Mạch nguồn báo chí cách mạng trên quê hương Thái Nguyên

Lãnh đạo và học viên Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng ngày khai giảng. Ảnh: Tư liệu.

Từ lớp học báo chí cách mạng đầu tiên

Ngày 4/4/1949, tại xóm Bờ Rạ, xã Tân Thái, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, lớp dạy làm báo mang tên Huỳnh Thúc Kháng đã khai giảng. Đây được xác định là cơ sở đào tạo báo chí đầu tiên của nền báo chí cách mạng Việt Nam và cũng là cơ sở đào tạo duy nhất trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp.

Khóa học kéo dài khoảng 3 tháng, với 42 học viên; nhiều cán bộ lãnh đạo, nhà báo, nhà văn hóa có uy tín trực tiếp tham gia giảng dạy.

Sự ra đời của ngôi trường trong hoàn cảnh ấy không phải là một sự kiện đơn lẻ. Đó là kết quả của nhận thức chiến lược về vai trò của báo chí trong sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc.

Cách mạng cần những người cầm súng bảo vệ Tổ quốc, nhưng cũng cần những người cầm bút trên mặt trận tư tưởng. Báo chí có nhiệm vụ đưa tin về cuộc kháng chiến, đồng thời tuyên truyền, cổ động, tổ chức và động viên nhân dân tham gia kháng chiến, kiến quốc.

Bởi vậy, giá trị lớn nhất của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng không chỉ nằm ở việc nơi đây đã đào tạo một khóa học báo chí cách mạng đầu tiên. Giá trị sâu xa hơn là trường đã đặt nghề báo trong mối quan hệ trực tiếp với đất nước, nhân dân và trách nhiệm xã hội của người cầm bút.

Tại lớp học năm 1949, các học viên được tiếp cận không chỉ với kỹ năng viết tin, viết bài mà còn với phương pháp nhìn nhận thực tiễn, cách tiếp cận đời sống nhân dân và trách nhiệm của báo chí đối với sự nghiệp cách mạng.

Đáng chú ý, những lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi lớp học đã trở thành những chỉ dẫn có giá trị lâu dài đối với nghề báo. Bác yêu cầu người viết báo phải gần gũi quần chúng, phải đi vào đời sống, viết những điều thiết thực, dễ hiểu và phục vụ nhân dân. Những nguyên tắc ấy, xét về bản chất, vẫn còn nguyên giá trị trong bất cứ phương thức truyền thông nào.

Vì vậy, nếu nhìn từ chiều sâu lịch sử, Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng vượt ra ngoài ý nghĩa của một một “ngôi trường” theo nghĩa thông thường. Đó là một trường học của nghề, của thực tiễn cách mạng và của trách nhiệm xã hội. Đặt ngôi trường trong không gian Thái Nguyên và ATK Việt Bắc, ý nghĩa ấy càng được làm rõ.

Đến trách nhiệm của người cầm bút hôm nay

Hơn 77 năm kể từ ngày lớp học đầu tiên khai giảng, nền báo chí đã bước sang giai đoạn phát triển với nhiều thay đổi sâu sắc. Các nhà báo hôm nay đang đứng trước một môi trường truyền thông có tốc độ, quy mô và sức lan tỏa chưa từng có.

Internet, điện thoại thông minh, dữ liệu lớn, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng đa phương tiện đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất và tiếp nhận thông tin.

Không khí học tập tại lớp học năm 1949 đã được Liên chi hội, Hội Nhà báo tỉnh Thái Nguyên tái hiện sinh động. Đây là nơi các học viên được rèn luyện kỹ năng viết, đúc kết phương pháp tiếp cận thực tiễn đời sống và thấm nhuần ý thức trách nhiệm của người làm báo cách mạng. Ảnh: PV

Nhưng chính ở đây, bài học từ Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng càng trở nên có ý nghĩa. Công nghệ có thể thay đổi, phương thức làm báo có thể thay đổi, nhưng trách nhiệm của người làm báo trước sự thật, trước nhân dân và xã hội không thay đổi.

Trong môi trường thông tin tốc độ cao, một thông tin sai có thể lan truyền trong vài phút; một sản phẩm báo chí có thể được tạo ra với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo nhưng vẫn đòi hỏi con người chịu trách nhiệm về tính chính xác, nguồn tin, bản quyền và đạo đức nghề nghiệp.

Bởi vậy, trở về với Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng cũng chính là trở về với những câu hỏi căn bản của nghề báo: Viết cho ai? Viết để làm gì? Viết từ đâu? Đứng trước sự thật với thái độ như thế nào? Và người cầm bút phải chịu trách nhiệm ra sao đối với thông tin mình đưa tới công chúng? Đây chính là điểm nối giữa truyền thống và hiện đại.

Để trả lời những câu hỏi đó, thứ nhất, cần xây dựng Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng thành một địa chỉ giáo dục truyền thống và nghiệp vụ báo chí có tính thường xuyên. Tăng cường liên kết với báo chí cả nước để đưa Thái Nguyên trở thành một điểm đến về nguồn của giới báo chí và du khách thập phương.

Mỗi đoàn báo chí, Hội Nhà báo, cơ sở đào tạo về với Thái Nguyên không chỉ là một chuyến tham quan mà có thể trở thành một hoạt động giao lưu, nghiên cứu và sáng tạo tác phẩm.

Có thể xây dựng chương trình “về nguồn báo chí cách mạng” dành cho hội viên, nhất là hội viên trẻ; kết hợp tham quan với tọa đàm nghiệp vụ, tìm hiểu lịch sử, thực hành sáng tạo tác phẩm và trao đổi, nghiên cứu.

Thứ hai, hình thành cơ chế phối hợp giữa Hội Nhà báo, các cơ quan báo chí, cơ sở đào tạo báo chí và cơ quan quản lý văn hóa. Có thể hình thành chương trình hợp tác thường niên về nghiên cứu lịch sử báo chí, đào tạo kỹ năng, tổ chức hội thảo, triển lãm và sản xuất các sản phẩm truyền thông về Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Qua đó, di tích trở thành một “giảng đường mở” về lịch sử và đạo đức nghề nghiệp.

Thứ ba, số hóa và hiện đại hóa việc bảo tồn, giới thiệu di sản báo chí cách mạng. Cần xây dựng cơ sở dữ liệu số về trường, số hóa tư liệu, hình ảnh, bài viết, bút tích, hồ sơ học viên, giảng viên và các nhân vật liên quan. Đặc biệt, có sự liên kết với các di tích lịch sử khác, nhất là di tích về báo chí trên địa bàn tỉnh và trong khu vực. Đây là cách để lịch sử báo chí đến với công chúng trẻ bằng chính phương thức truyền thông mà thế hệ trẻ đang sử dụng.

Thứ tư, hình thành các sản phẩm báo chí chuyên sâu. Các cơ quan báo chí có thể phối hợp xây dựng tuyến bài, chuyên trang, phim tài liệu, podcast, phóng sự ảnh, sách ảnh và các sản phẩm đa phương tiện về Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng, lịch sử báo chí tại ATK Việt Bắc và những người làm báo từng hoạt động trên đất Thái Nguyên. Quan trọng hơn, cần đặt câu chuyện lịch sử trong mối liên hệ với những vấn đề của báo chí hôm nay: đạo đức nghề nghiệp, kiểm chứng thông tin, báo chí dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, bản quyền và trách nhiệm xã hội.

Thứ năm, xây dựng một chương trình bồi dưỡng riêng cho đội ngũ nhà báo trẻ trên nền tảng giá trị của Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng. Có thể nghiên cứu tổ chức hằng năm “Lớp làm báo Huỳnh Thúc Kháng” hoặc chương trình tương tự dành cho phóng viên trẻ, với nội dung kết hợp giữa truyền thống và kỹ năng mới.

Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình từ hơn bảy thập niên trước. Nhưng những vấn đề mà ngôi trường đặt ra đối với nghề báo thì vẫn còn nguyên giá trị. Đó cũng chính là lý do chúng ta gọi Trường dạy làm báo Huỳnh Thúc Kháng là mạch nguồn báo chí cách mạng trên quê hương Thái Nguyên.

Mạch nguồn ấy sẽ tiếp tục chảy mãi trong nền báo chí cách mạng Việt Nam, để những giá trị được hun đúc giữa núi rừng Việt Bắc hơn bảy thập kỷ trước tiếp tục soi sáng hành trình đổi mới, chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại của báo chí cách mạng hôm nay.