Mận hồng Sân Tiên: Khi trái cây Việt bước vào kỷ nguyên số

Từ một vùng đất mang màu sắc tâm linh trong truyền thuyết, những trái mận hồng Sân Tiên ở Cù lao Dung (tỉnh Sóc Trăng trước đây, nay là TP. Cần Thơ) hôm nay không chỉ là nông sản đơn thuần mà đang trở thành một sản phẩm có câu chuyện, có quy chuẩn và có dấu ấn riêng trên thị trường.

“Chúng tôi kiểm soát toàn bộ quy trình sản xuất. Những hộp mận hồng Sân Tiên đưa ra thị trường đều được đánh giá rất cao. Hiện chúng tôi đang xúc tiến xuất khẩu sang các thị trường nghiêm ngặt trên thế giới”, ông Trần Văn Phục - “cha đẻ” của mận hồng Sân Tiên - chia sẻ. Câu nói ấy không chỉ thể hiện sự tự tin mà còn phản ánh một quá trình chuyển đổi trong cách làm nông nghiệp: từ kinh nghiệm truyền thống sang mô hình quản trị hiện đại, nơi dữ liệu và công nghệ đóng vai trò trung tâm.

Mỗi trái mận đều có “danh tính”

Khoảng chục năm trước, việc phát triển một vùng trái cây theo chuẩn hữu cơ, với hệ thống quản lý chất lượng chặt chẽ, là điều rất khó. Phần lớn các hoạt động nông nghiệp khi ấy vẫn dựa vào kinh nghiệm của người trồng và ghi chép thủ công. Ngày nay, kỷ nguyên số đã thay đổi điều đó. Tại vườn mận hồng Sân Tiên, toàn bộ khu vườn được quản lý bằng hệ thống số hóa. Mỗi trái mận đều có một mã QR. Ngay từ khi trái vừa hình thành, từng chùm mận đã được đánh số và nhập thông tin vào hệ thống quản lý.

Những dữ liệu quan trọng như thời điểm ra hoa, tình trạng sinh trưởng, dự kiến thời gian thu hoạch hay phân loại chất lượng đều được cập nhật đầy đủ. Nhờ hệ thống này nhà vườn có thể dự báo sản lượng trước khoảng 30 ngày - điều rất quan trọng trong việc tổ chức sản xuất và xây dựng kế hoạch tiêu thụ.

Sau khi thu hoạch, sản phẩm được phân loại, vệ sinh và đóng gói trước khi dán mã QR truy xuất nguồn gốc. Chỉ cần quét mã, người tiêu dùng có thể biết được đầy đủ thông tin như vườn trồng, thời gian thu hoạch, lô sản xuất và quy trình canh tác. Việc này giúp đảm bảo tính minh bạch của sản phẩm. Trái mận của Sân Tiên vì vậy không thể bị nhầm lẫn với các sản phẩm khác. “Các đối tác của chúng tôi rất hài lòng với quy chuẩn này”, ông Phục cho biết.

Ông Trần Văn Phục, “cha đẻ” mận hồng Sân Tiên.

Hiện mận hồng Sân Tiên được phân phối chủ yếu qua các cửa hàng trái cây cao cấp, hệ thống siêu thị và một số đối tác lớn. Sản phẩm đã có mặt tại nhiều chuỗi bán lẻ như Co.opmart cùng các cửa hàng trái cây chất lượng cao tại các đô thị lớn.

Mận được đóng gói theo hộp 12 trái với trọng lượng gần 2kg. Giá bán lẻ 519.000 đồng/hộp, khách mua từ hộp thứ hai sẽ có mức giá ưu đãi. Đây là phân khúc khách hàng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc sản phẩm và quy trình sản xuất minh bạch.

Giống mận mới phù hợp với cả người tiểu đường

Đằng sau những trái mận hồng Sân Tiên là một hành trình nghiên cứu và thử nghiệm kéo dài nhiều năm.

Khoảng năm 2013, cây mía - cây trồng chủ lực của vùng đất Cù lao Dung - không còn mang lại hiệu quả kinh tế như trước. Khi đó ông Phục dự định chuyển sang trồng nhãn Ido. Tuy nhiên sau một thời gian thị trường nhãn Ido bắt đầu chững lại, một phần do lượng đường trong nhãn khá cao trong khi số người mắc bệnh tiểu đường ngày càng tăng khiến người tiêu dùng e ngại. Cũng thời gian đó, ông đọc được các nghiên cứu nước ngoài về giá trị dinh dưỡng của trái mận. Theo đó, mận là loại trái cây người mắc tiểu đường vẫn có thể sử dụng mà không làm tăng mạnh đường huyết. “Là thực phẩm không thể thiếu mỗi ngày nên nếu có loại trái cây tốt cho sức khỏe thì mình nên phát triển”, ông Phục nói.

Sau khi nghiên cứu và thử nghiệm, ông Phục cùng cộng sự thậm chí đã thử nghiệm trên người mắc tiểu đường. Kết quả cho thấy sau khi ăn mận, đường huyết không tăng đáng kể. Điều này giúp ông thêm tự tin mở rộng diện tích trồng mận và đưa sản phẩm ra thị trường. Giống mận hồng Sân Tiên liên tục được nghiên cứu, lai tạo để cuối cùng có ruột đặc, giòn, vị ngọt thanh và hương thơm nhẹ.

Mận hồng Sân Tiên đã có mặt tại nhiều chuỗi bán lẻ, cùng các cửa hàng trái cây chất lượng cao tại các đô thị lớn, trong đó có hệ thống Saigon Co.op

Bài toán nước và thích ứng biến đổi khí hậu

Khu vực Cù lao Dung, nơi trồng mận hồng Sân Tiên có đặc điểm nguồn nước khá đặc biệt. Trong năm chỉ khoảng bốn tháng nước ngọt, còn lại tám tháng chịu ảnh hưởng của nước mặn. Để giải quyết bài toán này, ông Phục đã xây dựng hệ thống hồ trữ nước ngọt ngay trong vườn. Với 40 hecta đất trồng, khoảng 4 hecta được dành để đào hồ trữ nước. Trong mùa mưa và mùa lũ, nước ngọt được dẫn vào hồ để tích trữ. Khi mùa khô đến, nguồn nước này sẽ được sử dụng để tưới cho vườn mận. Giải pháp này giúp vườn cây chủ động nguồn nước, giảm phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và thích ứng tốt hơn với tình trạng xâm nhập mặn.

Điều hạnh phúc hơn cả với ông Phục là vườn mận hiện tạo việc làm thường xuyên cho 50 - 80 lao động địa phương. Phần lớn lao động là phụ nữ, chiếm khoảng 85%, tham gia các công việc như bao trái, chọn bông, thu hoạch và đóng gói sản phẩm. Hiện nay diện tích thu hoạch khoảng 15 hecta, nhưng trong tương lai dự kiến mở rộng lên 40 hecta, đồng nghĩa với nhu cầu lao động sẽ tiếp tục tăng.

“Không gì vui bằng giải quyết được việc làm cho người dân địa phương. Không ai muốn phải rời quê đi làm ăn xa nếu ngay tại quê nhà có công việc ổn định”, ông Phục chia sẻ.

Khát vọng xây dựng thương hiệu trái cây Việt

Trong nhiều năm, trái cây Việt Nam nổi tiếng với sản lượng lớn và hương vị phong phú. Tuy nhiên số lượng thương hiệu trái cây Việt có vị trí rõ ràng trên thị trường quốc tế còn khá hạn chế. Đó là tương lai mà mận hồng Sân Tiên hướng tới, không chỉ phục vụ trong nước mà còn xuất khẩu. “Chúng tôi muốn xây dựng một thương hiệu trái cây gắn với ba yếu tố: ngon, tốt cho sức khỏe và có đạo đức trong sản xuất”, ông Phục nhấn mạnh.

Hiện nay mận hồng Sân Tiên đã được gửi mẫu tới Anh, Pháp, Hàn Quốc, Singapore và một số quốc gia Trung Đông. Phản hồi ban đầu từ các đối tác khá tích cực và các bên đang tiếp tục trao đổi thủ tục cần thiết cho xuất khẩu.

Theo dự kiến sản lượng mận hồng Sân Tiên năm 2026 có thể đạt hơn 100 tấn. Ảnh: Trung Dũng

Tên gọi Sân Tiên từ lâu đã gắn với những câu chuyện truyền miệng mang màu sắc tâm linh của địa phương. Ngày nay cùng với sự phát triển của nông nghiệp công nghệ và hệ thống quản lý số, cái tên Sân Tiên đang dần được biết đến rộng rãi hơn thông qua những trái mận hồng được chăm sóc theo quy chuẩn nghiêm ngặt. Ở đó câu chuyện của vùng đất, của công nghệ và của khát vọng xây dựng thương hiệu đang cùng nhau tạo nên một hành trình mới cho trái cây Việt. Một hành trình không chỉ dừng lại ở việc trồng ra những loại trái cây ngon mà còn hướng tới việc đưa nông sản Việt bước ra thị trường quốc tế bằng chính giá trị thật của mình.

Bài và ảnh: Trâm Anh