Metaverse hạ nhiệt, tỷ phú Mark Zuckerberg tìm hướng đi mới

Trong bước đi mới nhất, Meta đã sa thải khoảng 10% nhân sự tại bộ phận metaverse và cho biết ứng dụng Horizon Worlds - nền tảng xã hội trong thế giới ảo - sẽ chuyển trọng tâm khỏi thực tế ảo. Công ty cũng thông báo sẽ không phát triển thêm các ứng dụng thực tế ảo mới cho nền tảng này.

Metaverse có thể sẽ sớm thay đổi thành một mô hình mới. Nguồn: Gorodenkoff

Những động thái này được xem là dấu hiệu Meta đang rút lui khỏi metaverse. Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng, đây không hẳn là sự thất bại của metaverse, mà là sự thay đổi cách công nghệ này được định nghĩa và phát triển.

Khi Meta bắt đầu theo đuổi metaverse, ý tưởng phổ biến là một thế giới ảo khổng lồ nơi mọi người đeo kính thực tế ảo và sống, làm việc, giải trí trong đó. Meta đã chi hàng chục tỷ USD để phát triển phần cứng, phần mềm và hệ sinh thái cho tầm nhìn này.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, thực tế ảo vẫn chưa trở thành công nghệ đại chúng. Số lượng người dùng kính VR còn hạn chế và phần lớn ứng dụng tập trung vào game, đào tạo hoặc mô phỏng thay vì trở thành một nền tảng điện toán phổ biến như điện thoại thông minh.

Trong khi đó, các nền tảng thế giới số như Roblox hay Fortnite lại thu hút nhiều người dùng hơn dù không yêu cầu thiết bị thực tế ảo.

Meta đã đầu tư mạnh vào thực tế ảo từ năm 2014 khi mua lại Oculus với giá 2 tỷ USD. Zuckerberg khi đó tin rằng VR có thể trở thành nền tảng điện toán thế hệ tiếp theo. Công ty đã mua các studio game, tài trợ cho nhà phát triển và bán kính VR với giá thấp để mở rộng thị trường.

Đại dịch Covid-19 năm 2020 từng khiến ý tưởng làm việc và giao tiếp trong thế giới ảo trở nên hấp dẫn hơn. Đến năm 2021, ông Zuckerberg đổi tên công ty thành Meta và tuyên bố tương lai sẽ là sự kết hợp giữa thực tế ảo và thực tế tăng cường, nơi thế giới online và offline hòa vào một “siêu thực tại”.

“Dịch chuyển trong metaverse sẽ giống như nhấp vào một đường link trên internet,” ông Zuckerberg từng nói. “Không còn phải đi làm mỗi ngày sẽ giúp giảm thời gian kẹt xe và có nhiều thời gian hơn cho những việc quan trọng.”

Nhiều công ty khi đó tin vào tầm nhìn này. Một số doanh nghiệp thậm chí bổ nhiệm “giám đốc metaverse” để chuẩn bị cho tương lai mới. Một báo cáo của McKinsey năm 2022 dự báo metaverse có thể tạo ra giá trị tới 5.000 tỷ USD vào năm 2030. Tuy nhiên, công nghệ phát triển chậm hơn kỳ vọng và các nền tảng như Horizon Worlds không thu hút được lượng người dùng lớn.

Trong khi metaverse chưa phát triển như kỳ vọng, Meta lại chuyển trọng tâm đầu tư sang trí tuệ nhân tạo. Công ty dự kiến chi hơn 100 tỷ USD trong năm nay, chủ yếu cho AI và xây dựng các trung tâm dữ liệu phục vụ công nghệ này. Tại một hội nghị dành cho nhà phát triển gần đây, ông Zuckerberg nhắc đến AI nhiều hơn rất nhiều so với metaverse, cho thấy sự thay đổi ưu tiên rõ rệt.

Wagner James Au, tác giả cuốn Making a Metaverse That Matters, nhận xét: “Họ đã bám vào thuật ngữ ‘metaverse’ mà không thực sự hiểu rõ khái niệm này. Chiến lược metaverse của họ dường như bỏ qua những bài học từ các nền tảng trước đó.”

Một số nhà phân tích cho rằng việc Meta chuyển sang AI là hợp lý, vì AI có thể tích hợp trực tiếp vào các sản phẩm hiện có như quảng cáo, trợ lý số và mạng xã hội, giúp tạo doanh thu nhanh hơn so với thực tế ảo, vốn đòi hỏi phần cứng mới và thay đổi hành vi người dùng.

Một số chuyên gia cho rằng metaverse không biến mất mà đang thay đổi cách tồn tại. Thay vì là một thế giới ảo nơi người dùng “bước vào”, metaverse có thể trở thành một lớp công nghệ bao quanh thế giới thực, kết hợp thực tế tăng cường, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và các thiết bị di động.

Trong mô hình mới, thực tế ảo mang lại trải nghiệm nhập vai, thực tế tăng cường bổ sung thông tin vào thế giới thực, trí tuệ nhân tạo điều khiển tương tác, còn điện thoại di động vẫn là thiết bị chính để người dùng truy cập các dịch vụ số. Metaverse khi đó không còn là một nơi, mà trở thành một giao diện số kết nối thế giới vật lý và thế giới số.

Trong công nghiệp, mô hình này đã bắt đầu xuất hiện. Các nhà máy sử dụng “digital twin” - bản sao số của nhà máy thật - để theo dõi vận hành, trong khi công nhân sử dụng thực tế tăng cường để xem dữ liệu và AI dự đoán lỗi thiết bị. Điều này cho thấy metaverse có thể phát triển trong lĩnh vực doanh nghiệp trước khi trở nên phổ biến với người tiêu dùng.

Việc Meta thu hẹp Horizon Worlds có thể cho thấy thực tế ảo đơn thuần không đủ để tạo ra một nền tảng mới, và metaverse có thể cần sự kết hợp của nhiều công nghệ khác.

Trong khi đó, trí tuệ nhân tạo đang trở thành công nghệ có tác động rõ ràng hơn trong ngắn hạn, khiến Meta và nhiều công ty công nghệ khác chuyển hướng đầu tư. Trong ngành công nghệ, việc các công ty đặt cược lớn vào một công nghệ mới rồi chuyển sang công nghệ khác khi thị trường thay đổi không phải là điều hiếm gặp.

Metaverse có thể không trở thành thế giới ảo nơi mọi người sống và làm việc như từng được hình dung. Nhưng dưới dạng các lớp công nghệ số kết hợp AI, dữ liệu và thực tế tăng cường, nó có thể đang phát triển theo một hướng khác, chậm hơn nhưng thực tế hơn.

Ngọc Lâm