Lý do UAE rời đi và tác động từ quyết định chấn động này với OPEC

Trụ sở OPEC tại Vienna, Áo. Ảnh: THX/TTXVN

Tối 28/4, website của Hội đồng Quan hệ đối ngoại (CFR) của Mỹ đã đăng bài của ông Steven A. Cook, chuyên gia nghiên cứu về Trung Đông và châu Phi tại CFR cho biết Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã cân nhắc việc rời khỏi Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) trong vài năm qua. Chiến tranh Iran, xung đột tại Yemen, và sự đổ vỡ trong quan hệ đối tác với Riyadh đã mang tới lý do để họ hành động.

Vào hôm 28/4, UAE cuối cùng đã thông báo rút khỏi OPEC. Quyết định này, có hiệu lực từ thứ Sáu (1/5), chấm dứt 58 năm UAE là thành viên của OPEC và giáng một đòn mang tính biểu tượng vào liên minh kinh tế đang chịu sức ép từ chiến tranh khu vực và ngoại giao rạn nứt này.

Theo chuyên gia Cook, chính phủ UAE từ lâu đã không hài lòng với các hạn ngạch và cơ chế kiểm soát giá do OPEC áp đặt, vì vậy họ coi đây là bước đi phù hợp với lợi ích của mình. Việc UAE rời đi đã làm dấy lên những lo ngại đáng kể về sự gắn kết lâu dài của OPEC, nhưng vẫn còn phải chờ xem liệu thay đổi này có gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến liên minh hay không.

Ý nghĩa của việc UAE rời đi

Đây là một bước đi địa chính trị quan trọng. UAE bắt đầu nghiên cứu khả năng rời OPEC vào đầu năm 2019 - thời điểm Qatar (một nước không phải là nhà sản xuất dầu lớn) rời liên minh kinh tế này. Tuy nhiên, quyết định của UAE khó có khả năng làm suy yếu OPEC khi liên minh kinh tế này hiện vẫn còn 11 thành viên khác chưa cho thấy dấu hiệu rời đi. Quyết định của UAE cũng được cho là có có khả năng ảnh hưởng lớn đến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu.

Giới lãnh đạo UAE rõ ràng cho rằng cơ chế ra quyết định của OPEC, vốn từ lâu ưu tiên Saudi Arabia, không phục vụ lợi ích kinh tế của Abu Dhabi. Đồng thời, UAE và Saudi Arabia đã quay trở lại giai đoạn quan hệ song phương căng thẳng. Sự phối hợp chặt chẽ giữa hai chính phủ trong những năm gần đây - vốn là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách và phân tích ở Mỹ xây dựng các giả định về khu vực - thực ra không phải là trạng thái bình thường. Giống như nhiều quốc gia nhỏ hơn ở vùng Vịnh, UAE thường xuyên chống lại nỗ lực của Saudi Arabia nhằm chi phối họ và cả khu vực.

Tàu chở dầu ngoài khơi cảng nước sâu thành phố Sharjah, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), dọc theo Eo biển Hormuz, ngày 23/6/2025. Ảnh: inquirer.net/TTXVN

Tác động của cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran

Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran có tác động, nhưng có lẽ không theo cách nhiều người nghĩ. Hãy nhìn lại các tháng trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định phát động chiến dịch Cơn Thịnh nộ Khủng khiếp nhằm vào Iran,

Cuối năm 2025, Saudi Arabia và UAE xung đột về Yemen. UAE ủng hộ việc giành quyền lực của Hội đồng Chuyển tiếp Miền Nam, một lực lượng bán quân sự ly khai tại Yemen, gây bất lợi cho các đối tác của Saudi Arabia ở nước này. Saudi Arabia thậm chí đã tiến hành không kích nhằm vào các đồng minh và thiết bị quân sự của UAE tại cảng Mukalla.

Bên cạnh đó, việc Israel công nhận Somaliland càng làm gia tăng sự nghi kỵ giữa Saudi Arabia và UAE. Saudi Arabia coi động thái này là gây bất ổn và cho rằng UAE có liên quan. Kết quả là một “cuộc chiến ngôn từ” kéo dài hai tháng giữa hai chính phủ, chủ yếu trên mạng xã hội, kèm theo vận động hành lang tại Washington khi cả hai bên cố thuyết phục các quan chức Mỹ rằng phía kia phải chịu trách nhiệm cho sự đổ vỡ quan hệ.

Sau đó là cuộc chiến tranh Iran. Khi Iran tiến hành các cuộc tấn công ban đầu nhằm vào UAE và Saudi Arabia, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và Tổng thống UAE Sheikh Mohamed bin Zayed đã thể hiện sự đoàn kết với nhau cũng như với các nước trong khu vực bị tấn công. Tuy nhiên, khi chiến sự tiếp diễn, hai bên bắt đầu khác biệt: Saudi Arabia cùng với Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ tìm kiếm giải pháp ngoại giao. UAE không phản đối giải pháp này, nhưng do đã chịu thiệt hại từ các đòn tấn công của Iran, họ muốn đảm bảo rằng bất kỳ thỏa thuận nào đạt được cũng phải ngăn chặn chế độ này đe dọa an ninh của họ trong tương lai. Họ tin rằng Saudi Arabia và các nước khác sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận ít ràng buộc hơn. Sự khác biệt này làm xói mòn niềm tin và sự đoàn kết được hình thành trước đó.

UAE, vốn đã cân nhắc rời OPEC, rõ ràng kết luận rằng sự suy giảm quan hệ song phương với Saudi Arabia tạo ra cơ hội để chấm dứt sự tham gia của họ trong liên minh.

Một mối đe dọa sâu hơn đối với OPEC?

Cho đến nay, các thành viên khác của OPEC chưa cho thấy ý định rời đi. Tuy nhiên, việc Qatar rời liên minh năm 2019 và quyết định của UAE có thể khiến các nước khác cân nhắc liệu họ có lợi hơn nếu đứng ngoài OPEC hay không.

Cần lưu ý rằng yếu tố địa chính trị dường như đã thúc đẩy quyết định này, nhưng khó có khả năng Abu Dhabi sẽ rời đi nếu giới lãnh đạo không tin rằng có lợi ích kinh tế. Nếu UAE chứng minh rằng việc rời OPEC không gây tổn hại, các quốc gia khác có thể cân nhắc làm theo.