Lý do rút kinh nghiệm vụ tịch thu chiếc Camry của người đưa hối lộ?

Theo Thông báo 128/TB-VKSTC ngày 20-5-2026 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, vụ án xảy ra trong quá trình giám định tài chính, kế toán tại Trường Đại học Đồng Nai. Trong đó, Trần Minh Hùng là Hiệu trưởng Trường Đại học Đồng Nai, còn Trần Quốc Trung là giám định viên tư pháp trong lĩnh vực tài chính, kế toán của Sở Tài chính tỉnh.

Trường Đại học Đồng Nai. Ảnh: N.M

Trong quá trình giải quyết nguồn tin tội phạm về sai phạm tài chính, ngân sách tại Trường Đại học Đồng Nai, Trung được cơ quan điều tra trưng cầu giám định. Do lo sợ bị xử lý trách nhiệm, Hùng và một số người liên quan đã trao đổi, nhờ Trung giám định theo hướng không xác định sai phạm, không gây thiệt hại để tránh bị xem xét trách nhiệm.

Sau đó, Trung đã ban hành các kết luận giám định thể hiện công tác kế toán, thuế và chi thanh toán chức danh nghề nghiệp của Trường Đại học Đồng Nai niên độ 2018 - 2019 “không có vi phạm, không gây thất thoát, thiệt hại cho ngân sách nhà nước”. Cơ quan tố tụng xác định Trung đã nhận tổng cộng 39 triệu đồng từ Hùng, Phan Văn Thanh và Phan Văn Thắng.

Tại Bản án hình sự sơ thẩm ngày 23-9-2024, Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Nai đã tuyên phạt Hùng 9 tháng tù về tội “Đưa hối lộ”. Ngoài phần hình phạt, tòa sơ thẩm còn áp dụng biện pháp tư pháp, tuyên sung công quỹ nhà nước 1 ô tô Toyota Camry, kèm chìa khóa và giấy đăng ký xe mang tên Hùng. Sau đó, Hùng kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt, đề nghị trả lại ô tô cho gia đình mình.

Phiên tòa phúc thẩm ngày 14-1-2025, Tòa án nhân dân cấp cao (cũ) tại thành phố Hồ Chí Minh giữ nguyên bản án sơ thẩm về phần hình phạt và biện pháp tư pháp với Hùng. Đến ngày 21-10-2025, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao ban hành quyết định kháng nghị giám đốc thẩm với phần biện pháp tư pháp của bản án phúc thẩm. Nội dung kháng nghị đề nghị hủy phần tịch thu, sung công quỹ với chiếc ô tô để xét xử lại theo hướng trả lại xe cho Hùng.

Ngày 13-1-2026, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xét xử giám đốc thẩm, chấp nhận kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao; quyết định hủy phần bản án hình sự phúc thẩm liên quan đến biện pháp tư pháp “sung công quỹ nhà nước” với chiếc ô tô Toyota Camry. Vụ án được yêu cầu xét xử phúc thẩm đối với phần này theo đúng quy định pháp luật.

Trong vụ án này, Hùng sử dụng ô tô Camry để di chuyển đến điểm hẹn gặp Trung nhằm đưa hối lộ. Tuy nhiên, việc sử dụng xe để đi lại không đồng nghĩa với việc chiếc xe là công cụ, phương tiện phạm tội. Viện kiểm sát nhân dân tối cao xác định chiếc xe không gắn trực tiếp với hành vi “Đưa hối lộ” và không có quan hệ nhân quả với hành vi phạm tội.

Đây là điểm pháp lý có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự. Một tài sản chỉ có thể bị xem là công cụ, phương tiện phạm tội khi tài sản đó được sử dụng trực tiếp vào việc thực hiện tội phạm hoặc có mối liên hệ chặt chẽ, rõ ràng với hành vi phạm tội. Nếu chỉ vì bị cáo dùng xe để di chuyển đến địa điểm xảy ra việc mà mặc nhiên xem đó là phương tiện phạm tội thì có nguy cơ mở rộng căn cứ tịch thu tài sản không đúng quy định.

Từ phân tích trên, Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho rằng tòa cấp sơ thẩm xác định chiếc xe là phương tiện phạm tội, từ đó quyết định tịch thu sung công quỹ là không đúng pháp luật. Tòa cấp phúc thẩm không phát hiện sai lầm này mà vẫn giữ nguyên quyết định của tòa sơ thẩm về phần biện pháp tư pháp; là sai lầm nghiêm trọng.

Dù sai sót phát sinh ở phần biện pháp tư pháp nhưng hậu quả pháp lý lại liên quan trực tiếp đến quyền sở hữu tài sản của người bị kết án nên việc kháng nghị và hủy phần bản án phúc thẩm về nội dung này có ý nghĩa bảo đảm áp dụng pháp luật thống nhất, chặt chẽ, đúng căn cứ.

Từ vụ án, bài học đặt ra là khi xem xét tịch thu, sung công với tài sản trong án hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng phải đánh giá đầy đủ bản chất, vai trò, mối liên hệ của tài sản đó với hành vi phạm tội. Không thể chỉ căn cứ vào việc tài sản xuất hiện trong quá trình bị cáo đi lại, gặp gỡ, thực hiện một số hành vi liên quan để kết luận đó là phương tiện phạm tội. Việc áp dụng biện pháp tư pháp phải được cân nhắc thận trọng, vừa bảo đảm xử lý nghiêm tội phạm, vừa bảo vệ quyền tài sản hợp pháp của cá nhân, tổ chức theo quy định pháp luật.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao yêu cầu các đơn vị trong ngành nghiên cứu, rút kinh nghiệm chung nhằm nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử các vụ án hình sự.