Mẩu xương chân hé lộ vết tích chủng người ở châu Á cao to như... Erling Haaland

Nhiều thập kỷ qua, hiểu biết của giới khoa học về Denisovan, chủng người cổ đại được cho là có thể hình cao lớn vượt trội so với chủng người hiện đại và từng phân bố rộng khắp châu Á, chủ yếu dựa trên các mảnh DNA ít ỏi do nguồn hóa thạch tìm được vô cùng hạn chế. 

Tuy nhiên, công bố mới đây trên máy chủ lưu trữ bản thảo nghiên cứu bioRxiv đã mang lại cái nhìn sâu sắc hơn về vóc dáng của chủng người bí ẩn này. 

Người Denisovan được cho là có thể hình cao lớn vượt trội so với người hiện đại và từng phân bố rộng khắp châu Á. Hình minh họa: ZME Science.

Theo đó, 2 mẩu xương chân hóa thạch gồm một xương đùi và một xương chày do ngư dân vớt lên từ eo biển Bành Hồ gần đảo Đài Loan (Trung Quốc) đã cho thấy sự tồn tại của những cá thể người Denisovan có thể hình thực sự đồ sộ. 

Các mẫu vật được đặt tên lần lượt là Bành Hồ 2 và Bành Hồ 3, vốn nằm trong bộ sưu tập do nghệ sĩ Hầu Lập Nhân quyên góp cho Bảo tàng Khoa học Tự nhiên Đài Loan.

Do điều kiện môi trường dưới lòng biển không thể bảo tồn những DNA cổ, các nhà khoa học đã áp dụng phương pháp phân tích protein cổ đại proteomics để xác định danh tính chủ nhân những mẩu xương này. 

Ảnh chụp và hình ảnh dựng bề mặt của các mẫu xương đùi Bành Hồ 2 (trên) và xương chày Bành Hồ 3 (dưới). Nguồn: Yousuke Kaifu và các cộng sự

Kết quả phân tích khối phổ chỉ ra sự xuất hiện của biến thể protein collagen COL1A2 R996K đặc trưng, cấu trúc vốn chỉ tìm thấy ở người Denisovan mà không xuất hiện ở người Neanderthal hay người Hiện đại. 

Bản đồ cây tiến hóa xây dựng từ 15 loại protein khác nhau đã khẳng định chắc chắn 2 mẫu xương chân này thuộc về dòng họ của người Denisovan. Kết quả định tuổi bằng đồng vị carbon xác định các hóa thạch có niên đại từ cách đây khoảng 45.000 đến 43.000 năm, thời điểm ngay trước khi chủng người này hoàn toàn biến mất.

Bằng công nghệ dựng hình 3 chiều và so sánh với các hóa thạch người cổ đại khác, nhóm nghiên cứu đã đưa ra những ước tính gây ngạc nhiên về thể chất của hai cá thể này. 

Theo đó, chủ nhân mẩu xương đùi Bành Hồ 2 cao khoảng 1,8 m và nặng 83 kg, trong khi chủ nhân mẩu xương chày Bành Hồ 3 cao tới gần 1,9 m cùng cân nặng 91 kg. Tầm vóc này vượt xa vóc dáng trung bình của chủng người Đứng thẳng (Homo erectus) cùng thời, vốn thấp hơn từ 20 đến 30 cm và nhẹ hơn từ 20 đến 30 kg. 

Ngay cả so với các cá thể thuộc chủng người hiện đại (Homo sapiens) sống cùng thời kỳ như hóa thạch người Điền Viên tại Trung Quốc với chiều cao khoảng 1,7 m, người Denisovan tại Bành Hồ thực sự khổng lồ. 

"Cá thể Bành Hồ 3 có thể có chiều cao và cân nặng tương đương cầu thủ bóng đá Erling Haaland - dù hy vọng là có một kiểu tóc đẹp hơn", nhà khảo cổ học Adam Brumm thuộc Đại học Griffith (Australia) hóm hỉnh so sánh.

Phát hiện mới này lập tức thách thức quy tắc sinh học Bergmann truyền thống, vốn cho rằng các loài động vật máu nóng sống gần Xích đạo thường có kích thước nhỏ hơn nhằm tỏa nhiệt tốt hơn. 

Với một nơi ở vị trí vĩ độ tương đối thấp như Đài Loan, sự xuất hiện của những cá thể người Denisovan lực lưỡng cho thấy khí hậu Băng hà không phải yếu tố duy nhất quyết định tầm vóc.

Phân tích đồng vị carbon và nitro trong xương còn hé lộ chế độ ăn tiêu thụ lượng lớn đạm từ thịt các loài động vật hoang dã kích thước lớn của người Denisovan. Thể hình đồ sộ cùng sức mạnh thể chất vượt trội chính là lợi thế sinh tồn then chốt giúp họ săn bắt các loài thú lớn và di chuyển đường dài trên những đồng cỏ bao la của kỷ Băng hà.

Nhà khảo cổ học Adam Brumm hóm hỉnh so sánh tầm vóc của người Denisovan ngang ngửa ngôi sao bóng đá Erling Haaland. Ảnh: Getty Images

Bên cạnh kích thước đáng ngạc nhiên, mẩu xương đùi Bành Hồ 2 còn chứa đựng đặc điểm giải phẫu đặc biệt chưa từng thấy ở các loài người cổ đại khác. Đó là một đường gờ dọc phát triển rõ nét ở mặt sau xương đùi gọi là pilaster, cấu trúc vốn chỉ thường gặp ở người hiện đại có lối sống vận động cao. 

Sự xuất hiện của đường gờ này gợi mở 2 khả năng là sự thích nghi hành vi do di chuyển liên tục hoặc là kết quả của quá trình giao phối giữa người Denisovan và Người Hiện đại. Trong đó, giả thuyết giao phối trùng khớp hơn với các bằng chứng di truyền học trước đây cho thấy vết tích DNA của người Denisovan vẫn còn lưu giữ trong cộng đồng dân cư hiện đại tại châu Á.

Nhà nhân chủng học John Hawks từ Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) nhấn mạnh, giá trị lớn nhất của phát hiện nằm ở chỗ nó lấp đầy khoảng trống tri thức quan trọng về giai đoạn cuối của người Denisovan tại khu vực Đông Nam Á và ven biển Trung Quốc. 

Dù câu chuyện về loài người khổng lồ này vẫn còn nhiều bí ẩn cần thêm các bằng chứng di truyền để khẳng định, các mẩu xương chân vớt từ đáy biển Bành Hồ đã mở ra một chương hoàn toàn mới, chứng minh sự đa dạng sinh học kỳ diệu của các loài người cổ đại từng cùng nhau chung sống trên Trái Đất.