Mở ra cơ hội tái thiết không gian đô thị

Bộ Xây dựng và UBND TP Hà Nội vừa thống nhất giảm tần suất hoạt động của tàu khách và dừng chạy tàu hàng trên cung đường sắt ga Hà Nội - ga Gia Lâm. Tàu phía Nam dừng ở ga Hà Nội, tàu phía Bắc dừng tại ga Gia Lâm.

Giảm tần suất chạy tàu đoạn ga Hà Nội - ga Gia Lâm không chỉ là việc điều chỉnh kỹ thuật trong tổ chức giao thông đường sắt, mà còn mở ra cơ hội để TP Hà Nội tái thiết không gian đô thị lõi, gắn bảo tồn di sản với phát triển bền vững.

Khu vực chịu tác động trực tiếp của quyết định trên là vành đai di sản, kết nối phía Tây khu phố cổ với phía Đông trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Ở trung tâm của không gian ấy là cầu Long Biên, một biểu tượng hơn 100 năm của Hà Nội. Việc bàn giao hạ tầng đường sắt, gồm cả cầu Long Biên, cho thành phố quản lý sẽ tạo điều kiện để Hà Nội chủ động xây dựng các kịch bản bảo tồn, cải tạo, khai thác giá trị cây cầu như một "bảo tàng sống", thay vì chỉ là công trình giao thông đơn thuần.

Tuy nhiên, giảm tần suất chạy tàu chỉ là bước khởi đầu. Để thực sự nâng tầm di sản, Hà Nội cần triển khai đồng thời những nhóm giải pháp căn cơ.

Thứ nhất, cần bảo đảm hạ tầng thay thế và trung chuyển hợp lý. Việc dừng tàu hàng và giảm tàu khách qua khu vực trung tâm có thể gây xáo trộn ngắn hạn.

Do đó, cần sớm hoàn thiện các điểm trung chuyển xe buýt giữa 2 ga, tổ chức luồng vận tải hàng hóa vòng qua tuyến Bắc Hồng - Văn Điển, đồng thời đẩy nhanh các dự án đường sắt quốc gia và đô thị theo quy hoạch.

Thứ hai, cần tái thiết không gian di sản theo hướng "bảo tồn thích ứng". Các vòm cầu đá dọc phố Phùng Hưng - Gầm Cầu có thể được quy hoạch thành không gian văn hóa, triển lãm, ẩm thực và sáng tạo nghệ thuật, song phải dựa trên nguyên tắc tôn trọng cấu trúc gốc và cảnh quan lịch sử.

Việc nghiên cứu cải tạo cầu Long Biên cần cân bằng giữa gia cố an toàn và giữ lại tối đa yếu tố nguyên bản. Không gian xung quanh tuyến đường sắt cũ có thể phát triển thành trục đi bộ, công viên tuyến tính, kết nối hài hòa giữa phố cổ, bãi giữa sông Hồng và Hoàng thành Thăng Long.

Thứ ba, cần gắn bảo tồn với phát triển kinh tế đô thị bền vững. Di sản chỉ thực sự "sống" khi mang lại sinh kế và niềm tự hào cho cộng đồng. TP Hà Nội có thể hình thành các sản phẩm du lịch trải nghiệm di sản đường sắt, tổ chức sự kiện văn hóa - nghệ thuật trên không gian cầu và tuyến đường dẫn phía Nam.

Ngoài ra, cần kiểm soát chặt chẽ mật độ xây dựng, tránh thương mại hóa quá mức làm biến dạng bản sắc. Quy hoạch phải đặt lợi ích lâu dài của thủ đô lên trên lợi ích ngắn hạn.

Giảm tần suất chạy tàu đoạn ga Hà Nội - ga Gia Lâm không đơn thuần là giải pháp giao thông mà còn nhằm tháo gỡ "điểm nghẽn" trong lõi đô thị, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Nếu được triển khai đồng bộ, khoa học và có sự đồng thuận xã hội, quyết sách này sẽ góp phần biến khu vực trung tâm thành không gian di sản năng động - nơi quá khứ và hiện tại gặp gỡ, nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của điểm đến Hà Nội.

Phạm Dương