Lưu giữ hình ảnh những chiến sĩ từ ký ức

Phục dựng từ những mảnh ký ức phai màu

Trên màn hình máy tính, khuôn mặt một người chiến sĩ dần hiện lên từ những mảng ảnh cũ đã mờ nhòe. Những đường nét vốn bị thời gian xóa nhòa từng chút một được phục dựng. Mái tóc, ánh mắt, khuôn mặt, quân phục… dần trở nên rõ nét hơn. Công việc tưởng như chỉ là thao tác kỹ thuật, nhưng với chị, mỗi bức ảnh lại là một câu chuyện riêng. Có người là chiến sĩ trở về từ chiến trường, có người đã mãi mãi nằm lại nơi đất khách quê người; có những người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, để lại phía sau gia đình, người thân và những ký ức dang dở.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng còn nhiều gia đình vẫn còn những khoảng trống, nhiều gia đình chưa tìm được phần mộ của người thân, nhiều liệt sỹ không còn cả bức ảnh để gia đình lưu giữ, hay những bức ảnh còn lại đã ngả màu, mất nét; có bức bị rách, mất góc; thậm chí có trường hợp thân nhân chỉ còn một tấm ảnh duy nhất để lưu giữ hình bóng người đã khuất.

Chị Dương Hoàng Lan tâm huyết với việc phục dựng ảnh.

Chị Lan hiện công tác tại Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Hòa An. Trong quá trình công tác, có dịp tiếp xúc với nhiều gia đình thương binh, liệt sĩ và các cựu chiến binh, được lắng nghe những câu chuyện về một thời chiến đấu, hy sinh của các thế hệ cha ông, chị luôn trăn trở phải làm một điều gì đó để góp phần tri ân những người đã cống hiến, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; đồng thời giúp thế hệ trẻ hôm nay hiểu hơn về những mất mát, hy sinh của cha ông. Chị Lan chia sẻ: Nếu mình có thể làm cho hình ảnh của các anh rõ hơn, đẹp hơn, để người thân có thể nhìn thấy gương mặt người đã hy sinh một cách trọn vẹn hơn, thì đó cũng là một việc làm có ý nghĩa. Từ suy nghĩ giản dị ấy, chị bắt đầu dành thời gian tìm hiểu, học hỏi kỹ thuật phục dựng ảnh. Với những bức ảnh cũ kỹ, phai mờ, thậm chí hư hỏng nhiều phần, chị kiên nhẫn xử lý từng chi tiết, khôi phục những phần bị mất, đồng thời cố gắng giữ lại thần thái và đường nét tự nhiên của nhân vật. Sau khi hỗ trợ phục dựng ảnh miễn phí cho các gia đình liệt sĩ, chị kết nối, hỗ trợ những gia đình có nhu cầu in ảnh, góp phần lưu giữ hình ảnh, ký ức về những người đã hy sinh cho Tổ quốc.

Chia sẻ thêm về việc thực hiện, chị Lan cho biết để hoàn thiện một bức ảnh, chị thường mất khoảng một tuần. Công việc phục dựng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn, trong khi ban ngày chị vẫn đảm nhiệm công việc chuyên môn tại đơn vị. Vì vậy, khoảng thời gian dành cho những bức ảnh thường bắt đầu khi màn đêm xuống, sau khi đã hoàn thành công việc thường ngày.

Hồi sinh một khuôn mặt, đánh thức một ký ức

Trong hành trình phục dựng ảnh, điều khiến chị nhớ nhất không phải là những bức ảnh khó xử lý, mà là cảm xúc của người thân khi nhận lại hình ảnh của người đã khuất. Có những lúc, chỉ một lời cảm ơn của gia đình cũng khiến chị xúc động. Bởi chị hiểu, với người thân của các chiến sĩ, liệt sĩ, giá trị của một bức ảnh không thể đo đếm bằng vật chất. Đó là hình bóng của một người cha, người chồng, người con, người anh đã đi xa. Là ký ức của một gia đình. Là một phần lịch sử không thể thay thế.

Cựu chiến binh Lê Quang Vịnh, Tổ dân phố Đức Chính, phường Nùng Trí Cao bên bức ảnh của 3 người chú liệt sĩ.

Cựu chiến binh Lê Quang Vịnh, Tổ dân phố Đức Chính, phường Nùng Trí Cao cho biết: Khi nhận được những bức ảnh phục dựng của ba người chú liệt sĩ, gia đình tôi rất xúc động. Đặc biệt, liệt sĩ Lê Thành Yên sinh năm 1950, vì muốn nhập ngũ sớm theo các anh, năm 1966 khai báo đủ tuổi để đi bộ đội, hy sinh năm 1971, chưa lập gia đình. Năm 1971, gia đình nhận được tin báo tử 2 người anh trong một ngày, đến 3 tháng sau tiếp tục nhận được tin báo tử người em út, bà tôi đã rất suy sụp. Sau này, bức ảnh đen trắng thời xưa chụp các chú đã mờ nhạt dần, chúng tôi vô cùng cảm ơn chị Dương Hoàng Lan đã dành tâm huyết phục dựng lại những bức ảnh và tặng lại gia đình để chúng tôi có thể lưu giữ, thờ cúng theo phong tục.

Điều khó nhất trong phục dựng ảnh người lính, theo chị Lan không phải là làm cho bức ảnh trở nên rõ nét, mà là giữ được sự chân thực của nhân vật. Mỗi đường nét trên khuôn mặt đều gắn với ký ức của một con người. Chỉ cần chỉnh sửa quá tay, khuôn mặt có thể trở nên khác biệt. Vì vậy, người phục dựng phải rất cẩn trọng, nhất là với những bức ảnh liệt sĩ mà gia đình chỉ còn duy nhất một bản gốc. Có những bức ảnh gần như không thể nhận diện rõ khuôn mặt. Có những phần bị mất, người phục dựng phải tìm thêm tư liệu từ những bức ảnh khác hoặc thông tin do gia đình cung cấp để có thể tái hiện một cách phù hợp nhất. Có lẽ chính bởi sự cẩn trọng ấy mà những bức ảnh sau khi được phục dựng không chỉ đẹp hơn về mặt hình ảnh, mà còn giữ được cảm xúc vốn có.

Đặc biệt, với những gia đình có người thân là liệt sĩ, khoảnh khắc nhận lại bức ảnh sau phục dựng thường mang đến những cảm xúc khó diễn tả. Đó có thể là lần đầu tiên sau nhiều năm, một người con được nhìn rõ hơn khuôn mặt cha mình, là khi người mẹ già có thể lưu giữ hình ảnh người con đã hy sinh từ thời trai trẻ, hay khi những người đồng đội năm xưa được nhìn lại gương mặt người bạn chiến đấu mà họ tưởng như chỉ còn có thể gặp trong ký ức. Đằng sau mỗi bức ảnh được phục dựng là một câu chuyện, một cuộc đời và những ký ức không thể phai mờ.

Với cựu chiến binh Bế Ích Quân, 84 tuổi, trú tại xóm Thanh Bình, xã Hòa An, đó là một ký ức đặc biệt. Ông từng là người chỉ huy đơn vị tiên phong tham gia giải phóng Phước Long, sau đó tiếp tục tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Trong những năm tháng chiến đấu, ông đã cùng đồng đội đi qua những thời khắc lịch sử của dân tộc. Nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, bức ảnh ông cùng đồng đội chụp tại Dinh Độc Lập trong thời khắc quân ta giành thắng lợi đã cũ, phai màu theo thời gian. Khi được trao lại bức ảnh đã được phục dựng, ông vô cùng xúc động. Những ký ức của một thời trận mạc như ùa về, gương mặt người đồng đội năm xưa hiện lên rõ hơn, khiến người cựu chiến binh 84 tuổi nghẹn ngào, không nói nên lời.

Chị Dương Hoàng Lan trao tặng ảnh cho cựu chiến binh Bế Ích Quân, xóm Thanh Bình, xã Hòa An.

Anh Bế Ích Độ, con trai cựu chiến binh Bế Ích Quân, cho biết: Bức ảnh đã cũ nhưng bố tôi rất muốn lưu giữ lại hình ảnh lịch sử này. Khi biết cô Lan có thể phục dựng ảnh, tôi đã liên hệ nhờ cô giúp đỡ. Khi nhận bức ảnh phục dựng cô Lan trao tặng gia đình, bố tôi rất xúc động, còn gia đình chúng tôi thì vô cùng vui mừng và trân trọng món quà ý nghĩa này.

Những người lính năm xưa, có người đã trở về, có người nằm lại nơi chiến trường, nhưng ký ức về một thời chiến đấu, hy sinh vẫn cần được lưu giữ và những bức ảnh có một vị trí đặc biệt trong gia đình những chiến sĩ. Mỗi bức ảnh được phục dựng, những chiến sĩ lại trở về trong ký ức của gia đình, trong câu chuyện của đồng đội và trong sự tri ân của những thế hệ hôm nay.