Mô hình thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc - Nam có gì mới?

Ngày 2/3, một số dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 đã chính thức thu phí gồm: Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.

5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư được kết nối với 3 tuyến dự án án BOT là Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo. Như vậy, tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Nam đã được thu phí theo hai đoạn: phía Bắc từ Hà Nội đến Hà Tĩnh, phía Nam từ tỉnh Khánh Hòa đến TP.HCM.

Hệ thống thu phí cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết.

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, 5 dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông được áp dụng mô hình thu phí mới là thu phí liên tuyến, đầu vào thu phí không dừng (ETC) đa làn tự do (không có barrier), đầu ra ETC đơn làn (có barrier) và không có làn MTC (thu phí thủ công).

Mô hình mới này khác với thu phí tự động không dừng hiện nay là "trả trước - có barie" để kiểm tra từ đầu vào, tương ứng với giai đoạn 1 trong lộ trình triển khai ETC gồm 3 giai đoạn đã được Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) đưa ra vào năm 2023.

Theo mô hình mới, tại các trạm thu phí đầu vào các tuyến cao tốc sẽ không còn barie, chỉ còn giá long môn có gắn camera để ghi nhận điểm vào cao tốc của phương tiện. Ở các trạm thu phí đầu ra vẫn duy trì barie để trừ tiền trong tài khoản và kiểm soát các phương tiện không đủ điều kiện thu phí như: không dán thẻ, không có hay đủ tiền trong tài khoản, khoản thu phí.

Trên tuyến chính được thu phí liên thông, không có trạm thu phí ở giữa hai dự án, đơn cử ở điểm nối tiếp tuyến cao tốc Nghi Sơn - Diễn Châu được đầu tư bằng ngân sách và dự án BOT Diễn Châu - Bãi Vọt sẽ không có trạm thu phí. Lái xe chạy thẳng mà không lo có barie ở giữa đường ngăn cách. Khi đó, lái xe chỉ cần tính toán quãng đường di chuyển và nạp đủ tiền vào tài khoản để trả phí cho quãng đường đó.

Ví dụ: Tài xế di chuyển trên cao tốc Bắc - Nam từ Ninh Bình đến Hà Tĩnh, hệ thống thu phí tự động sẽ ghi nhận đầu xe vào từ tuyến cao tốc ở Ninh Bình, hệ thống sẽ chỉ trừ tiền trong phương tiện thanh toán khi tài xế ra khỏi nút giao tuyến cao tốc ở Hà Tĩnh.

Ông Nguyễn Viết Huy, Phó cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, các dự án thành phần tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông vừa chính thức triển khai thu phí có công nghệ hiện đại, không cần trạm, thanh có barie đầu vào. Ngoài ra, trạm còn có hệ thống kiểm soát tải trọng xe tự động, để phát hiện và phạt nguội xe chở quá tải.

Theo ông Huy, mô hình mới là thu phí ETC đầu vào không có barie, đầu ra có barie được áp dụng đại trà trên cơ sở thí điểm mô hình bỏ barie đầu vào, duy trì barie đầu ra đối với các dự án thành phần Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm, Cam Lâm - Vĩnh Hảo.

Kết quả thí điểm cho thấy, qua đánh giá chỉ số hiệu năng vận hành (KPI) hệ thống thu phí điện tử không dừng đều đạt yêu cầu theo quy định, hệ thống thu phí vận hành cơ bản ổn định. Đây là tiền đề quan trọng nhân rộng mô hình này ra các tuyến cao tốc khác.

Ở các dự án thành phần áp dụng mô hình bỏ barie đầu vào, chỉ trừ tiền trong phương tiện thanh toán của chủ phương tiện (ví điện tử, tài khoản ngân hàng) tại các nút ra cao tốc. Căn cứ số quãng đường các phương tiện lưu thông thực tế trên cao tốc, chủ phương tiện sẽ bị trừ số tiền tương ứng.

Đối với các trạm thu phí các dự án BOT khác hiện vẫn duy trì barie đầu vào là do chưa được liên thông giữa các tuyến. Tới đây sẽ các trạm thu phí loại này sẽ được liên thông và bỏ barie đầu vào.

Dự kiến lộ trình triển khai hệ thống thu phí ETC của Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) sẽ qua 3 giai đoạn: Giai đoạn 1, được thực hiện từ năm 2016 - 2023, các trạm thu phí vẫn có barie, tài khoản có đủ tiền, barie mới mở.

Giai đoạn 2 được thực hiện từ năm 2024 - 2025, không còn barie, phương tiện lưu thông đơn làn tự do qua trạm thu phí.

Giai đoạn 3 từ năm 2026 trở đi, tại trạm thu phí chỉ còn duy trì giá long môn với thiết bị thu phí gắn bên trên. Các phương tiện lưu thông đa làn tự do qua trạm thu phí.

Như vậy, mô hình của trạm thu phí dự án cao tốc Bắc - Nam ở mức tiệm cận tới giai đoạn 2, bỏ barie ở lối vào nhưng vẫn duy trì để kiểm soát phương tiện ở đầu ra.

Trần Duy