Lưu giữ ký ức, kết nối quá khứ với hiện tại

Sinh viên Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng trao di ảnh, tặng thân nhân một gia đình liệt sĩ.

Đó là minh chứng sinh động cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thể hiện trách nhiệm và tình cảm của tuổi trẻ Thành phố Hồ Chí Minh đối với thế hệ đi trước.

Bài học lịch sử sống động

Trong căn nhà nhỏ ở ấp 45, xã Vĩnh Lộc, rưng rưng xúc động, chú Phan Thành Trọng nâng niu 3 bức di ảnh vừa được trao. Đó là hình ảnh của bà nội, người cô và người bác, những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Bao năm qua, hình ảnh về những người thân của chú Trọng chỉ tồn tại trong ký ức gia đình do không có bất kỳ tấm ảnh gốc nào được lưu giữ. Khoảnh khắc đó khiến gia đình xúc động vì sự trở về của ký ức gia đình, là nơi để con cháu tưởng nhớ, thờ phụng và hình dung về một thế hệ đã hy sinh cho đất nước. Không riêng gia đình chú Trọng, nhiều gia đình khác cũng đã trải qua những giây phút xúc động vì lần đầu “nhìn thấy lại” người thân sau hàng chục năm. Với họ, bức di ảnh không đơn thuần là tấm hình lưu niệm, mà là biểu tượng của tình thân, của sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại.

Tương tự là câu chuyện của gia đình liệt sĩ Phan Thị Vân (xã Vĩnh Lộc). Khi đến, trước mắt đội tình nguyện là hình ảnh hai người phụ nữ đã lớn tuổi, đang ngồi chờ để kể lại từng chi tiết về gương mặt người em, người chị của mình. Di ảnh liệt sĩ Phan Thị Vân, nữ dân công hỏa tuyến hy sinh trong chiến dịch Xuân Mậu Thân 1968 được tái hiện từ chính những ký ức ấy. Không có ảnh tư liệu, không có dữ liệu trực quan, tất cả bắt đầu từ những lời kể về đôi mắt, nụ cười, khuôn mặt... Từng chi tiết được các bạn trẻ lắng nghe, ghi chép tỉ mỉ, phác họa, chỉnh sửa nhiều lần với tất cả sự thấu cảm sâu sắc.

Anh Nguyễn Khắc Quốc Huy, Quyền Bí thư Đoàn Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng, thành viên nhóm phục dựng di ảnh chia sẻ: “Mỗi chuyến đi là một hành trình học hỏi. Không chỉ là kỹ năng chuyên môn, mà còn là những bài học lịch sử sống động từ chính những nhân chứng. Những câu chuyện về chiến tranh, về sự hy sinh, về tình đồng đội... đã tiếp thêm động lực để chúng tôi kiên trì làm việc. Có những di ảnh, nhóm thức đến 1-2 giờ sáng để phục dựng. Khi nhận được những nụ cười, những cái gật đầu, thậm chí nước mắt hạnh phúc của các thân nhân gia đình, chúng tôi hiểu rằng, những đêm trắng của cả đội đã không hoài phí”.

Cùng viết tiếp câu chuyện hòa bình

Với các di ảnh vừa trao nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, tặng các gia đình Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và thân nhân liệt sĩ tại xã Vĩnh Lộc vừa qua, Quốc Huy cho rằng, khó khăn lớn nhất của công trình lần này chính là việc phục dựng từ “con số 0” khi không có hình ảnh gốc nào. Trong 19 bức di ảnh được trao đợt này, có đến khoảng 14 bức hoàn toàn được dựng lại từ lời kể. Thông thường, một bức ảnh phục dựng từ ảnh cũ có thể hoàn thành trong một ngày, nhưng với những trường hợp không có tư liệu, thời gian và công sức bỏ ra lớn hơn rất nhiều. Quy trình được thực hiện cẩn trọng, từ phác họa sơ nét theo mô tả của gia đình, gửi lại để góp ý, rồi chỉnh sửa nhiều lần, cho đến khi nhận được cái gật đầu đồng ý của các gia đình.

Hòa chung niềm vui cùng 19 gia đình tại lễ trao di ảnh mới đây, cô Sáu Chiều, nữ dân công hỏa tuyến xã Vĩnh Lộc năm xưa đã rưng rưng khi chứng kiến nhiều đồng đội của mình hiện lên trước mắt giống thật đến không ngờ. Với cô, hành động của các bạn trẻ không chỉ là một sự tri ân, mà còn là sự tiếp nối truyền thống, là minh chứng cho việc thế hệ trẻ hôm nay đang viết tiếp câu chuyện hòa bình của dân tộc. “Thấy các bạn trẻ làm được điều này, tôi rất ấm lòng và tự hào. Mong các bạn tiếp tục phát huy để xứng đáng với lịch sử hào hùng của cha ông”, cô Sáu Chiều chia sẻ.

Phục dựng di ảnh Bà mẹ Việt Nam Anh hùng và các liệt sĩ là dự án mang nhiều tâm huyết của Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh. Không chỉ dừng lại ở một hoạt động tình nguyện, dự án đã được triển khai bài bản và lâu dài với sự tham gia của nhiều cơ sở đoàn. Tại Đoàn Trường đại học Quốc tế Hồng Bàng, từ năm 2018 đến nay, dự án đã thực hiện phục dựng hơn 500 bức di ảnh. Ở cấp thành phố, Thành đoàn phối hợp cùng Sở Nội vụ đã triển khai phục dựng hàng trăm di ảnh. Đội hình tình nguyện với 40 giảng viên, sinh viên từ nhiều trường đại học, cùng 10 thành viên chuyên ghi nhận thông tin, ký họa chân dung đã được thành lập để chung tay triển khai dự án này.

Nhằm nâng cao chất lượng phục dựng, dự án kết hợp với các nhóm vẽ chuyên nghiệp và ứng dụng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI). Sự kết hợp giữa truyền thống và hiện đại đã giúp những bức chân dung không chỉ giống về hình thức, mà còn có “hồn” và cảm xúc. Điều đáng nói, công trình này còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Mỗi bạn trẻ tham gia đều có cơ hội tiếp cận với lịch sử theo cách riêng với những câu chuyện thật, con người thật. Anh Ngô Minh Hải, Bí thư Thành đoàn Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thời gian tới, chương trình sẽ tiếp tục được mở rộng nhằm đáp ứng nguyện vọng của nhiều gia đình mong muốn lưu giữ hình ảnh người thân. Đây không chỉ là trách nhiệm, mà còn là tình cảm, là sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh.

Hành trình phục dựng di ảnh là hành trình khơi dậy ký ức, kết nối tình thân và lan tỏa giá trị lịch sử. Từ những nét vẽ giản dị, tuổi trẻ thành phố đã góp phần làm sống lại những câu chuyện đã lùi xa theo thời gian, để quá khứ không bị lãng quên, sự hy sinh được ghi nhớ trọn vẹn. Và hơn hết, đó là minh chứng rằng lòng biết ơn không chỉ nằm trong lời nói, mà được thể hiện bằng những hành động cụ thể, bền bỉ và đầy nhân văn.

Bài và ảnh: VƯƠNG LÊ