Mở đường triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số trên thị trường chứng khoán phái sinh

Bổ sung sản phẩm mới cho thị trường phái sinh

Bộ Tài chính đang triển khai xây dựng dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 58/2021/TT-BTC ngày 12/7/2021 hướng dẫn một số điều của Nghị định số 158/2020/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 14/2025/TT-BTC.

Việc sửa đổi nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về chứng khoán phái sinh, tạo cơ sở triển khai đa dạng các sản phẩm, đáp ứng yêu cầu phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam theo hướng hiện đại, minh bạch, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030 đặt mục tiêu thị trường chứng khoán phái sinh tăng trưởng bình quân khoảng 20 - 30%/năm trong giai đoạn 2021 - 2030. Một trong những giải pháp trọng tâm được xác định là từng bước triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán, qua đó tăng cung hàng hóa và cải thiện chất lượng nguồn cung trên thị trường.

Việc sửa đổi Thông tư số 58/2021/TT-BTC cũng nhằm hướng dẫn chi tiết các quy định liên quan đến hợp đồng quyền chọn tại Luật Chứng khoán năm 2019 và Nghị định số 158/2020/NĐ-CP.

Về cơ sở thực tiễn, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam chính thức hoạt động từ năm 2017 và đến nay đã vận hành ổn định, an toàn. Cơ sở hạ tầng được đánh giá đã đáp ứng yêu cầu phát triển theo chiều sâu, tạo điều kiện để triển khai những sản phẩm mới, phức tạp hơn, như hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán.

Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về chứng khoán phái sinh, tạo cơ sở triển khai đa dạng các sản phẩm. Ảnh: Đức Thanh

Theo cơ quan soạn thảo, việc bổ sung sản phẩm sẽ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường, đặc biệt đối với nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư, tổ chức tài chính và nhà đầu tư chuyên nghiệp, góp phần phát triển thị trường chứng khoán theo hướng hiện đại, minh bạch và tiệm cận thông lệ quốc tế.

Dự thảo Thông tư gồm 21 điều với một số nội dung sửa đổi bổ sung trọng tâm. Trong đó, bổ sung quy định về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và các khái niệm liên quan đến hợp đồng quyền chọn chỉ số chứng khoán.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung loại chứng khoán phái sinh mới là hợp đồng quyền chọn niêm yết dựa trên chỉ số chứng khoán, gồm hợp đồng quyền chọn mua và hợp đồng quyền chọn bán. Các khái niệm liên quan cũng được bổ sung nhằm làm rõ đặc điểm của sản phẩm. Cùng với đó, dự thảo bổ sung, làm rõ các quy định về tài sản cơ sở, loại hợp đồng quyền chọn, thời điểm thực hiện, hình thức thực hiện hợp đồng và giá thực hiện, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai sản phẩm mới.

Hoàn thiện cơ chế ký quỹ, bù trừ và thanh toán

Một nội dung quan trọng khác là sửa đổi, bổ sung nguyên tắc thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh, trong đó quy định cụ thể đối với hợp đồng quyền chọn.

Theo dự thảo, đối với giao dịch hợp đồng quyền chọn, việc bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán phí quyền chọn được thực hiện trên cơ sở bù trừ chung giữa giá trị phí quyền chọn được nhận và giá trị phí quyền chọn phải trả đối với các giao dịch có cùng ngày giao dịch.

Việc thực hiện hợp đồng được hoàn tất khi thanh toán khoản chênh lệch bằng tiền giữa giá thực hiện và giá thanh toán cuối cùng của chỉ số cơ sở được xác định vào ngày giao dịch cuối cùng.

Đáng chú ý, việc thực hiện hợp đồng quyền chọn chỉ áp dụng đối với hợp đồng đang có trạng thái lãi và được thực hiện tự động tại ngày đáo hạn, ngoại trừ trường hợp nhà đầu tư có yêu cầu khác trong thời hạn quy định tại quy chế của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Dự thảo đồng thời bổ sung các quy định về nghiệp vụ bù trừ, thanh toán đối với hợp đồng quyền chọn, bao gồm nghĩa vụ ký quỹ, thanh toán phí quyền chọn hàng ngày, thanh toán khi thực hiện hợp đồng và các nội dung liên quan phát sinh trong quá trình bù trừ, thanh toán.

Dự thảo cũng sửa đổi một số nội dung về bù trừ, thanh toán để phù hợp với quá trình triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) trên thị trường chứng khoán cơ sở.

Theo đó, khi cơ chế CCP được áp dụng, Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) sẽ thực hiện chức năng CCP cho cả thị trường chứng khoán cơ sở và thị trường chứng khoán phái sinh thay cho VSDC như hiện nay.

Để phù hợp với mô hình này, dự thảo bổ sung nội dung chuyển giao tài khoản đứng tên VSDC tại ngân hàng thanh toán cho VSC quản lý. Các hoạt động nghiệp vụ hiện áp dụng đối với VSDC cũng sẽ do VSC thực hiện khi đơn vị này chính thức hoạt động.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung, làm rõ cơ chế ký quỹ đối với bên mua và bên bán quyền chọn; bổ sung quy định về tài khoản ký quỹ của nhà đầu tư đối với giao dịch hợp đồng quyền chọn. Theo đó, nhà đầu tư nắm giữ vị thế mua có trách nhiệm nộp đầy đủ phí quyền chọn; nhà đầu tư nắm giữ vị thế bán có trách nhiệm nộp đầy đủ ký quỹ ban đầu đối với toàn bộ vị thế dự kiến mở cho thành viên bù trừ trước khi thực hiện giao dịch, ngoại trừ giao dịch đối ứng. Quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm tài chính của các bên tham gia giao dịch và tăng cường kiểm soát rủi ro trong hoạt động giao dịch quyền chọn.

Để bảo đảm hoạt động thị trường không bị gián đoạn trong quá trình chuyển đổi, dự thảo bổ sung quy định chuyển tiếp. Theo đó, những nghiệp vụ được quy định áp dụng đối với VSC sẽ tiếp tục do VSDC thực hiện cho đến khi VSC chính thức đảm nhiệm theo phân công, ngoại trừ hoạt động chuyển giao chứng khoán khi thực hiện hợp đồng do VSDC thực hiện./.