Mở 'luồng xanh' cho APEC 2027: Tháo điểm nghẽn thể chế, kiến tạo động lực tăng trưởng xanh

“Luồng xanh” – Cơ hội cải cách thể chế để không lỡ nhịp APEC 2027

Việc Việt Nam đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 không chỉ mang ý nghĩa đối ngoại quan trọng mà còn mở ra cơ hội tái định hình không gian phát triển của Phú Quốc. Đây được xem là “cú hích” để hòn đảo ngọc bứt phá, hướng tới trở thành trung tâm du lịch, dịch vụ, tài chính và kinh tế biển có sức cạnh tranh trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành hiện thực, yêu cầu đặt ra là hàng loạt công trình hạ tầng chiến lược phải được hoàn thành trong quỹ thời gian rất ngắn. Không chỉ cần nguồn vốn lớn, điều quan trọng hơn là phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” kéo dài nhiều năm trong quy trình đầu tư, từ đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường đến giải phóng mặt bằng.

APEC 2027 là cú hích để An Giang cải cách thể chế, tạo động lực tăng trưởng xanh cho Phú Quốc. (Ảnh: Hoàng Hà)

Theo UBND tỉnh An Giang, hiện địa phương đang triển khai 21 dự án trọng điểm phục vụ APEC 2027, gồm 10 dự án đầu tư công và 11 dự án đầu tư theo phương thức PPP, đầu tư kinh doanh. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025 bố trí cho các dự án đạt hơn 4.123 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách Trung ương 2.751 tỷ đồng, ngân sách địa phương hơn 1.372 tỷ đồng. Đến nay, tỷ lệ giải ngân đạt 63,3% và dự kiến nâng lên 82,9% sau khi hoàn tất các thủ tục thanh toán.

Đáng chú ý, 100% (10/10) dự án đầu tư công đã hoàn tất lựa chọn nhà thầu, đồng thời tỉnh đã ban hành 9/9 lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, tạo cơ sở pháp lý để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư.

Những con số trên cho thấy quyết tâm rất lớn của địa phương trong việc đưa các công trình về đích đúng tiến độ. Song thực tế cũng cho thấy, trong đầu tư công, vốn không phải lúc nào cũng là rào cản lớn nhất. Điều khiến nhiều dự án kéo dài nhiều năm lại chính là thủ tục hành chính chồng chéo, sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan và trách nhiệm chưa được xác định rõ trong từng khâu xử lý.

Chính vì vậy, việc UBND tỉnh An Giang quyết định áp dụng cơ chế “luồng xanh” đối với toàn bộ hồ sơ liên quan các dự án APEC được xem là bước đi mang tính đột phá. Theo đó, hồ sơ sẽ được ưu tiên tiếp nhận, xử lý ngay khi phát sinh, rút ngắn thời gian luân chuyển giữa các cơ quan, không để tồn đọng hoặc kéo dài không có lý do chính đáng.

Điểm đáng chú ý là “luồng xanh” không phải là cơ chế ưu tiên để bỏ qua quy định pháp luật, mà là ưu tiên về thời gian xử lý trên cơ sở vẫn bảo đảm đầy đủ trình tự, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan. Đây là sự khác biệt rất quan trọng, bởi mục tiêu không phải là “đơn giản hóa” các yêu cầu pháp lý, mà là loại bỏ sự chậm trễ do quy trình hành chính gây ra.

Thông điệp này cho thấy quyết tâm của lãnh đạo tỉnh trong việc chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Khi mỗi nhiệm vụ đều được xác định rõ người chịu trách nhiệm, rõ thời hạn và rõ kết quả, bộ máy hành chính sẽ vận hành hiệu quả hơn, giảm tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và nâng cao tính minh bạch trong thực thi công vụ.

Ở góc độ kinh tế, giá trị lớn nhất của “luồng xanh” không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ. Mỗi ngày một dự án hạ tầng được hoàn thành sớm hơn đồng nghĩa với việc giảm chi phí đầu tư, giảm áp lực lãi vay, sớm đưa công trình vào khai thác, tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Ở góc độ quản trị, đây còn là phép thử đối với năng lực cải cách hành chính của địa phương. Nếu được vận hành hiệu quả, cơ chế này hoàn toàn có thể trở thành mô hình tham khảo cho việc triển khai các dự án trọng điểm quốc gia trong tương lai, góp phần hiện thực hóa chủ trương của Chính phủ về cải cách thể chế và xây dựng nền hành chính phục vụ.

Tuy nhiên, cải cách thủ tục mới chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để APEC 2027 thực sự trở thành động lực phát triển là quá trình đầu tư phải gắn với bảo vệ tài nguyên, môi trường và bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Phát triển nhanh nhưng không đánh đổi môi trường – Nền tảng của tăng trưởng xanh

Đẩy nhanh tiến độ không đồng nghĩa với nới lỏng các tiêu chuẩn quản lý. Với Phú Quốc – hòn đảo được thiên nhiên ưu đãi với hệ sinh thái rừng, biển và đa dạng sinh học đặc sắc – mọi quyết sách đầu tư đều phải đặt trong yêu cầu phát triển bền vững.

Khác với nhiều dự án hạ tầng thông thường, các công trình phục vụ APEC 2027 được triển khai trong bối cảnh Phú Quốc đang chịu áp lực ngày càng lớn về đất đai, tài nguyên, môi trường và hạ tầng đô thị. Sự gia tăng nhanh của dân số cơ học và lượng khách du lịch những năm qua đã tạo sức ép không nhỏ lên hệ thống giao thông, cấp nước, xử lý nước thải, chất thải rắn và không gian sinh thái.

Theo thống kê, 16 dự án trọng điểm phải thu hồi khoảng 1.120 ha đất, ảnh hưởng đến hơn 4.000 hộ dân, trong đó khoảng 3.100 hộ thuộc diện bố trí tái định cư. Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi địa phương phải đồng thời giải quyết hài hòa ba mục tiêu: bảo đảm tiến độ dự án, tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Chính vì vậy, UBND tỉnh An Giang xác định "luồng xanh" chỉ áp dụng đối với quy trình xử lý thủ tục hành chính, không phải là "lối tắt" để nới lỏng các quy định về đất đai, môi trường, xây dựng hay đầu tư. Việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ phải đi đôi với việc giữ vững các tiêu chuẩn pháp lý, tăng cường giám sát và nâng cao trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Song song với việc thúc đẩy đầu tư, tỉnh tiếp tục siết chặt công tác quản lý đất đai, rừng, khoáng sản, trật tự xây dựng; tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi lấn chiếm đất rừng, xây dựng trái phép, khai thác tài nguyên không đúng quy định. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt để bảo đảm tiến độ APEC mà còn là điều kiện tiên quyết để gìn giữ "vốn tự nhiên" – tài sản quý giá nhất của đảo ngọc.

Từ góc độ kinh tế môi trường, tài nguyên thiên nhiên không chỉ là yếu tố cần được bảo tồn mà còn là nguồn lực tạo ra giá trị kinh tế lâu dài. Một hệ sinh thái biển khỏe mạnh, những cánh rừng nguyên sinh được bảo vệ hay nguồn nước được quản lý bền vững chính là nền tảng để Phú Quốc phát triển du lịch chất lượng cao, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Thực tế trên thế giới cho thấy, nhiều điểm đến từng phát triển nóng đã phải trả giá bằng ô nhiễm môi trường, suy giảm đa dạng sinh học và mất dần sức hấp dẫn. Chi phí để phục hồi hệ sinh thái thường lớn hơn rất nhiều so với chi phí đầu tư cho bảo vệ môi trường ngay từ đầu. Đó là bài học mà Phú Quốc cần tránh khi bước vào giai đoạn phát triển mới.

Dưới góc nhìn đó, các công trình phục vụ APEC 2027 không nên chỉ được đánh giá bằng giá trị đầu tư hay tiến độ thi công, mà cần được nhìn nhận như những khoản đầu tư chiến lược cho tương lai.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Công Thức, nhiều dự án trọng điểm như Đại lộ APEC, các tuyến giao thông kết nối, hồ chứa nước Cửa Cạn, hồ Dương Đông 2, các khu tái định cư, hạ tầng số thông minh... đang được tập trung tháo gỡ để bảo đảm tiến độ theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Khi hoàn thành, hệ thống giao thông đồng bộ sẽ góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực kết nối và tạo dư địa thu hút đầu tư. Các hồ chứa nước sẽ tăng khả năng bảo đảm an ninh nguồn nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp. Hệ thống hạ tầng số và đô thị thông minh sẽ nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu hóa sử dụng tài nguyên, trong khi các công trình cấp nước, thoát nước và xử lý chất thải sẽ góp phần cải thiện chất lượng môi trường và chất lượng sống của người dân.

Đó chính là cách tiếp cận của kinh tế môi trường: đầu tư cho hạ tầng xanh hôm nay là giảm chi phí kinh tế và chi phí môi trường trong tương lai. Giá trị của những công trình này sẽ không dừng lại sau Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 mà tiếp tục tạo động lực cho tăng trưởng trong nhiều thập kỷ.

Trong khi địa phương chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, đất đai và giải phóng mặt bằng, ở cấp Trung ương, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho các dự án APEC 2027 cũng đang được đẩy nhanh. Đây được xem là bước đi mang tính quyết định nhằm tạo sự đồng bộ giữa quyết tâm của địa phương và cơ chế hỗ trợ từ Trung ương.

Bộ trưởng Bộ Tài Chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình tại Kỳ họp - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Từ APEC đến khát vọng xây dựng trung tâm kinh tế biển xanh

Nếu "luồng xanh" là giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn trước mắt, thì tầm nhìn sau APEC mới là mục tiêu dài hạn mà An Giang đang hướng tới.

Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng đề nghị các đơn vị tư vấn tiếp tục nghiên cứu các cơ chế đặc thù như khu thương mại tự do, kinh tế không gian tầm thấp, lấn biển có kiểm soát, phát triển du lịch sức khỏe, đồng thời xây dựng lộ trình đưa Phú Quốc trở thành đô thị loại I vào năm 2030.

Đây không chỉ là định hướng phát triển của một địa phương mà còn phù hợp với Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và mục tiêu đưa Việt Nam đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.

Thực tiễn quốc tế cho thấy, những trung tâm kinh tế biển thành công đều được xây dựng trên ba trụ cột: thể chế thông thoáng, hạ tầng hiện đại và môi trường được bảo vệ. Đây cũng là con đường mà Phú Quốc cần kiên định theo đuổi nếu muốn trở thành cực tăng trưởng mới của vùng Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Trong đó, cải cách thể chế vẫn là yếu tố mang tính quyết định. Nếu vốn đầu tư là "nhiên liệu" của tăng trưởng thì thể chế chính là "động cơ" tạo ra hiệu quả phát triển. Một cơ chế minh bạch, trách nhiệm rõ ràng và thủ tục thông suốt sẽ giúp giảm chi phí cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả đầu tư công và tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Có thể nói, giá trị lớn nhất của APEC 2027 không chỉ nằm ở những công trình hoàn thành đúng tiến độ hay một sự kiện đối ngoại thành công, mà còn ở khả năng tạo dựng "di sản thể chế" – một nền hành chính kiến tạo, một phương thức quản trị hiện đại và một tư duy phát triển mới.

Nếu cơ chế "luồng xanh" được triển khai đồng bộ, minh bạch và gắn với kiểm soát chặt chẽ các tiêu chuẩn về môi trường, chất lượng công trình và sử dụng hiệu quả nguồn lực công, đây sẽ không chỉ là mô hình phục vụ APEC mà còn trở thành kinh nghiệm quý cho việc triển khai các dự án trọng điểm trong tương lai.

"Luồng xanh" không chỉ mở đường cho các công trình APEC 2027, mà còn mở ra một mô hình phát triển mới: cải cách thể chế - tăng trưởng xanh - phát triển bền vững.

APEC 2027 sẽ chỉ diễn ra trong ít ngày, nhưng những quyết sách được thực hiện hôm nay sẽ định hình diện mạo Phú Quốc trong nhiều thập kỷ tới. Thành công lớn nhất không phải là hoàn thành các công trình đúng tiến độ, mà là biến APEC thành động lực thúc đẩy cải cách thể chế, phát triển hạ tầng xanh và nâng cao năng lực quản trị. Khi đó, "luồng xanh" sẽ không chỉ mở đường cho các dự án phục vụ một sự kiện quốc tế, mà còn mở ra hành trình kiến tạo một đô thị biển hiện đại, thông minh, xanh và bền vững – nơi tăng trưởng kinh tế luôn song hành với bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống của người dân. Đó mới là di sản lâu dài mà APEC 2027 có thể để lại cho Phú Quốc, cho An Giang và cho chiến lược phát triển xanh của Việt Nam trong giai đoạn mới.