Mang vấn đề Greenland 'đốt nóng' WEF Davos, Tổng thống Trump đang thay đổi cục diện thế giới như thế nào?

Mối quan ngại của Tổng thống Mỹ Donald Trump về vị trí chiến lược của Greenland có thể hiểu được nhưng cách mà ông tiếp cận vấn đề này lại gây những rạn nứt trong NATO và tổn hại lâu dài đến quan hệ chính trị, kinh tế ở khu vực Bắc Đại Tây Dương.

Câu hỏi đặt ra cho những người tham dự Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) ở Davos Thụy Sỹ suốt tuần qua là làm thế nào để đáp trả tham vọng của ông chủ Nhà Trắng về việc Mỹ muốn sở hữu Greenland bằng mọi giá?

Khi người đứng đầu nước Mỹ đặt chân tới dãy Alps phủ tuyết trắng ở Thụy Sĩ vào chiều 21/1, các lãnh đạo châu Âu đang rất lo lắng. Họ lo ngại quyết tâm giành hòn đảo Greenland rộng lớn có thể châm ngòi cho cuộc đối đầu trong chính liên minh xuyên Đại Tây Dương.

Trong bài phát biểu tại WEF Davos cùng ngày, ông Trump không ngừng phàn nàn về việc Mỹ bị châu Âu lợi dụng và tự hỏi một cách đầy hoài nghi rằng tại sao nỗ lực kiểm soát Greenland của ông lại vấp phản đối gay gắt? Ông lên tiếng chỉ trích các lãnh đạo châu Âu làm cho lục địa trở nên “không thể nhận ra” với tình trạng di cư mất kiểm soát và các chính sách kinh tế cực đoan. Ông còn tự hỏi liệu NATO có sẵn lòng bảo vệ nước Mỹ hay không?

Dù vậy, ông Trump bất ngờ “dịu giọng” khi cho biết Mỹ sẽ không chiếm Greenland bằng vũ lực – và tuyên bố sau đó của ông về việc đàm phán “thỏa thuận khung” với Tổng thư ký NATO, Mark Rutte đã làm giảm bớt sự lo lắng của các quan chức châu Âu và tạo cơ sở để đề ra các chương trình làm việc sắp tới.

Tổng thống Trump phát biểu tại Diễn đàn kinh tế thế giới (WEF) ở Davos Thụy Sỹ. (Nguồn: The New York Times)

“Nếu hoàn tất, giải pháp này sẽ là một điều tuyệt vời cho Mỹ và tất cả các quốc gia NATO”, ông Trump viết trên Truth Social, mà không cung cấp thông tin chi tiết.

Nhưng các đồng minh của nước Mỹ đang phải đối mặt với một loạt các lựa chọn. Hoặc cố gắng chờ đợi 1.093 ngày còn lại trong nhiệm kỳ của Tổng thống Trump với hy vọng sẽ không có điều gì nghiêm trọng xảy ra hoặc tìm cách xoa dịu ông chủ Nhà Trắng thông qua việc nhượng bộ một số yêu cầu.

Một phương án khác là kích hoạt “vũ khí kinh tế” mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng đề cập – mặc dù điều này hiện ít có khả năng xảy ra sau khi Tổng thống Mỹ rút lại lời đe dọa áp đặt thêm lệnh trừng phạt đối với các quốc gia phản đối kế hoạch Greenland của ông.

Tình hình đang có xu hướng lắng dịu hơn sau khi ông Trump khẳng định không sử dụng vũ lực để lấy Greenland.

Vị trí chiến lược đặc biệt

Bài phát biểu của Tổng thống Mỹ tại WEF Davos đã nêu bật sự quan tâm của ông đối với Greenland dưới góc độ chiến lược.

Căn cứ không gian Pituffik (trước đây là căn cứ không quân Thule) là một vị trí đắc địa để giám sát các hoạt động hàng không vũ trụ và hàng hải của Nga và Trung Quốc, cũng như là một căn cứ cảnh báo sớm để bảo vệ tên lửa.

Điều này ngày càng trở nên quan trọng nếu xét đến các hoạt động quân sự của Nga và các tuyên bố chủ quyền đối với khu vực cực, cũng như việc Trung Quốc đề cập Bắc Cực trong chiến lược “Con đường tơ lụa Bắc Cực” của mình.

Về mặt kinh tế, băng tan ở Greenland đã làm lộ ra trữ lượng nguyên tố đất hiếm lớn thứ 8 thế giới và ước tính khoảng 31 tỷ thùng dầu. Những nguồn tài nguyên này rất quan trọng đối với Mỹ, quốc gia đang nỗ lực tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và khẳng định vị thế thống trị về khoáng sản và năng lượng của riêng mình.

Tuy vậy, trong bài phát biểu tại WEF Davos, ông Trump nhấn mạnh nhu cầu năng lượng của Mỹ trong khi tuyên bố không thèm muốn sự giàu có về khoáng sản của Greenland.

Băng tan cũng đã mở ra các tuyến đường vận chuyển ở Bắc Cực. Điều này khiến Greenland trở thành một vị trí chiến lược nếu xét trên phương diện ảnh hưởng đến thương mại toàn cầu và thể hiện sức mạnh quân sự.

Ông Trump đã lý giải mong muốn mua lại Greenland bằng tham vọng đảm bảo an ninh cho toàn bộ phương Tây.

Chia sẻ tại WEF Davos, ông Trump cho rằng việc sở hữu Greenland sẽ cho phép ông xây dựng “Mái vòm vàng vĩ đại nhất từng được xây dựng” - một lá chắn phòng thủ tên lửa mà ông tuyên bố sẽ đảm bảo an ninh cho toàn thế giới.

Bài phát biểu của người đứng đầu nước Mỹ đã hé lộ những ý định của ông đối với Greenland theo hướng sống còn, một cách tiếp cận được các chuyên gia kinh tế nhận định là bắt nguồn từ góc nhìn của một nhà đầu tư bất động sản.

Ông nói: “Và tất cả những gì chúng tôi yêu cầu là có được Greenland, bao gồm cả quyền, danh nghĩa và quyền sở hữu, bởi vì bạn cần quyền sở hữu để bảo vệ nó. Bạn không thể bảo vệ nó bằng hợp đồng thuê.”

Điều này, nghiễm nhiên sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ. Đan Mạch đã nói rõ, Mỹ được hoan nghênh tăng cường sự hiện diện quân sự trên đảo. Năm 1941, Đại sứ Đan Mạch đã ký hiệp ước cho phép quân đội Mỹ đóng quân trên đảo để bảo vệ lãnh thổ này khỏi sự xâm lược của phát xít Đức. Thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã đóng quân hàng chục nghìn binh sĩ tại đây.

Không chỉ vậy, Mỹ cũng được hoan nghênh đầu tư vào lĩnh vực thăm dò và đầu tư khoáng sản với sự chấp thuận của Đan Mạch. Và thực tế là Đan Mạch không thể bán Greenland mà không có sự đồng ý của 57.000 người dân của hòn đảo.

Stephen Miller, một cố vấn cấp cao của Tổng thống Trump trong suốt thời gian ông tại nhiệm mới đây nhận định, thế giới luôn được cai trị bởi “sức mạnh” và “quyền lực”, chứ không phải bởi “những điều khoản tinh tế của luật pháp quốc tế”.

Ông Trump thậm chí còn đi xa hơn. Trong một cuộc phỏng vấn tờ New York Times kéo dài hai giờ hôm 8/1, khi phóng viên chuyên trách Nhà Trắng Katie Rogers hỏi ông có bất kỳ giới hạn nào đối với quyền lực toàn cầu của ông hay không? Ông chủ Nhà Trắng thậm chí quả quyết: “Tôi không cần luật pháp quốc tế”, và cho biết ông chỉ bị ràng buộc bởi “Đạo đức của riêng tôi. Tư duy của riêng tôi. Đây là điều duy nhất có thể ngăn cản tôi”.

Một thế giới kiểu Mỹ?

Nếu mọi chuyện đi đến hồi kết, châu Âu sẽ rất khó chống lại Mỹ. Châu Âu được cho là gần như không thể tách rời – về kinh tế và quân sự – với Mỹ.

Việc tách rời sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng, với khả năng quân sự và tình báo bị suy yếu, và việc tiếp cận với công nghệ máy tính và tài chính hiện đại bị hạn chế nghiêm trọng. Đối với những quốc gia nằm ngoài Liên minh châu Âu (EU) như Vương quốc Anh, tình hình thậm chí còn tồi tệ hơn.

Vấn đề Greenland đang đẩy Mỹ và EU về hai chiến tuyến.

Bình luận trong một cuộc thảo luận tại WEF Davos, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever từng cho rằng “một số lằn ranh đỏ đang bị vượt qua”, châu Âu đang “chịu rất nhiều áp lực” từ chính quyền Tổng thống Trump, không chỉ vì các mức thuế áp lên hàng hóa châu Âu mà còn bởi những tuyên bố gần đây của ông Trump liên quan tới Greenland.

Thủ tướng Canada Mark Carney và Tổng thống Mỹ Donald Trump tại WEF Davos. (Nguồn: The Times of Israel)

Giới quan sát cũng đang bàn luận rất nhiều về sự tương phản giữa bài phát biểu của Tổng thống Mỹ hôm 21/1 và bài phát biểu của Thủ tướng Canada Mark Carney một ngày trước đó. Bài phát biểu của Carney ông được nhiều người ca ngợi là “mang tính bước ngoặt”, sánh ngang với bài phát biểu về Bức màn Sắt của cựu Thủ tướng Anh Winston Churchill.

Ông Carney nói về “một sự đổ vỡ trong trật tự thế giới, sự kết thúc của một câu chuyện hư cấu dễ chịu và sự khởi đầu của một thực tế khắc nghiệt”.

Trật tự dựa trên luật lệ, theo ông Carney, đang “mờ dần” và các thể chế đa phương mà thế giới phụ thuộc vào đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi sự thống trị của các cường quốc. Giờ đây, phần còn lại của thế giới phải “ngừng giả vờ và đối mặt với thực tế khắc nghiệt mới”.

Chính trong bối cảnh này, các đối tác NATO của Mỹ cần phải quyết định liệu nên nhượng bộ hay chống lại Tổng thống Trump.

Khi chúng ta biết thêm về “khuôn khổ” mà ông đề xuất cho tương lai của Greenland, sự lựa chọn đó sẽ trở nên rõ ràng hơn.

(theo The Conversation)

Lâm Anh