Phát huy vai trò kinh tế nhà nước trong mục tiêu tăng trưởng hai con số

Hội thảo khoa học “Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW trong mục tiêu tăng trưởng hai con số ở Việt Nam, giai đoạn 2026 - 2030” vừa được tổ chức, tập trung làm rõ vai trò, dư địa và những yêu cầu đặt ra đối với khu vực kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới.

Các đại biểu tham dự Hội thảo.

Hội thảo do Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính cùng tổ chức Đoàn của Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính, Học viện Chính sách và Phát triển, Học viện Tài chính, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước và Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam phối hợp tổ chức. Các ý kiến tại hội thảo tập trung phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ hội và thách thức đối với kinh tế nhà nước, từ đó đề xuất giải pháp phát huy vai trò chủ đạo của khu vực này trong giai đoạn 2026 - 2030.

Đồng chí Lê Đôn - Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Tài chính phát biểu tại Hội thảo.

Theo các chuyên gia, mục tiêu tăng trưởng hai con số không đơn thuần là yêu cầu về tốc độ mà đòi hỏi chuyển đổi căn bản mô hình tăng trưởng, từ chiều rộng sang chiều sâu, từ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ và tích lũy vốn vật chất sang phát huy tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất các yếu tố tổng hợp và chất lượng thể chế.

Trong quá trình này, kinh tế nhà nước được xác định cần đảm nhiệm 5 chức năng chiến lược. Trước hết là dẫn dắt những ngành, lĩnh vực chiến lược, có độ rủi ro cao, thời gian hoàn vốn dài hoặc mang tính công cộng mà khu vực tư nhân chưa đủ năng lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia; kiến tạo hạ tầng cứng và hạ tầng mềm, bao gồm hạ tầng thể chế và hạ tầng số quốc gia.

Các đại biểu trao đổi tại Hội thảo.

Kinh tế nhà nước đồng thời có nhiệm vụ góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và các cân đối lớn; điều tiết thị trường khi xuất hiện biến động bất thường, khắc phục các khuyết tật thị trường; thực hiện những nhiệm vụ chính trị - xã hội đặc thù về an sinh, an ninh và quốc phòng. Theo đó, tính chủ đạo của kinh tế nhà nước không chỉ được xác định bằng quy mô hay tỷ trọng mà còn ở năng lực dẫn dắt, kiến tạo động lực và mức độ lan tỏa đối với nền kinh tế.

Hiện khu vực kinh tế nhà nước đóng góp khoảng 20% GDP, nắm giữ nguồn lực chi phối về vốn, tài sản, đất đai và nhân lực chất lượng cao, đồng thời giữ vai trò then chốt trong năng lượng, tài chính - ngân hàng, viễn thông, hạ tầng giao thông và công nghiệp quốc phòng. Doanh nghiệp nhà nước cũng là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện điều tiết vĩ mô và triển khai các nhiệm vụ chiến lược quốc gia.

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước tiếp tục khẳng định và làm rõ vai trò của khu vực này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển.

Từ góc độ sử dụng nguồn lực, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách Tài chính - tiền tệ Quốc gia cho rằng, cần tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn của kinh tế nhà nước, nhất là doanh nghiệp nhà nước.

Theo ông, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, phân định rõ chức năng sở hữu, quản lý nhà nước, nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh; xử lý nghiêm thất thoát, lãng phí, tiêu cực; hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về nguồn lực kinh tế nhà nước. Doanh nghiệp nhà nước cũng cần được phát triển trong các ngành then chốt như năng lượng, logistics, tài chính - ngân hàng, công nghệ, viễn thông, hạ tầng số và khoáng sản chiến lược.

Ở góc độ thể chế, tham luận của đại diện Học viện Chính sách và Phát triển cho rằng, đổi mới doanh nghiệp nhà nước không chỉ là vấn đề tái cơ cấu doanh nghiệp mà còn gắn với hoàn thiện chính sách, pháp luật. Các giải pháp được đề xuất gồm tách bạch quản lý nhà nước và quyền chủ sở hữu; đồng bộ hóa pháp luật về vốn; nâng cao hiệu lực giám sát; thị trường hóa nhân sự và bảo đảm cạnh tranh trung lập.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Văn Trúc - Trưởng phòng Ươm tạo công nghệ, Cục Khởi nghiệp - Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo ông, doanh nghiệp nhà nước không làm thay, không bao cấp mà cần góp phần tạo thị trường công nghệ, giảm rủi ro ban đầu và mở đường cho khu vực tư nhân tham gia.

Doanh nghiệp nhà nước có thể đóng vai trò khách hàng đầu tiên, tạo điều kiện về địa điểm thử nghiệm, hợp đồng ban đầu và uy tín để công nghệ có cơ hội nhân rộng trên thị trường. Qua đó, vai trò dẫn dắt được thể hiện ở khả năng tạo điều kiện để các nguồn lực khác cùng tham gia và phát triển.

Ban Tổ chức cho rằng, các phân tích và tham luận tại hội thảo sẽ tiếp tục cung cấp luận cứ cho nghiên cứu và đóng góp chính sách, qua đó cụ thể hóa vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước và phục vụ triển khai Nghị quyết số 79-NQ/TW trong giai đoạn 2026 - 2030./.