Mô hình vòng lặp kín của thời trang bền vững

Theo nhà thiết kế Iris van Herpen, vi sinh vật và chất liệu là nguồn cảm hứng cho thời trang cao cấp trong tương lai.

Nền tảng bán lại trực tuyến ThredUp vừa công bố "Báo cáo bán lại" thường niên, tiết lộ rằng thị trường thời trang secondhand toàn cầu dự kiến đạt 393 tỷ USD vào năm 2030, chiếm khoảng 10% tổng chi tiêu cho quần áo toàn cầu.

Trong khi đó, báo cáo do công ty nghiên cứu GlobalData thực hiện chỉ ra rằng thị trường đồ cũ đang vượt ra khỏi xu hướng nhất thời và ngày càng chiếm thị phần đáng kể từ các nhà bán lẻ truyền thống. Theo kết quả nghiên cứu, thị trường đồ cũ của Mỹ đã mở rộng nhanh gấp gần bốn lần so với toàn bộ ngành bán lẻ quần áo trong năm 2025, báo hiệu một sự thay đổi mang tính cấu trúc trong cách người tiêu dùng mua sắm và đánh giá thời trang.

“Thị trường thời trang bán lại thậm chí đang trực tiếp chiếm thị phần”, James Reinhart, đồng sáng lập kiêm CEO của ThredUp cho biết. “Giai đoạn tiếp theo của thị trường này sẽ được định hình bởi doanh nghiệp nào có thể sử dụng AI để kết nối hàng tồn kho với người tiêu dùng”.

Dựa trên mô hình thị trường, khảo sát hơn 3.200 người tiêu dùng Mỹ và thông tin từ 50 thương hiệu thời trang, báo cáo chỉ ra rằng thị trường hàng cũ toàn cầu dự kiến sẽ tăng trưởng với tốc độ gấp đôi so với ngành công nghiệp thời trang nói chung trong 5 năm tới. Người tiêu dùng thuộc thế hệ Z và Millennials dự kiến sẽ chiếm khoảng 71% tổng tăng trưởng thị trường đến năm 2030.

Thị trường đồ cũ đang vượt ra khỏi xu hướng nhất thời và ngày càng chiếm thị phần đáng kể.

Công nghệ đang nổi lên như một yếu tố then chốt giúp mở rộng quy mô, với trí tuệ nhân tạo được sử dụng để tự động hóa việc định giá, xác thực sản phẩm và cải thiện hệ thống tìm kiếm/đề xuất, giúp giảm bớt những khó khăn thường gặp khi mua hàng đã qua sử dụng. Đồng thời, báo cáo xác định việc đơn giản hóa quy trình bán lại có thể mở khóa thêm 23,3 tỷ USD giá trị thị trường tại Mỹ.

Theo một báo cáo của Boston Consulting Group được công bố năm ngoái, chưa đến 1% tổng số quần áo bị vứt bỏ trên toàn cầu được tái chế thành sợi dệt mới. Vấn đề nằm ở các loại vải pha trộn. Một chiếc áo làm từ polyester tái chế có pha thêm elastane, hoặc một loại vải pha lanh-cotton có thêm thành phần modal, đều cần phải được tách sợi trước khi bắt đầu bất kỳ quá trình tái chế nào.

Mặc dù một số công ty đang nghiên cứu vấn đề này, công nghệ xử lý hiện tại phần lớn không thể đáp ứng được ở quy mô công nghiệp. Trong bối cảnh đó, chương trình Worn Wear của Patagonia — một trong những chương trình lâu đời nhất trong ngành — ưu tiên sửa chữa, bán lại và tái chế các mặt hàng đã được trả lại.

Trong khi đó, một số thương hiệu khác đã né tránh vấn đề tái chế bằng cách thiết kế sản phẩm sao cho chúng tự phân hủy sinh học. Kent, một thương hiệu thời trang cơ bản có trụ sở tại California do Stacy Grace sáng lập, sản xuất các sản phẩm may mặc được chứng nhận có thể phân hủy trong vòng 90 ngày khi được ủ phân đúng cách — không có chất liệu tổng hợp, không có nhựa, không có sợi pha trộn cần phải tách riêng.

Các sản phẩm của thương hiệu Kent có thể phân hủy trong vòng 90 ngày.

Với giá dầu biến động tạo chi phí sản xuất polyester tăng cao, biến đổi khí hậu gây tổn thương cho ngành sản xuất bông, và hàng loạt quy định về tính bền vững có hiệu lực, các nhà lãnh đạo ngành thời trang – bao gồm nhà thiết kế chiến thắng giải Nhà sáng tạo trẻ của Vogue Business, Genaro Rivas – dự đoán khoa học và công nghệ sẽ tác động tới ngành thời trang toàn cầu, bắt đầu với những công đoạn đầu tiên nhất.

Từ những hạt kim tuyến sinh học lấy cảm hứng từ cánh của loài bọ cánh cứng, đồ trang sức vàng 18 carat làm từ linh kiện điện tử, đến thuốc nhuộm từ tảo biển… Công nghệ thời trang bền vững “chưa bao giờ sẵn sàng hơn để được đưa vào cung ứng như hiện tại”, theo lời giám đốc sáng tạo của DyeRecycle, một công ty con của tập đoàn Imperial.

Ở công đoạn thiết kế, nhà thiết kế thời trang người Peru gốc London, Genaro Rivas – người từng nhận giải thưởng Visa x Vogue Business Young Creator Award, đã sử dụng các chất liệu thay thế từ thực vật cho da và lông thú trong bộ sưu tập tuần lễ thời trang London gần đây nhất.

Những sản phẩm quần áo cho trẻ em và phụ nữ có thai của thương hiệu Petit Pli thì cho phép điều chỉnh kích thước theo sự phát triển của trẻ em và mẹ bầu. Cùng với đó là Sequinova, công ty chuyên sản xuất sequin tự phân hủy sinh học, đang hợp tác với Stella McCartney cho bộ sưu tập Xuân Hè 2027…

Những hạt sequin tự phân hủy sinh học cũng đã tham gia vào vòng lặp khép kín của thời trang.

Có thể thấy, một trong những hướng tiếp cận đang được quan tâm mạnh mẽ hiện nay là thiết kế theo mô hình vòng lặp kín (closed-loop design), nơi sản phẩm và vật liệu không bị “loại bỏ” sau sử dụng mà tiếp tục được tái dùng, tái chế và quay trở lại chu trình giá trị.

Theo tổ chức tiêu chuẩn quốc tế ASTM International, việc “khép kín vòng lặp” không chỉ là vấn đề xử lý chất thải ở cuối vòng đời, mà quan trọng hơn, phải bắt đầu ngay từ giai đoạn thiết kế sản phẩm.

Chính tại thời điểm đầu tiên, những quyết định then chốt liên quan đến vật liệu, cấu trúc, khả năng sửa chữa, tái sử dụng hay tái chế đã được định hình, qua đó quyết định phần lớn tác động môi trường của sản phẩm trong suốt vòng đời của nó.

Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, thiết kế vòng lặp kín yêu cầu các nhà thiết kế và nhà sản xuất phải tư duy toàn diện hơn, nơi mỗi lựa chọn thiết kế đều kéo theo những hệ quả về môi trường, kinh tế và xã hội.

Sản phẩm và vật liệu không bị “loại bỏ” sau sử dụng mà tiếp tục được tái dùng, tái chế và quay trở lại chu trình giá trị.

Đối với người tiêu dùng, biện pháp hiệu quả nhất để tham gia vào mô hình vòng lặp kín là trì hoãn hoàn toàn việc đưa quần áo vào hệ thống tái chế — thông qua việc sửa chữa, bán lại trên các nền tảng như ThredUp hoặc Poshmark, hoặc quyên góp trực tiếp cho các tổ chức có khả năng phân loại để người khác có thể sử dụng lại.

“Chi phí do chất thải gây ra là rất lớn. Chúng ta đang lãng phí hàng tỷ USD giá trị trong khi bỏ lỡ một cơ hội to lớn để làm cho ngành công nghiệp thời trang bền vững và kiên cường hơn”, bà Catharina Martinez-Pardo, giám đốc điều hành kiêm đối tác của BCG và đồng tác giả báo cáo, cho biết. “Đây là thời điểm để chuyển đổi tính tuần hoàn của ngành dệt may từ một lĩnh vực ngách trở thành một chuẩn mực”.