Lý do số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường ở TP.HCM tăng bất thường

Nội dung được ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nêu trong phát biểu tại cuộc họp đánh giá tình hình kinh tế - xã hội 8 tháng năm 2026 và nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm cuối năm của UBND TP.HCM sáng 4/9.

Ông Phạm Bình An cho rằng câu chuyện doanh nghiệp trong nước, nhất là các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang có vấn đề cần lưu ý.

Theo ông Bình An, Viện được Chủ tịch UBND TP.HCM yêu cầu có báo cáo liên quan đến việc vì sao doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường tăng cao gần đây, và nhận thấy 6 khó khăn, cũng như vấn đề cần lưu ý.

Đầu tiên qua khảo sát, vấn đề nổi lên với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, đó là thị trường và đơn hàng. Khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa là thiếu đơn hàng do sức mua suy giảm. Bên cạnh đó, chi phí logistics cao và áp lực dòng tiền khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh càng thêm khó khăn.

Chi phí logistics tại TP.HCM rất cao đang ảnh hưởng trực tiếp, dồn khó khăn tới hàng hóa xuất nhập khẩu. Thêm đó là dòng tiền. Lãi suất cơ bản đang cao vượt sức chịu đựng của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu đẩy mạnh hơn nữa việc cải cách hành chính, tiếp tục cắt giảm thủ tục không cần thiết để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Kế đến là sức chống chịu và năng lực thích ứng của bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Nên khi có sự thay đổi về quy định của thị trường như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và rất nhiều những thay đổi khác, thì doanh nghiệp nhỏ và vừa không đủ lực để theo xu hướng mới. Điều này khiến sự sàng lọc càng lộ rõ.

Tuy nhiên, theo ông Bình An: “Những khó khăn của thị trường không phải là lý do khiến số doanh nghiệp giải thể, rút lui khỏi thị trường tăng lên cao như thống kê”.

Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM Phạm Bình An.

Lý do chính lộ ra số doanh nghiệp rút khỏi thị trường cao, nhất là số giải thể tăng trên 160% so với cùng kỳ, là vì “nguyên nhân về kỹ thuật hành chính”.

Theo Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM, hệ quả của chiến dịch xử lý, làm sạch mã số thuế, tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh là lý do chính.

Khi làm sạch dữ liệu doanh nghiệp, dữ liệu thuế, số hồ sơ tồn đọng lâu nay lộ ra. Rất nhiều doanh nghiệp ngưng hoạt động nhiều năm nhưng không có động thái gì tiếp theo để hoàn tất thủ tục giải thể. Con số ngưng hoạt động nhưng không làm thủ tục cứ theo lũy kế tăng theo nhiều năm.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp đăng ký nhưng không kinh doanh ở điểm đăng ký, cũng lộ ra nhiều, cùng rất nhiều lý do khác.

“Việc giải thể này mang tính kỹ thuật hơn là ảnh hưởng đến môi trường, cũng như hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp trên địa bàn. Viện Nghiên cứu Phát triển nhận định số liệu doanh nghiệp giải thể, rút khỏi thị trường tăng lên nhưng không ảnh hưởng đến tăng trưởng 2 con số của Thành phố”, ông Bình An nói.

Dù vậy, ông Bình An cho biết khi rà soát lại, cơ quan này phát hiện trong nhiều lý do có nguyên nhân khiến doanh nghiệp không làm thủ tục phá sản, giải thể vì các quy trình, thủ tục rườm rà; chi phí giải thể khá cao.

Ông kiến nghị Thành phố có thể phải xem xét, rà soát lại thủ tục giải thể thực tế của doanh nghiệp, để giúp quy trình này dễ dàng hơn. Đó cũng là cách tăng tốc hoàn thiện chiến dịch làm sạch dữ liệu.

Trong đó, có thể khoanh lại với một số hồ sơ có chi phí lớn; hoặc miễn, giảm với các doanh nghiệp chậm nộp, nợ; giảm mức phạt chậm nộp...

“Theo thống kê, cả nước hiện nay là hơn 600.000 doanh nghiệp cần phải xử lý, làm sạch dữ liệu. Đây là con số rất lớn và tôi nghĩ cần phải có một quy trình rút gọn thuận lợi hơn cho việc doanh nghiệp rút khỏi thị trường.

Điều này rất quan trọng để giúp doanh nghiệp, cũng như mở ra cơ chế thông thoáng, thay vì cứ tồn tại nhưng không hoạt động vì chi phí rút khỏi thị trường quá cao”, ông Bình An kiến nghị.

Minh bạch môi trường kinh doanh

Ông Đoàn Minh Dũng, Trưởng Thuế TP.HCM cũng thừa nhận vấn đề. Thuế TP.HCM cho rằng con số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường là quá trình dồn tích của nhiều năm, và bây giờ xử lý dữ liệu cục bộ tại cùng thời điểm mới ra số liệu này.

Lý do số doanh nghiệp giải thể cao bất thường được cho là quá trình xử lý, làm sạch dữ liệu lộ ra nhiều đơn vị dừng kinh doanh nhưng không hoàn tất thủ tục. (Ảnh minh họa)

Đại diện ngành thuế cho biết quá trình “dồn tích” nhiều năm, liên quan đến doanh nghiệp trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, nhưng vì khó khăn hoặc không có nhu cầu kinh doanh nữa, mà không hoàn thành thủ tục đóng mã số thuế.

Bên cạnh đó, cũng có những đơn vị làm ăn không đàng hoàng, không có mục tiêu kinh doanh rõ ràng, hoặc thành lập lập doanh nghiệp để buôn bán hóa đơn...

Chiến dịch làm sạch dữ liệu của ngành Thuế là cơ sở giúp môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh. Hy vọng trong năm nay sẽ làm sạch, xóa sự tồn tại những bất cập của nhiều năm về trước.

“Thuế Thành phố cũng đã báo cáo Bộ Tài chính để có những giải pháp căn cơ, hỗ trợ doanh nghiệp dừng hoạt động nhiều năm nhưng chưa thực hiện giải thể do chi phí tuân thủ cao; phải chấp nhận để hỗ trợ doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường phù hợp với quy định”, ông Dũng cho biết.

Chỉ đạo vấn đề này, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được yêu cầu đẩy mạnh hơn nữa cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.

Theo ông, số doanh nghiệp gia nhập thị trường trong tháng 8 đã có dấu hiệu tích cực, khi số thành lập mới đã vượt số rời thị trường. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân khiến doanh nghiệp rời thị trường vẫn liên quan đến thủ tục hành chính. Các sở, ngành phải rà soát toàn bộ thủ tục thuộc lĩnh vực phụ trách, tiếp tục cắt giảm những thủ tục không cần thiết, tăng tính tự động và rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.

Ông cũng yêu cầu tiếp tục sắp xếp, tinh gọn bộ máy, điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ giữa các đơn vị, để tránh chồng chéo, nâng cao hiệu quả hoạt động.