M3 Lee: Vì sao Mỹ phải chế tạo một xe tăng có thiết kế kỳ lạ?

Thiết kế xe tăng M3 Lee không phải lựa chọn lâu dài mà là giải pháp khẩn cấp để Mỹ nhanh chóng có xe tăng hạng trung đủ hỏa lực.

Năm 1940, Mỹ đứng trước một vấn đề lớn. Chiến tranh tại châu Âu cho thấy xe tăng cần hỏa lực mạnh hơn những khẩu pháo 37 mm đang được sử dụng trên các mẫu xe tăng Mỹ.

M2 Medium đã nhanh chóng bộc lộ hạn chế. Quân đội Mỹ cần một xe tăng hạng trung mới và cần nó trong thời gian ngắn.

Giải pháp ban đầu là phát triển M3 Medium. Các kỹ sư Mỹ sử dụng nhiều thành phần đã được thử nghiệm trên M2 nhưng tăng đáng kể hỏa lực.

Pháo 75 mm được lựa chọn làm vũ khí chính. Tuy nhiên, Mỹ chưa có một tháp pháo đủ lớn để lắp khẩu pháo này trên một xe tăng hạng trung mà không làm chậm quá trình phát triển.

Vì vậy, pháo 75 mm được đặt trong một bệ pháo ở phần trước thân xe, lệch sang bên trái. Pháo có góc xoay ngang hạn chế.

Muốn thay đổi hướng bắn nhiều hơn, toàn bộ xe phải quay theo mục tiêu. Đây là điểm khiến M3 có hình dáng khác biệt so với những xe tăng xuất hiện sau đó.

Trong khi đó, tháp pháo phía trên được trang bị pháo 37 mm. Tháp pháo có khả năng xoay 360 độ, cho phép khẩu pháo nhỏ hơn đối phó với các mục tiêu ở nhiều hướng.

M3 vì vậy mang 2 khẩu pháo chính trên 2 vị trí khác nhau. Cấu hình này tạo ra hỏa lực đáng kể nhưng cũng khiến việc vận hành phức tạp hơn.

Thiết kế M3 còn mang nhiều súng máy. Một khẩu súng máy đồng trục được bố trí cùng pháo 37 mm, trong khi một số súng máy khác được đặt ở phần trước thân xe.

Hệ thống vũ khí phong phú giúp M3 có khả năng đối phó với nhiều loại mục tiêu, nhưng đồng thời làm tăng độ phức tạp và khiến không gian bên trong xe trở nên chật chội.

Lý do quan trọng nhất khiến Mỹ chấp nhận thiết kế này là tốc độ. Sau những diễn biến tại châu Âu năm 1940, Washington không thể chờ thêm nhiều năm để hoàn thiện một thiết kế lý tưởng.

M3 cho phép Mỹ nhanh chóng đưa pháo 75 mm lên một khung gầm xe tăng hạng trung đang được phát triển.

M3 được sản xuất với số lượng lớn từ năm 1941. Xe nhanh chóng trở thành một trong những phương tiện thiết giáp quan trọng của Mỹ và được cung cấp cho cả các đồng minh thông qua chương trình Lend-Lease. Anh sử dụng biến thể M3 với tên gọi General Grant hoặc General Lee tùy cấu hình và nguồn cung.

Tuy nhiên, những hạn chế của M3 cũng nhanh chóng trở nên rõ ràng. Pháo 75 mm đặt trong thân xe có góc bắn hạn chế.

Tháp pháo chỉ mang pháo 37 mm nên hỏa lực chống tăng chính không nằm trên tháp pháo xoay. Chiều cao của xe cũng lớn, khiến M3 dễ bị phát hiện hơn trên chiến trường.

Quan trọng hơn, thiết kế này chỉ là giải pháp tạm thời. Mỹ đã nhận ra rằng xe tăng hạng trung thế hệ mới cần đặt pháo chính trong một tháp pháo xoay hoàn toàn. Điều đó cho phép xe tăng nhanh chóng thay đổi hướng hỏa lực mà không phải xoay toàn bộ thân xe.

Kinh nghiệm từ M3 trực tiếp dẫn tới T6 Medium Tank. Thiết kế mới giữ lại nhiều thành phần cơ khí của M3 nhưng đưa pháo chính vào tháp pháo xoay 360 độ. Năm 1941, T6 được tiêu chuẩn hóa thành M4 Medium Tank, sau này nổi tiếng với tên gọi Sherman.

Vì vậy, M3 Lee không phải một thiết kế kỳ lạ chỉ vì các kỹ sư Mỹ thiếu kinh nghiệm. Nó là sản phẩm của một cuộc chạy đua với thời gian. Mỹ cần pháo 75 mm, cần xe tăng hạng trung và cần sản xuất ngay. M3 đã đáp ứng được cả 3 yêu cầu đó, dù phải chấp nhận nhiều hạn chế.

Chính vì thế, giá trị lớn nhất của M3 không nằm ở việc nó có phải một chiếc xe tăng hoàn hảo hay không. Nó là chiếc cầu nối giữa M2 và Sherman, giúp Mỹ có thêm thời gian, kinh nghiệm chiến đấu và năng lực sản xuất trước khi chuyển sang một thiết kế hoàn thiện hơn.