Mở dư địa cho hàng Việt tại thị trường Thổ Nhĩ Kỳ

Doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm Halal tới đối tác. Ảnh: Lam Giang

Thị trường lớn nhưng nhiều rào cản

Theo ông Tạ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại, Bộ Công Thương), Thổ Nhĩ Kỳ là nền kinh tế quy mô lớn, giữ vai trò cửa ngõ kết nối các khu vực và có nhu cầu nhập khẩu gia tăng đối với các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam, như nông sản, thực phẩm, chè, cà phê, gia vị, thủy sản.

6 tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều Việt Nam - Thổ Nhĩ Kỳ đạt 1,39 tỷ USD, trong đó xuất khẩu của Việt Nam tăng 32% so với cùng kỳ. Riêng nhóm thực phẩm và đồ uống đạt 950 triệu USD, tăng 12,1%. Những con số này cho thấy thị trường còn nhiều khoảng trống để doanh nghiệp Việt mở rộng hiện diện.

Theo PGS.TS Đinh Công Hoàng, Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và châu Phi, Thổ Nhĩ Kỳ là nền kinh tế trong khối G20, quy mô trên 1.000 tỷ USD và dân số khoảng 86,1 triệu người. Nước này có lợi thế logistics nhờ eo biển Bosphorus, sân bay Istanbul, đồng thời sở hữu mạng lưới FTA với gần 40 quốc gia.

Hiệp ước Liên minh Thuế quan với EU cũng giúp hàng hóa vào Thổ Nhĩ Kỳ có điều kiện thuận lợi hơn để lưu thông sang các thị trường châu Âu. Trong khi đó, mỗi năm nước này nhập siêu trên 100 tỷ USD, tạo nhu cầu lớn đối với nguyên liệu và bán thành phẩm phục vụ chế biến, tái xuất khẩu.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành những thách thức. Bà Nguyễn Việt Hằng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ, cho biết doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với các yêu cầu nghiêm ngặt về kiểm dịch thực vật, hải quan và chứng nhận Halal, cùng chi phí logistics cao và rủi ro thanh toán.

Đặc biệt, từ tháng 7-2026, Bộ Nông lâm nghiệp Thổ Nhĩ Kỳ áp dụng quy trình kiểm tra 10 bước qua hệ thống điện tử GGBS đối với thực phẩm nhập khẩu. Cơ quan quản lý có thể lấy mẫu xét nghiệm ngẫu nhiên; lô hàng không đạt yêu cầu có thể bị tái xuất hoặc tiêu hủy.

Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng lưu ý, ngày 12-8, nước này sửa đổi quy định về các cửa khẩu được phép thực hiện thủ tục nhập khẩu với một số nhóm hàng thuộc diện kiểm soát, buộc doanh nghiệp phải xác định chính xác loại hàng, mã hàng và yêu cầu kiểm tra trước khi xuất khẩu.

Bên cạnh rào cản kỹ thuật, lạm phát tại Thổ Nhĩ Kỳ ở mức 37,9% khiến doanh nghiệp và nhà bán lẻ có xu hướng kéo dài thời gian thanh toán. Chuỗi bán lẻ thu hồi công nợ sau 101-105 ngày, trong khi kênh khách sạn, nhà hàng mất khoảng 52,5-67,5 ngày.

Theo bà Vũ Thị Thùy Linh, Giám đốc Phát triển kinh doanh ngoại hối của MSB, một đơn hàng thành công mới chỉ là điểm bắt đầu. Doanh nghiệp còn phải quản trị rủi ro đối tác, thanh toán, tỷ giá, lãi suất và thanh khoản.

Bà khuyến nghị doanh nghiệp tập trung ba trụ cột gồm bảo đảm an toàn thanh toán quốc tế, chủ động tài trợ vốn lưu động và sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá trước khi ký hợp đồng.

Halal và trái cây nhiệt đới là dư địa mới

Một trong những “chìa khóa” để hàng Việt tiếp cận Thổ Nhĩ Kỳ và 57 quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) là chứng nhận Halal.

Xuất khẩu sang Thổ Nhĩ Kỳ giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường châu Âu, Trung Đông và khu vực lân cận. Ảnh: Lam Giang

Ông Ramlan Bin Osman, Giám đốc Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia - HALCERT (Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam), cho rằng Halal không chỉ liên quan đến thực phẩm mà là hệ thống quản lý chất lượng xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao làm đầu mối quản lý nhà nước về Halal, thống nhất bốn khâu gồm thử nghiệm, chứng nhận, gắn nhãn và truy xuất nguồn gốc. Việt Nam đã ban hành 7 tiêu chuẩn quốc gia về Halal và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia. Việc HALCERT được Trung tâm Công nhận vùng Vịnh (GAC) công nhận sẽ mở thêm cơ hội cho hàng Việt tại Trung Đông và Thổ Nhĩ Kỳ.

Từ khảo sát thực tế, bà Bá Thị Nguyệt Thu, Giám đốc Hợp tác xã Hà Nội Xanh, nhận định dư địa cho nông sản thô, thực phẩm chế biến và dược mỹ phẩm Việt Nam còn lớn. Doanh nghiệp cần xác định phân khúc sản phẩm, chuẩn bị chứng nhận từ sớm, chuẩn hóa hồ sơ và nhãn mác bằng tiếng Anh hoặc tiếng Arab, sàng lọc đối tác và đưa mẫu sản phẩm đến các chương trình xúc tiến thương mại. “Doanh nghiệp chỉ nên chọn 1-3 sản phẩm có lợi thế nhất đã có đánh giá đầy đủ về chi phí cũng như mức độ sẵn sàng vận hành trước trước khi tiếp cận nhà nhập khẩu Thổ Nhĩ Kỳ”, bà Thu khuyến nghị.

Trái cây nhiệt đới cũng được Thương vụ Việt Nam tại Thổ Nhĩ Kỳ đánh giá là nhóm có tiềm năng. Dừa tươi, thanh long, xoài, sầu riêng và trái cây cấp đông IQF có lợi thế bởi Thổ Nhĩ Kỳ hạn chế về sản xuất các mặt hàng này.

Nhu cầu tại các thành phố trung tâm tại Thổ Nhĩ Kỳ được hỗ trợ bởi du lịch, khách sạn, nhà hàng, chuỗi cà phê và xu hướng tiêu dùng thực phẩm lành mạnh. Một số hệ thống bán lẻ lớn như Migros, CarrefourSA và Metro Türkiye đã kinh doanh nhiều loại trái cây nhập khẩu cao cấp.

Dù vậy, khoảng cách địa lý, chi phí logistics, yêu cầu kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và thuế nhập khẩu vẫn khiến trái cây Việt Nam khó cạnh tranh. Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ xử lý lạnh, bảo quản, bao gói, đồng thời ưu tiên nhà nhập khẩu thực phẩm cao cấp, chuỗi siêu thị và kênh HORECA.

Theo ông Tạ Mạnh Cường, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại sẽ tổ chức đoàn giao dịch thương mại tại Thổ Nhĩ Kỳ và Tây Ban Nha vào cuối tháng 8-2026. Hoạt động này nhằm giúp doanh nghiệp khảo sát thị trường, gặp trực tiếp đối tác và đánh giá khả năng đưa sản phẩm vào hệ thống phân phối. Cơ quan này đang xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện, từ cung cấp thông tin thị trường, tổ chức đoàn khảo sát, kết nối giao thương trực tiếp và trực tuyến, đến tập huấn nâng cao năng lực tuân thủ tiêu chuẩn cho doanh nghiệp.

Để biến dư địa thành đơn hàng, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm cạnh tranh mà còn phải chuẩn hóa hồ sơ, kiểm soát chuỗi cung ứng, quản trị dòng tiền và thích ứng với các tiêu chuẩn của thị trường. Đây được xem là điều kiện quyết định để hàng Việt xây dựng chỗ đứng lâu dài tại Thổ Nhĩ Kỳ.