Mở lối cho nông sản bứt phá

ĐBP - Nơi biên cương phía Tây Tổ quốc, Điện Biên không chỉ được biết đến là miền đất lịch sử hào hùng mà còn là vùng đất trù phú, nơi thiên nhiên và con người cùng nhau tạo nên những sản vật đặc sắc. Từ “hạt ngọc” Mường Thanh đến chè Shan tuyết, cà phê Arabica hay mắc ca... đều mang trong mình câu chuyện của khí hậu, thổ nhưỡng và bàn tay lao động cần mẫn. Trong dòng chảy hội nhập, hành trình đưa nông sản vượt khỏi phạm vi bản địa trở thành hàng hóa có giá trị cao đang được Điện Biên kiên trì thực hiện, với nhiều cách làm bài bản.

Đánh thức vựa lúa Mường Thanh

Giữa lòng chảo Điện Biên, cánh đồng Mường Thanh trải dài hơn 14.000ha, được ví như “vựa vàng” của vùng Tây Bắc. Không chỉ mang vẻ đẹp trù phú nơi đây còn là nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh, đặc biệt là cây lúa, cây trồng chủ lực gắn bó lâu đời với người dân.

Nhờ điều kiện tự nhiên đặc thù, biên độ nhiệt giữa ngày và đêm lớn, số giờ nắng cao, đất giàu dinh dưỡng, đã cho hạt gạo Mường Thanh có hương thơm tự nhiên, vị đậm và độ dẻo đặc trưng. Những yếu tố tưởng chừng vô hình ấy lại chính là “lợi thế cạnh tranh mềm” mà ít vùng sản xuất nào có được. Thực tế cho thấy, cùng một giống lúa nhưng khi gieo trồng tại Mường Thanh, chất lượng gạo có sự khác biệt rõ rệt so với nhiều địa phương khác. Mỗi năm, sản lượng lúa cánh đồng Mường Thanh đạt khoảng 50 nghìn tấn, không chỉ đảm bảo an ninh lương thực mà còn tạo nguồn hàng hóa lớn phục vụ thị trường. Giá trị từ cây lúa vì thế không dừng lại ở sản xuất nông nghiệp mà lan tỏa sang lĩnh vực chế biến, thương mại, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng chục nghìn hộ dân.

Trong dòng chảy đó, thương hiệu gạo Điện Biên dần định hình và khẳng định bằng chính chất lượng sản phẩm. Mỗi năm, Hợp tác xã Tâm Thiện (xã Thanh An) thu mua trên 15 nghìn tấn thóc, chế biến ra khoảng 10 nghìn tấn gạo cung ứng cho thị trường. Hợp tác xã có chuỗi liên kết vùng nguyên liệu khoảng 1.000ha lúa. Sản phẩm chủ lực: Gạo Séng cù, gạo nếp nương, gạo lứt đỏ (đạt OCOP 3 sao). Bà Trần Thị Hương Quế, chủ cơ sở sản xuất gạo Tâm Thiện chia sẻ: “Như mọi người đã biết, gạo Điện Biên có mặt ở nhiều tỉnh, thành và được người tiêu dùng đánh giá rất cao. So với các loại gạo nổi tiếng ở các địa phương khác, gạo Điện Biên không hề thua kém, thậm chí vượt trội về độ dẻo, mùi thơm và đậm vị. Gạo Điện Biên đang được đầu tư đúng hướng và giữ vững chất lượng, đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước, thậm chí vươn ra xuất khẩu”.

Không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương, hạt gạo Mường Thanh mở ra một tư duy mới về phát triển nông nghiệp phải dựa vào chất lượng và giá trị gia tăng. Từ đó, một hướng đi rộng hơn đã được xác lập. Đó là đa dạng hóa sản phẩm và khai thác tối đa lợi thế từng vùng sinh thái.

Từ sản vật bản địa đến hàng hóa thị trường

Từ nền tảng cây lúa, Điện Biên từng bước mở rộng các ngành hàng nông sản có giá trị cao. Trên những triền núi cao của Tủa Chùa, những cây chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi vẫn lặng lẽ sinh trưởng, cho ra sản phẩm mang hương vị đặc trưng không thể trộn lẫn. Ở Mường Ảng, vùng cà phê Arabica với diện tích khoảng 5.000ha mỗi năm cung cấp hàng nghìn tấn quả cà phê, góp phần đưa Điện Biên trở thành một trong những vùng cà phê Arabica trọng điểm của miền Bắc. Trong khi đó, mắc ca là loại cây trồng mới, đang được mở rộng tại các xã, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế, mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Nhiều mô hình cây ăn quả như cam, bưởi, dứa... đang phát triển theo hướng hàng hóa, không chỉ đáp ứng nhu cầu trong tỉnh mà hướng tới thị trường lớn hơn. Sự đa dạng này giúp nông nghiệp Điện Biên giảm phụ thuộc vào một loại cây trồng; đồng thời tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh cho biết: “Điện Biên đã lựa chọn các nhóm sản phẩm chủ lực dựa trên điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu đặc trưng của từng vùng; tập quán canh tác, kinh nghiệm sản xuất truyền thống; kết quả thực tế về năng suất, chất lượng và khả năng tiêu thụ thị trường để tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh sản phẩm địa phương. Điển hình như: Gạo Điện Biên, chè Shan tuyết cổ thụ Tủa Chùa, cà phê Arabica Mường Ảng, mắc ca Tuần Giáo, tới đây là quế, bưởi, dứa...”.

Công nhân Công ty TNHH Trà Phan Nhất thu hái chè.

Tuy nhiên, để những sản vật của Điện Biên thực sự “ra thị trường”, yếu tố quyết định không chỉ ở tiềm năng tự nhiên mà còn ở cách tổ chức sản xuất. Từ thực tiễn đó, Điện Biên đã chú trọng xây dựng các chuỗi giá trị nông sản, liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Toàn tỉnh hiện có hàng trăm hợp tác xã nông nghiệp hoạt động, nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, OCOP 3 - 4 sao, từng bước nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh.

Công ty TNHH Trà Phan Nhất có 17ha chè. Nỗi năm Công ty chế biến khoảng trên 17 tấn chè thành phẩm, phục vụ thị trường trong nước và từng bước hướng tới xuất khẩu. Ông Phan Trọng Nhất, Giám đốc Công ty TNHH Trà Phan Nhất chia sẻ: “Chúng tôi chọn vùng có khí hậu thổ nhưỡng và nguồn gốc đất sạch để trồng chè nguyên liệu với quy trình chuẩn organic quốc gia. Canh tác theo quy trình hữu cơ. Chúng tôi có đầy đủ chứng nhận organic đồng ruộng, organic cho sản phẩm trà. Tất cả đều phải đầy đủ điều kiện về vệ sinh an toàn thực phẩm và tiêu chuẩn OCOP 4 sao”. Cùng với tổ chức sản xuất, việc ứng dụng khoa học - công nghệ đang dần thay đổi diện mạo nông nghiệp địa phương. Từ hệ thống tưới nhỏ giọt, nhà lưới, chế phẩm sinh học đến công nghệ truy xuất nguồn gốc... tất cả đang góp phần nâng cao chất lượng, đảm bảo tính minh bạch của sản phẩm.

Công ty Cara Farm Việt Nam (phường Mường Thanh) có gần 5ha cam ruột đỏ và bưởi da xanh Bến Tre, năm 2025 đạt doanh thu khoảng 3,5 tỉ đồng. Cam Cara và bưởi da xanh của doanh nghiệp có giá trị cao, tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh, thành. Bà Nguyễn Thị Lan Hương, Giám đốc Công ty Cara Farm Việt Nam cho biết: “Để đảm bảo năng suất, sản lượng, đặc biệt là chất lượng trái cam, chúng tôi áp dụng các biện pháp công nghệ như: Hệ thống tưới nhỏ giọt tự động; sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh và chế phẩm sinh học; quản lý sâu bệnh bằng bẫy sinh học và nhà lưới; giám sát sản xuất bằng công nghệ số; gắn mã QR truy xuất nguồn gốc; bảo quản và vận chuyển bằng công nghệ lạnh...”.

Khi chất lượng sản phẩm nâng lên, cánh cửa thị trường dần mở rộng với nông sản Điện Biên. Toàn tỉnh đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đưa nông sản tham gia hội chợ trong và ngoài tỉnh, kết nối tiêu thụ qua sàn thương mại điện tử; đồng thời chú trọng xây dựng thương hiệu, bao bì, chỉ dẫn địa lý. Ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Công Thương khẳng định: “Thời gian qua, Sở đã phối hợp với các ngành, địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã để đưa sản phẩm Điện Biên tham gia các hội chợ, sự kiện xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ trên nền tảng số, sàn thương mại điện tử. Đồng thời hỗ trợ phát triển bao bì, tem truy xuất, chỉ dẫn địa lý... Chúng tôi xác định đây là hướng đi dài hạn, cần làm bài bản, đồng bộ và liên tục”.

Một hướng đi đáng chú ý khác là gắn nông sản với du lịch và ẩm thực, nơi sản phẩm không chỉ được tiêu thụ mà còn kể câu chuyện về vùng đất. Ông Nguyễn Trọng Thọ, chủ nhà hàng Lẩu Then Quán, phường Mường Thanh, chia sẻ: “Chúng tôi đưa sản phẩm nông sản của Điện Biên vào thực đơn nhằm đáp ứng nhu cầu ăn ngon của thực khách. Đồng thời cũng là cách để du khách biết đến nông sản Điện Biên ngon, sạch và đặc trưng thế nào. Chúng tôi thường sử dụng khoảng 70 - 80% nguyên liệu chế biến thực phẩm là nông sản Điện Biên”.

Đằng sau những chuyển biến tích cực là vai trò kiến tạo của chính quyền địa phương, với chính sách hỗ trợ thiết thực, từ cải cách thủ tục hành chính, hỗ trợ sản xuất đến tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân. Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh cho biết: “Hằng năm tỉnh đều dành sự quan tâm hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong việc sản xuất các sản phẩm nông sản. Trong đó tập trung giải quyết thủ tục hành chính, đồng hành cùng người dân và doanh nghiệp trong quy trình sản xuất. Quan tâm giải quyết nhu cầu của người dân và doanh nghiệp trong điều kiện có thể, có khi là cả trong việc giải quyết nhu cầu đất sản xuất...”.

Từ nỗ lực đồng bộ trên có thể thấy, hành trình đưa nông sản Điện Biên từ sản vật bản địa trở thành hàng hóa thị trường đang dần định hình rõ nét. Với tiềm năng tự nhiên cùng cách làm bài bản và quyết tâm đổi mới, hạt gạo Mường Thanh, búp chè Shan tuyết, hạt mắc ca hay ly cà phê Arabica hôm nay không chỉ là sản vật của núi rừng mà đang từng bước trở thành thương hiệu, đại diện cho vùng đất nơi cực Tây của Tổ quốc.