Minh bạch, hiệu quả trong thu hút đầu tư cao tốc

Cần giải pháp đột phá để thu hút nguồn lực đầu tư cho hệ thống cao tốc. Ảnh: BÍCH LIÊN

Hoàn thành khoảng 3.345km đường bộ cao tốc, vượt mục tiêu đề ra

Đường bộ là phương thức giao thông có tính linh hoạt cao, vừa là phương thức vận tải độc lập, vừa đóng vai trò kết nối chặng cuối cho tất cả các phương thức vận tải khác, đồng thời có lợi thế ở cự ly ngắn và trung bình. Vì vậy, đường bộ luôn là phương thức vận tải phổ biến, chiếm thị phần lớn nhất trong nội địa và được ưu tiên đi trước trong phát triển hạ tầng giao thông. Đây là trục xương sống trong hệ thống giao thông vận tải, đồng thời là động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Trải qua hơn 25 năm đầu tư xây dựng, đến nay, cả nước đã hoàn thành đầu tư khoảng 3.345km đường bộ cao tốc, vượt mục tiêu 3.000km vào năm 2025. Trong đó, mạng lưới đang khai thác gồm 17 tuyến với tổng chiều dài 3.345km; các tuyến đang thi công, dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027 có tổng chiều dài khoảng 1.252km.

Trong giai đoạn 2021-2025, đầu tư cao tốc được tập trung vào các tuyến kết nối trung tâm kinh tế, vùng kinh tế trọng điểm, cảng biển, cảng hàng không, cửa khẩu quốc tế và các đô thị lớn.

Một số dự án được đặc biệt ưu tiên đầu tư như các dự án thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông từ Lạng Sơn tới Cà Mau; các tuyến cao tốc kết nối liên vùng, kết nối cảng biển Hải Phòng, Bà Rịa - Vũng Tàu; cảng hàng không quốc tế Nội Bài, Đà Nẵng, Long Thành; các cửa khẩu quốc tế chính như Móng Cái, Hữu Nghị; các đô thị lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Huế, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh, Cần Thơ.

Vốn đầu tư công được giao đạt 254.152 tỷ đồng; vốn huy động theo phương thức Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) cho 17 dự án BOT đạt 444.571 tỷ đồng, trong đó, vốn Nhà nước tham gia 213.129 tỷ đồng và vốn nhà đầu tư huy động 231.633 tỷ đồng.

Kết quả này tạo nền tảng quan trọng để tiếp tục mở rộng mạng lưới trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, mật độ đường cao tốc của Việt Nam vẫn còn thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Do đó, việc xúc tiến và kêu gọi đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 không chỉ nhằm bổ sung nguồn vốn cho các dự án, mà còn hướng tới hình thành cơ chế huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực xã hội. Qua đó, mạng lưới cao tốc đồng bộ từng bước được hoàn thiện theo hướng hiện đại, tăng cường kết nối vùng và tạo thêm không gian, động lực cho tăng trưởng kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Thay đổi cách thức tiếp cận, thu hút nguồn lực đầu tư

Để thu hút thêm nguồn lực ngoài ngân sách, trên cơ sở quy hoạch và các nguyên tắc xác định dự án ưu tiên, Bộ Xây dựng xác định 29 dự án đường bộ cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP trong giai đoạn 2026-2030, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng. Đặc biệt, nhằm bảo đảm hiệu quả trong đầu tư các tuyến cao tốc, góp phần phát triển kinh tế - xã hội gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số, Bộ Xây dựng đã nghiên cứu, đưa ra 7 tiêu chí xác định mức độ ưu tiên đầu tư các tuyến cao tốc theo thứ tự.

Cụ thể, tuyến cao tốc hiện có 2 làn xe hoặc 4 làn xe hạn chế (làn dừng khẩn cấp chưa liên tục) cần được mở rộng hoàn chỉnh để bảo đảm tính đồng bộ, hiện đại của hệ thống đường bộ cao tốc, phù hợp với quy chuẩn đường cao tốc và chỉ đạo của Chính phủ.

Tuyến cao tốc thuộc Danh mục dự án trong Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương Đảng thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Tuyến cao tốc thuộc các hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng được xác định nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn 2021-2030 của quy hoạch tổng thể quốc gia được Quốc hội ban hành tại Nghị quyết số 252/2025/QH15 ngày 10/12/2025.

Tuyến có nhu cầu vận tải tăng cao do thay đổi cơ cấu kinh tế vùng và địa phương, dự kiến vượt quá năng lực thông hành của tuyến trong tương lai gần.

Tuyến cao tốc có tiến trình đầu tư trước 2030 theo quy hoạch thuộc các hành lang vận tải chính, kết nối liên vùng, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế, có tiềm năng đóng góp GRDP lớn, góp phần hoàn thành mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Tuyến có điều kiện triển khai thuận lợi như: Đã giải phóng mặt bằng theo quy mô quy hoạch; đang triển khai đầu tư, có thể điều chỉnh thiết kế, tận dụng nguồn lực đang thi công; nguồn cung cấp mỏ vật liệu thuận lợi...

Cuối cùng là ưu tiên các tuyến có khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước hoặc địa phương chủ động bổ sung ngân sách địa phương.

Trong bối cảnh mới với những yêu cầu đặt ra cao hơn, quy mô dự án lớn hơn và mô hình quản lý, phân cấp đầu tư đã có nhiều thay đổi cũng đòi hỏi cách tiếp cận trong phát triển cao tốc phải thay đổi từng bước, từ mô hình Nhà nước đầu tư và quản lý trực tiếp sang kết hợp đầu tư công với huy động nguồn lực tư nhân thông qua PPP.

Hệ thống pháp luật hiện nay, từ Luật PPP năm 2020, Luật Đấu thầu năm 2023 đến Luật Đường bộ năm 2024, đã hoàn thiện nhiều cơ chế cốt lõi. Trong đó, nổi bật là các quy định về cơ chế chia sẻ tăng, giảm doanh thu; gắn giá phí với phương án tài chính; minh bạch thu phí thông qua công nghệ thu phí không dừng ETC; đồng thời đẩy mạnh phân cấp cho địa phương nhằm rút ngắn tối đa thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện còn có những vướng mắc về thủ tục cũng như phát sinh từ thực tiễn. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng minh bạch, rõ ràng, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Đồng thời, tiếp tục hoàn thiện cơ chế chia sẻ rủi ro bảo đảm công bằng và hài hòa lợi ích khi triển khai đầu tư dự án PPP; tăng cường trách nhiệm của địa phương, cơ quan quản lý dự án trong thu hút nguồn lực đầu tư… Bởi, để nhà đầu tư yên tâm bỏ vốn và các ngân hàng sẵn sàng cung cấp tín dụng dài hạn, khung chính sách phải thực sự rõ ràng và bình đẳng./.