Nâng tầm giá trị món thịt chua của đồng bào Mường

Thịt chua của người Mường được chế biến theo phương pháp lên men truyền thống, tạo nên hương vị đặc trưng của vùng Đất Tổ.

Đối với đồng bào Mường ở Phú Thọ, thịt chua không đơn thuần là một món ăn mà còn là kết tinh của kinh nghiệm lao động, sự khéo léo và tri thức dân gian được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mỗi dịp lễ, Tết, cưới hỏi hay đón khách quý, thịt chua luôn hiện diện trên mâm cơm như một biểu tượng của sự hiếu khách và nét đẹp văn hóa truyền thống.

Nguyên liệu tuy mộc mạc nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn chế biến. Thịt lợn được tuyển chọn kỹ, kết hợp với bì thái mỏng, trộn cùng thính gạo rang thơm và các loại gia vị đặc trưng rồi ủ lên men theo phương pháp truyền thống. Sau thời gian ủ thích hợp, thịt đạt độ chín tự nhiên với vị chua thanh, ngọt đậm, kết hợp với vị thơm bùi của thính tạo nên hương vị đặc trưng, khó trộn lẫn.

Khi thưởng thức, thịt được cuốn cùng các loại lá sung, mơ, ổi, đinh lăng hoặc các loại rau rừng rồi chấm với tương ớt, tạo nên sự hòa quyện tinh tế của hương vị núi rừng, khiến ai từng nếm thử cũng khó quên.

Không chỉ được lưu truyền trong mỗi gia đình người Mường, những năm gần đây, thịt chua từng bước được nâng tầm giá trị thông qua Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Nhiều cơ sở sản xuất đã mạnh dạn đầu tư máy móc, cải thiện nhà xưởng, chuẩn hóa quy trình chế biến, chú trọng an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Dẫu quy mô sản xuất ngày càng phát triển, điều làm nên sức sống của thương hiệu thịt chua Phú Thọ vẫn là bí quyết lên men truyền thống và hương vị nguyên bản được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Cơ sở sản xuất thịt chua Trường Xuân (xã Minh Hòa) không ngừng nâng cao chất lượng, đưa đặc sản truyền thống vươn xa.

Chị Hà Thị Nga - chủ cơ sở sản xuất thịt chua Hà Nga (xã Võ Miếu) cho biết: “Trước đây, gia đình chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ phục vụ người dân trong vùng. Từ khi tham gia Chương trình OCOP, cơ sở có điều kiện đầu tư trang thiết bị, chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và hoàn thiện mẫu mã sản phẩm. Được công nhận đạt chuẩn OCOP là niềm vui nhưng cũng là trách nhiệm để chúng tôi không ngừng nâng cao chất lượng".

“Dù sản xuất theo hướng hàng hóa, cơ sở vẫn luôn giữ gìn hương vị truyền thống của thịt chua người Mường từ khâu lựa chọn nguyên liệu đến bí quyết làm thính, ủ thịt. Chúng tôi mong muốn sản phẩm ngày càng được nhiều người biết đến, qua đó, góp phần gìn giữ nghề truyền thống và đưa đặc sản quê hương vươn xa” - chị Hà Thị Nga chia sẻ.

Đến nay, nhiều sản phẩm thịt chua của Phú Thọ đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, 4 sao như thịt chua của Công ty Cổ phần Lita Foods (xã Thanh Sơn), thịt chua Suối Sỏi (xã Cao Dương), thịt chua Lâm Tin (xã Lạc Sơn), thịt chua Trường Xuân (xã Minh Hòa)... Đây không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng sản phẩm mà còn là nền tảng để đặc sản truyền thống từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, góp phần quảng bá ẩm thực của quê hương Đất Tổ đến với đông đảo người tiêu dùng.

Theo đồng chí Nguyễn Quyết Tiến - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Minh Hòa, địa phương hiện có sản phẩm “Thịt chua vị tỏi ớt” của cơ sở Trường Xuân đạt OCOP 3 sao và đang hoàn thiện các điều kiện để nâng hạng lên 4 sao, đồng thời phát triển thêm các sản phẩm mới. Những năm qua, địa phương luôn đồng hành cùng các chủ thể OCOP thông qua việc hỗ trợ hoàn thiện quy trình sản xuất, xây dựng thương hiệu, kết nối tiêu thụ và nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm.

Phát triển sản phẩm OCOP không chỉ giúp nâng cao giá trị đặc sản địa phương mà còn tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân, góp phần thực hiện hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền núi với miền xuôi.

Thực tế cho thấy, từ một món ăn truyền thống, thịt chua đã trở thành sinh kế của nhiều hộ gia đình vùng đồng bào Mường. Nhiều cơ sở sản xuất được mở rộng quy mô, tạo việc làm thường xuyên cho lao động địa phương, đặc biệt là phụ nữ và người dân vùng dân tộc thiểu số. Giá trị của sản phẩm không chỉ nằm ở doanh thu mà còn ở việc khơi dậy niềm tự hào về văn hóa dân tộc, tạo động lực để người dân tiếp tục gìn giữ nghề truyền thống gắn với phát triển kinh tế.

Giữ gìn món thịt chua hôm nay không chỉ là bảo tồn một món ăn truyền thống mà còn là gìn giữ một phần hồn cốt văn hóa của đồng bào Mường. Khi giá trị văn hóa được kết nối với tư duy phát triển kinh tế, những đặc sản quê hương sẽ có thêm sức sống mới, vừa góp phần nâng cao đời sống người dân vừa quảng bá hình ảnh Đất Tổ Vua Hùng đến với bạn bè gần xa.

Đó cũng là hướng đi bền vững để những giá trị truyền thống tiếp tục được lưu truyền, phát huy trong dòng chảy phát triển của quê hương Phú Thọ.