Mì gạo sạch - sinh ra từ làng

Giữ làng nghề bằng cách làm mới nghề

Anh Cao Đăng Duy - Giám đốc HTX Mì gạo Hùng Lô cùng nhân viên kiểm tra chất lượng mì công đoạn phơi khô.

Hùng Lô hôm nay không chỉ là địa danh quen thuộc mà đã trở thành tên gọi của một thương hiệu mì gạo sạch được người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành tin chọn. Anh Cao Đăng Duy - Giám đốc HTX Mì gạo Hùng Lô chia sẻ: Năm 2004, làng nghề làm mì gạo Hùng Lô được công nhận là làng nghề truyền thống. Dẫu vậy, trong một thời gian dài, làng nghề vẫn chỉ ở quy mô nhỏ lẻ, sản phẩm chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi TP Việt Trì (cũ). Giữa vòng quay mưu sinh, đã có lúc nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một.

Sau nhiều năm bươn chải với những công việc khác nhưng chưa tìm được lối đi bền vững, anh Duy quyết định trở về làng. Trở về không chỉ để làm mì, mà nghĩ cách giữ nghề, làm nghề theo cách mới. Năm 2016, với sự đồng hành của chính quyền địa phương, anh vận động 12 hộ dân cùng thành lập HTX Mì gạo Hùng Lô. Một năm sau, sản phẩm được công nhận nhãn hiệu tập thể, bắt đầu bước vào lộ trình xây dựng tiêu chuẩn OCOP – cánh cửa mở ra hướng phát triển dài hơi hơn cho làng nghề.

“Chúng tôi chọn thông điệp Mì gạo sạch – sinh ra từ làng để khẳng định giá trị thuần nông, thuần Việt từ nguyên liệu đến hương vị và chiều sâu văn hóa. Đây là sản phẩm do chính người dân làng cổ Hùng Lô làm ra, với mong muốn mang đến cho cộng đồng nguồn thực phẩm sạch, an toàn, gắn với lối sống xanh” - anh Cao Đăng Duy chia sẻ.

Để giữ trọn chữ “sạch”, HTX Mì gạo Hùng Lô kiên trì con đường đổi mới trên nền truyền thống. Bí quyết làm mì của làng được gìn giữ, song song với việc đầu tư máy móc, cải tiến công nghệ, chuẩn hóa nhà xưởng và quy trình sản xuất. Mỗi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ, từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm, bảo đảm các hộ thành viên cùng chung một tiêu chuẩn chất lượng. Cùng với đó, HTX chủ động liên kết đối tác, mở rộng thị trường, đưa sợi mì quê hương ra khỏi lũy tre làng.

Điểm khác biệt của mì gạo Hùng Lô nằm ở chính cảm nhận khi cầm sợi mì trên tay: Dẻo, dai, thơm mùi gạo, nấu không nát. Ít ai biết, để có được độ dẻo ấy, mì phải trải qua công đoạn chải mì - thao tác tưởng chừng giản đơn nhưng quyết định độ suôn đều của sợi, để khi nấu không dính, không cứng.

Trong nhà xưởng, anh Duy không đứng ngoài quan sát. Dù là Giám đốc HTX, anh vẫn xắn tay áo làm cùng công nhân bất cứ khi nào có thể. “Máy móc giúp giảm sức người, nhưng không thể thay thế hoàn toàn bàn tay người thợ. Họ bắt đầu từ lúc trời còn sớm để kịp phơi mì trong nắng ban mai và chỉ kết thúc khi những gói mì cuối cùng được đóng lại lúc chiều muộn”, anh Duy nói, như một cách lý giải giản dị về giá trị của lao động thủ công trong làng nghề.

Mở lối ra thị trường toàn cầu

Từ dấu mốc được công nhận OCOP 4 sao, mì gạo Hùng Lô bắt đầu hành trình mới. Sản xuất khởi sắc, thị trường mở rộng, năm 2022 trở thành cột mốc đáng nhớ khi mì gạo Hùng Lô lần đầu tiên xuất khẩu sang Nhật Bản. Lô hàng đầu tiên được đối tác đánh giá cao, từng bước tạo dựng uy tín của một làng nghề truyền thống.

Ở thị trường trong nước, mì gạo Hùng Lô dần có chỗ đứng vững vàng. Từ gian bếp gia đình đến các hệ thống siêu thị, nhà hàng, sản phẩm hiện diện tại hầu hết các tỉnh, thành phố, tham gia nhiều kênh phân phối hiện đại. Mỗi ngày, từ 3 - 4 tấn mì gạo thành phẩm được đưa ra thị trường.

Cùng với thị trường nội địa, các đơn hàng xuất khẩu sang Nhật Bản, Đài Loan được duy trì đều đặn. Đến nay, HTX có 3 dòng sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 1 dòng sản phẩm đạt OCOP 5 sao; được trao giải thưởng Mai An Tiêm – Sản phẩm tiêu biểu của HTX năm 2024 (Coop Gold Product Awards 2024).

Sản phẩm Mì gạo sạch Hùng Lô có mặt tại hội chợ Thành phố Hồ Chí Minh giới thiệu các sản phẩm OCOP của các địa phương.

Gần 10 năm kể từ ngày thành lập, HTX hình thành quy mô sản xuất ổn định với nhà xưởng rộng khoảng 5.000m2, 12 thành viên và 40 lao động thường xuyên. Sản lượng đạt 40 - 50 tấn mỗi tháng, doanh thu hằng năm trên 15 tỷ đồng; riêng năm 2025, tổng sản lượng tiêu thụ ước đạt khoảng 900 tấn. Với anh Cao Đăng Duy, những con số ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi nghề làng được giữ lại và người dân có việc làm ổn định ngay trên mảnh đất quê hương.

Bà Nguyễn Thị Thắm, công nhân gắn bó nhiều năm với HTX chia sẻ: “Công nhân ở đây chủ yếu là người địa phương. Từ khi làm việc tại HTX, kinh tế gia đình chúng tôi ổn định hơn”. Niềm vui giản dị ấy chính là thước đo bền vững của làng nghề.

Theo ông Lê Huy Hà - Phó Chủ tịch UBND phường Vân Phú, địa phương tiếp tục đồng hành, tuyên truyền, quảng bá để người dân mạnh dạn phát triển ngành nghề thủ công. Trên nền tảng làng nghề truyền thống, Hùng Lô đã cho ra đời nhiều sản phẩm mới như mì dưa hấu, mì gạo lứt, mì rau ngót, mì bí đỏ..., vừa mở rộng phân khúc thị trường, vừa khai thác hiệu quả lợi thế nông sản địa phương.

Giữ được nghề đã khó, đưa nghề bước vào thị trường hiện đại còn khó hơn. Nhưng hành trình của mì gạo Hùng Lô cho thấy: Khi người dân đủ tin vào giá trị của chính làng mình, dám làm mới trên nền truyền thống và kiên trì với con đường sản phẩm sạch, thì những sợi mì phơi nắng gió hôm qua hoàn toàn có thể đi xa, mang theo sinh kế, niềm tự hào và là một cách gìn giữ làng quê bền vững trong nhịp sống hôm nay.

Hương Giang