Mâm cỗ ngày Tết

Mâm cỗ ngày Tết của người Việt.

Trên chiếc mâm tre tròn đặt giữa bàn, mâm cỗ ngày xuân hiện lên như một bức tranh đầy ký ức. Bánh chưng xanh vuông vức, bát canh nóng tỏa hơi ấm, đĩa gà luộc vàng óng, nem rán giòn rụm, rau xanh thanh mát, những chén nước chấm nhỏ xinh... Mỗi món một hương vị, nhưng khi đặt cạnh nhau, chúng trở thành bản hòa âm quen thuộc mà chỉ Tết mới có.

Giữa nhịp xuân đang lan khắp phố phường Hà Nội, trong không gian ấm áp, NSND Thu Hà nhẹ nhàng kể cho chúng tôi nghe về mâm cỗ truyền thống - câu chuyện tưởng như giản dị nhưng lại chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa. “Ngày thường mình gọi là mâm cơm,” chị mỉm cười, “còn ngày Tết là mâm cỗ.”

Những chia sẻ ý nghĩa của NSND Thu Hà về mâm cỗ ngày Tết.

Sự khác biệt ấy không nằm ở số lượng món ăn, mà ở ý nghĩa phía sau. Mâm cơm là bữa ăn của những ngày bình thường - đủ đầy, giản dị, vội vã. Còn mâm cỗ là nghi thức: Là sự chuẩn bị cẩn trọng, là tấm lòng thành kính dành cho tổ tiên. Trước khi con cháu quây quần, mâm cỗ được đặt lên bàn thờ, như một lời mời ông bà trở về sum họp. Vì thế, đó trở thành bữa ăn của ký ức, của cội nguồn.

Mâm cỗ ngày Tết mang theo niềm tin của người Việt, rằng: đầu năm phải đủ đầy thì cả năm mới no ấm.

Có lẽ vì vậy mà mâm cỗ ngày Tết luôn đầy. Người ta nấu nhiều hơn, bày nhiều hơn, chuẩn bị kỹ hơn. Không phải để phô trương, mà bởi người Việt tin rằng đầu năm phải đủ đầy thì cả năm mới no ấm. Và trong sự đủ đầy ấy, luôn có một khoảng dành cho khách ghé thăm, cho những cuộc gặp gỡ bất ngờ, cho niềm vui không hẹn trước. Mỗi lần dọn mâm cũng là lúc ký ức được gọi về: ký ức của những ngày thơ bé mong ngóng Tết, của căn bếp đỏ lửa chiều 30, của tiếng nói cười ấm áp lan trong gian nhà cũ và cả niềm vui khi nối gần khoảng cách của những người đang ở xa nhau. Mâm cỗ ngày Tết vì vậy không chỉ là món ăn. Đó là nơi thời gian chậm lại.

Từng món ăn trên mâm cỗ đều mang theo một lời chúc nhỏ. Bánh chưng xanh với hàm ý đất trời vẹn tròn, là lời nhắc về cội nguồn; gà luộc vàng óng mang theo niềm tin về sự khởi đầu hanh thông; nem rán giòn gợi sự gắn kết tình thân; bát canh nóng mang hơi ấm của mái nhà; rau xanh thanh mát gửi gắm ước mong một năm mới an yên, hạnh phúc.

Mỗi món ăn mang theo một lời chúc trong năm mới.

Có những điều tưởng như quen thuộc, qua câu chuyện ngày cuối năm cũng trở nên thân thương, đáng nhớ.

Tết có thể thay đổi theo năm tháng, nhịp sống có thể vội vàng hơn, nhưng mâm cỗ sum vầy vẫn luôn là điểm bắt đầu của mùa xuân trong mỗi mái nhà Việt. Bởi chỉ cần một chiếc mâm tròn, những người thân ngồi cạnh nhau, thì mùa xuân vẫn luôn hiện diện – tròn đầy và ấm áp.

Tâm Đan