Mở lối cho đặc sản vùng miền: Từ phiên chợ Tết đến sàn thương mại điện tử

Vào những ngày cận Tết Nguyên đán, ghi nhận tại phiên chợ “Tết Xanh – Quà Việt” Xuân Bính Ngọ 2026 (diễn ra ở Tp.HCM từ ngày 11 đến 14/2) do Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) thuộc Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao tổ chức, cho thấy đông đảo người mua tìm đến để “săn tìm” các mặt hàng đặc sản địa phương.

Từ sức hút ở phiên chợ Tết

Phiên chợ Tết này quy tụ gần 40 đơn vị là những doanh nghiệp (DN), hợp tác xã (HTX) và hộ sản xuất đến từ nhiều địa phương, như: Tp.HCM, Hà Nội, Cần Thơ, Lâm Đồng, Đắk Lắk, Vĩnh Long, Cà Mau, Đồng Tháp, An Giang…với hơn 500 chủng loại hàng hóa, sản phẩm mang đến một không gian Tết đa dạng, đậm bản sắc vùng miền.

Các DN kinh doanh đặc sản vùng miền cần liên kết đổi mới sáng tạo, linh hoạt kênh bán hàng, xây dựng thương hiệu bài bản để có “cửa thắng” giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt.

Trong đó, các gian hàng thực phẩm Tết truyền thống là điểm dừng chân quen thuộc của nhiều gia đình trong những ngày giáp Tết. Tại đây, người đến chợ có thể tìm thấy bánh chưng, bánh tét Trà Cuôn, giò chả Ước Lễ, nem – chả – lạp xưởng, bánh dân gian Nam Bộ, chè truyền thống… được chế biến theo phương thức thủ công, giữ trọn hương vị quen thuộc của mâm cỗ ngày Xuân.

Không chỉ vậy, không gian phiên chợ còn giới thiệu phong phú nông sản và đặc sản vùng miền, từ gạo ST, gạo tấm, mật ong, rau thủy canh, rau hữu cơ, rau củ Đà Lạt, trái cây miền Tây, táo – nho Ninh Thuận, đến gà ta Gò Công, tôm khô – bánh phồng tôm Cà Mau, chả cá – cá đồng miền Tây, nước mắm và tiêu Phú Quốc. Hay những đặc sản mắm, khô cá, đường thốt nốt Châu Đốc, An Giang.

Bà Vũ Kim Anh, Phó giám đốc Trung tâm BSA, cho biết đó không chỉ là một hoạt động mua sắm Tết, mà đã trở thành không gian kết nối giữa người tiêu dùng đô thị với đặc sản vùng miền trên khắp mọi miền đất nước.

“Chúng tôi mong muốn mỗi sản phẩm xuất hiện tại phiên chợ đều mang trong mình câu chuyện về sự bền bỉ, minh bạch và tôn trọng thiên nhiên. Phiên chợ về đặc sản bản địa vừa là nơi giới thiệu và bán sản phẩm, cũng là không gian để kể những câu chuyện về tài nguyên bản địa, về nỗ lực đổi mới sáng tạo của DN, HTX, hộ sản xuất theo hướng xanh và bền vững”, bà Vũ Kim Anh chia sẻ.

Có thể thấy việc tổ chức phiên chợ Tết với những đặc sản vùng miền như kể trên là rất cần thiết, để các DN, HTX, hộ sản xuất có được cơ hội kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Đồng thời, qua đó tạo thêm cơ hội hợp tác, mở rộng thị trường tiêu thụ khi mà xu hướng tiêu dùng đang chuyển dịch mạnh mẽ sang các sản phẩm có trách nhiệm với môi trường và xã hội.

Ngoài việc mở rộng không gian kết nối với người mua ở thành thị, muốn có “cửa thắng” giữa bối cảnh cạnh tranh gay gắt, đang đòi hỏi nhiều việc phải làm đối với đặc sản vùng miền ở các địa phương. Nhất là phải “làm đúng” từ nguyên liệu sạch, quy trình sản xuất chuẩn, tăng tính sáng tạo cho sản phẩm và bao bì, cho đến dịch vụ khách hàng chuyên nghiệp. Đây sẽ là “chìa khóa” để đặc sản vùng miền khẳng định vị thế, chinh phục lòng tin của thị trường trong và ngoài nước.

Chẳng hạn vấn đề làm sao để đổi mới sáng tạo một cách hiệu quả đối với đặc sản vùng miền ở nông thôn để hấp dẫn người mua. Ts. Hoàng Thịnh Nhân, Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo khởi nghiệp NIIC (trường Đại học Nguyễn Tất Thành), nhấn mạnh điều quan trọng là cần triển khai liên kết hiệu quả giữa DN với các trường đại học và chính quyền địa phương.

“Điều này bắt đầu từ bài toán thật của DN. Họ cần nêu vấn đề cụ thể về công nghệ – tiêu chuẩn – thị trường. Đại học đồng thiết kế giải pháp. Cần xác định đổi mới xuất phát từ thực tế, không từ lý thuyết”, Ts. Nhân chỉ rõ.

Đến nhiều việc phải “làm đúng”

Ts. Hoàng Thịnh Nhân cho rằng liên kết đổi mới sáng tạo giữa DN và trường đại học đối với sản phẩm ở nông thôn phải đo được bằng tác động kinh tế – xã hội. Cụ thể là số sản phẩm được nâng cấp, rồi bao nhiêu DN đạt chứng nhận/OCOP, bao nhiêu công nghệ được chuyển giao?

Theo Ts. Nhân, cần duy trì liên kết DN với trường đại học có tính dài hạn, không phải dự án phong trào. Xây dựng chương trình đổi mới sáng tạo trong 5 năm thay vì dự án 6 tháng, lấy DN đang sản xuất kinh doanh các sản phẩm vùng quê làm “vùng thử nghiệm” và đại học làm nơi nuôi dưỡng tri thức liên tục để hình thành văn hóa đổi mới sáng tạo và mô hình vận hành bền vững.

Có như vậy thì đặc sản vùng miền sẽ được nâng cấp toàn diện. “Sản phẩm sẽ tốt hơn, tiêu chuẩn cao hơn, công nghệ hiện đại hơn. Bao bì và thương hiệu sẽ gắn với bản địa và tính bền vững”, Ts Nhân nói.

Vị chuyên gia này nói rõ việc liên kết DN - đại học – chính quyền không chỉ cải thiện sản phẩm, mà chuyển hóa cả mô hình phát triển nông thôn: từ sản xuất dựa vào kinh nghiệm sẽ chuyển sang phát triển dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Từ đó sẽ hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cho đặc sản vùng miền. Đại học là hạt nhân tri thức và công nghệ. DN là trung tâm thương mại hóa. Chính quyền là người kiến tạo cơ chế. Địa phương chuyển từ mô hình phát triển dựa vào tài nguyên bản địa sang phát triển dựa vào tri thức.

Ngoài “chìa khóa” đổi mới sáng tạo, để đặc sản vùng miền có “cửa thắng” còn cần phải linh hoạt kênh bán hàng, xây dựng thương hiệu bài bản. Như với kênh bán hàng trực tuyến (online), bà Hồ Thị Quyên, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Tp.HCM (ITPC), nói rằng người tiêu dùng Việt Nam hiện nay đã chuyển dịch mạnh mẽ sang mua sắm online. Điều này đã nâng tầm vai trò của thương mại điện tử từ một kênh bổ sung trở thành trụ cột kinh doanh đối với hầu hết các DN.

Với hướng đi bán hàng online của đặc sản vùng miền, giới chuyên gia lưu ý yêu cầu cấp thiết với các chủ thể (như DN, HTX, hộ sản xuất) là cần cập nhật kỹ năng và chuẩn hóa quy trình hoạt động để duy trì lợi thế cạnh tranh. Họ cũng cần có tư duy xây dựng thương hiệu cho đặc sản vùng miền trên nền tảng số.

Mặt khác, để chuyển hóa sự quan tâm của người mua đối với đặc sản vùng miền thành doanh thu thực tế, đòi hỏi các chủ thể xác định mục tiêu kênh bán hàng bài bản, thay vì chạy theo các chỉ số ảo. Bởi lẽ, trong bối cảnh hiện nay, việc xác định đối tượng khách hàng không chỉ dừng lại ở người có nhu cầu mua mặt hàng đặc sản mà còn bao gồm nhóm đối tượng đồng cảm với giá trị và câu chuyện của thương hiệu về đặc sản vùng miền.

Cho nên, khi bán hàng online, đối với các chủ thể sản xuất kinh doanh đặc sản vùng miền rất cần nắm vững cách thức xây dựng kịch bản nội dung gắn liền với nhận diện thương hiệu, từ việc kể câu chuyện về đặc sản cho đến chia sẻ kiến thức chuyên môn nhằm xây dựng lòng tin bền vững với người tiêu dùng.

Thế Vinh