Lý do sinh viên tốt nghiệp đúng hạn rất thấp ở nhiều trường đại học

Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn đang trở thành một chỉ báo quan trọng phản ánh hiệu quả đào tạo đại học (ĐH). Theo số liệu công khai được công bố năm 2025, tỉ lệ này năm 2024 tại nhiều trường ĐH hiện chưa đạt như kỳ vọng, đặc biệt ở các ngành thuộc khối kỹ thuật – công nghệ thấp hơn đáng kể so với các khối ngành khác.

Tỉ lệ tốt nghiệp đúng hạn khối kỹ thuật thấp nhất

Cụ thể, tỉ lệ này tại Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM đạt 41,14%, tăng 10% so với mức hơn 31% ở năm 2023. Còn tại Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), tỉ lệ này chỉ đạt 36,6%, thấp hơn cả tỉ lệ tối thiểu theo quy định phải đạt của Bộ GD&ĐT.

Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM tỉ lệ này khoảng 40%, Trường ĐH Công nghệ thông tin (ĐH Quốc gia TP.HCM) đạt 57,6%.

Ở khối kinh doanh – quản lý, tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn có xu hướng cao hơn, khoảng 70–80%, chẳng hạn ĐH Kinh tế TP.HCM 74,6%, Trường ĐH Tài chính – Ngân hàng Hà Nội 68,9%.

Đáng chú ý, khối khoa học sức khỏe có tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn cao nhất, từ 80–90%. Đơn cử, Trường ĐH Y Phạm Ngọc Thạch 89,4%, Trường ĐH Y Dược TP.HCM 80,8%. Kết quả này cho thấy sự khác biệt rõ trong khả năng hoàn thành chương trình giữa các lĩnh vực đào tạo.

Lý giải về số thống kê này, đại diện cán bộ phụ trách đào tạo tại một trường ĐH ở TP.HCM cho rằng, thực tế hiện nay, ở khối ngành công nghệ kỹ thuật, áp lực học rất lớn, chỉ khoảng 30-40% sinh viên tốt nghiệp đúng hạn. Những em tốt nghiệp đúng hạn đa số là khá giỏi trở lên.

Số còn lại là những em chưa đạt hoặc tiếp tục học cải thiện để có kết quả tốt nghiệp như mong muốn. Bởi chương trình đào tạo hiện nay thực hiện theo hệ tín chỉ nên cách đánh giá kết quả có lợi cho người học hơn. Theo quy định, sinh viên được chọn học cải thiện học phần để đạt được kết quả như mong muốn vì em nào cũng muốn ra trường có bằng cấp tốt để thuận lợi hơn trong tìm kiếm việc làm.

Theo báo cáo của Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM) mới đây, ĐH Quốc gia TP.HCM đã tiến hành phân tích toàn diện các yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ tốt nghiệp của sinh viên. Kết quả cho thấy có 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng sinh viên tốt nghiệp trễ hạn: Chưa hoàn thành đầy đủ chương trình học, chưa đạt chuẩn đầu ra ngoại ngữ, các yếu tố tâm lý và khó khăn về tài chính.

Trong số này, chuẩn đầu ra tiếng Anh được xác định là rào cản lớn nhất tại hầu hết các trường thành viên. Dữ liệu thống kê cho thấy 54% sinh viên Trường ĐH Công nghệ thông tin, 49% sinh viên Trường ĐH Khoa học Sức khỏe, 23% sinh viên Trường ĐH An Giang và khoảng 35% sinh viên Trường ĐH Khoa học tự nhiên chưa đạt chuẩn tiếng Anh theo lộ trình.

Sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) vui mừng trong ngày tốt nghiệp. Ảnh: BKU

Cần nhiều giải pháp hỗ trợ người học

Theo đại diện Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM), tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn được xem là công cụ quan trọng trong quản trị và bảo đảm chất lượng giáo dục đại học.

Tỉ lệ này thấp hoặc có xu hướng giảm có thể là tín hiệu cho thấy chương trình có khối lượng chưa phù hợp, hoạt động hỗ trợ sinh viên còn hạn chế hoặc hệ thống học vụ thiếu linh hoạt. Ngoài ra, đây cũng là chỉ số phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn lực và mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội của các cơ sở giáo dục ĐH. Đồng thời, việc công khai tỉ lệ tốt nghiệp đúng hạn góp phần tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình; hỗ trợ các bên liên quan trong quá trình ra quyết định.

Từ thực tế đó, ĐH Quốc gia TP.HCM xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt trong giai đoạn 2026–2030 là nâng cao tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn bằng những giải pháp cụ thể. Theo đó, ĐH Quốc gia TP.HCM đặt mục tiêu nâng tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đúng hạn đạt 70% vào năm 2030.

Để làm được điều này, theo phân tích từ Trung tâm khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo khi đúc kết kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ Nhật Bản, cho thấy việc nâng cao tỉ lệ tốt nghiệp đúng hạn chỉ đạt hiệu quả khi có sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất; sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa ĐH Quốc gia TP.HCM với các trường đại học thành viên, các khoa và chương trình đào tạo; đồng thời phát huy đầy đủ vai trò, trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên, sinh viên trong đào tạo và chăm sóc người học.

Song song đó, chương trình đào tạo phải được rà soát, điều chỉnh thường xuyên theo hướng tinh gọn, hợp lý, gắn với yêu cầu thực tiễn và nhu cầu của thị trường lao động.

Ngoài ra, cần thiết lập hệ sinh thái chăm sóc người học toàn diện, trọng tâm là vận hành hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm nhằm theo dõi tiến trình học tập, kịp thời phát hiện, can thiệp và hỗ trợ sinh viên có nguy cơ chậm tiến độ, bỏ học; tăng cường hỗ trợ sức khỏe tinh thần và thể chất cho sinh viên thông qua hệ thống tư vấn chuyên nghiệp, dễ tiếp cận; xây dựng và phát huy hiệu quả mạng lưới hỗ trợ đồng đẳng tại các khoa/bộ môn và ký túc xá.

Cùng với đó, về rào cản liên quan đến chuẩn đầu ra tiếng Anh, ĐH Quốc gia TP.HCM đã và đang xây dựng một hệ thống khảo thí đánh giá năng lực tiếng Anh độc lập, chuẩn hóa là giải pháp mang tính chiến lược nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo và chuẩn đầu ra. Cụ thể là triển khai bài thi VNU-EPT, đánh giá đầy đủ 4 kỹ năng nghe, đọc, viết, nói. Bài thi kết hợp giấy và máy tính trong thời lượng 180 phút.

Các đề thi trong ngân hàng đề thi hầu như tương đồng, cho phép đánh giá khá chính xác trình độ của thí sinh, tiệm cận với kết quả thí sinh từng tham gia các kỳ thi quốc tế như IELTS, TOEFL iBT, TOEFL ITP, TOEIC.

ĐH Quốc gia TP.HCM dự kiến ban hành văn bản đưa chứng nhận VNU-EPT vào quy chế đào tạo từ năm 2026, đồng thời công bố chuẩn ngưỡng CEFR theo nhóm ngành và bảng quy đổi tương đương với các bài thi quốc tế. Giai đoạn 2027–2028, dữ liệu VNU-EPT sẽ được tích hợp vào hệ thống quản lý đào tạo nhằm cảnh báo sớm sinh viên “cận chuẩn”. Đến giai đoạn 2029–2030, hệ thống sẽ được củng cố thông qua kiểm định thường xuyên chất lượng đề thi và liên thông dữ liệu với hoạt động bảo đảm chất lượng cấp chương trình.

Theo ĐH Quốc gia TP.HCM, việc triển khai thống nhất công cụ đánh giá năng lực tiếng Anh được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ rào cản lớn nhất trong lộ trình tốt nghiệp, qua đó nâng tỉ lệ sinh viên hoàn thành chương trình đúng hạn.

PHẠM ANH