Mở ra không gian văn hóa mới từ công nghệ

Mỹ Sơn ứng dụng công nghệ để du khách dễ dàng tiếp cận với các kiến thức về đền tháp Mỹ Sơn. Ảnh: Phi Thành

Cùng với Đề án “Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045” vừa được Chính phủ phê duyệt, Đà Nẵng đã ban hành “Chương trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ về phát triển văn hóa, con người thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2035”. Đây chính là các điều kiện góp phần hình thành cơ sở dữ liệu khoa học để nghiên cứu chính sách phát triển văn hóa, con người, đồng thời hình thành hệ sinh thái văn hóa số của Đà Nẵng.

Ứng dụng công nghệ số vào di sản

Vài năm trở lại đây, các thiết chế văn hóa tại Đà Nẵng đẩy mạnh công tác “số hóa”. Tại Bảo tàng Đà Nẵng, hệ thống trưng bày đã từng bước tích hợp mã QR, cho phép người xem tra cứu thông tin hiện vật bằng thiết bị di động. Các tour tham quan ảo cũng được thử nghiệm, mở ra khả năng tiếp cận di sản mà không bị giới hạn bởi không gian.

Tại danh thắng Ngũ Hành Sơn - nơi lưu giữ hệ thống ma nhai quý giá, việc ứng dụng công nghệ số đang dần thay đổi cách di sản được tiếp cận. Một số điểm đã triển khai mã QR để giới thiệu nội dung khắc đá, dịch nghĩa và cung cấp tư liệu lịch sử. Đây là bước tiến quan trọng, bởi ma nhai vốn là loại hình di sản khó tiếp cận với công chúng đại chúng nếu không có công cụ hỗ trợ.

Ở các không gian văn hóa cộng đồng, những thử nghiệm nhỏ nhưng đáng chú ý cũng đang diễn ra. Một số lễ hội dân gian, nghệ thuật bài chòi - di sản phi vật thể đặc trưng của miền Trung - đã được ghi hình, số hóa và lan tỏa trên nền tảng trực tuyến. Những clip ngắn, những buổi phát trực tiếp đã giúp di sản bước ra khỏi không gian làng xã để tiếp cận thế hệ trẻ.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cho biết, hiện tại Mỹ Sơn đã tiến hành số hóa toàn bộ di tích, phế tích kiến trúc; đồng thời chọn ra 200 hiện vật tiêu biểu để số hóa bằng công nghệ 3D. Công nghệ này cho phép ghi lại chính xác cấu trúc, chất liệu, kích thước và mức độ hư hại của từng công trình, tạo nền tảng dữ liệu phục vụ trùng tu, phục hồi khi cần thiết.

Theo đó, việc quét 3D giúp lưu giữ chân thực nhất hiện trạng di tích, đồng thời tạo mô hình 3D hoàn chỉnh dựa trên dữ liệu scan, thay thế cho hệ thống tài liệu cũ vốn thiếu đồng bộ. Dữ liệu thu thập sẽ được lưu trữ trên hệ thống máy chủ riêng biệt, tối ưu cho việc quản lý và chia sẻ. Ban Quản lý Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn cũng dự kiến tích hợp các mô hình 3D lên nền tảng website nhằm gia tăng trải nghiệm số cho du khách, mở ra cách tiếp cận mới đối với kho tàng nghệ thuật Chăm.

Công nghệ mở ra không gian văn hóa mới

Tại Quyết định số 298 do UBND thành phố Đà Nẵng ban hành cùng “Chương trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ về phát triển văn hóa, con người thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2035”, thực trạng hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ về văn hóa được chỉ ra. Theo đó, trong bối cảnh Đà Nẵng đang đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh, trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức, đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa và xây dựng con người Đà Nẵng phát triển toàn diện, văn minh, hiện đại.

Du khách sử dụng Audio Voice để nghe thuyết minh về Khu đền tháp Mỹ Sơn. Ảnh: BĐN

Dù đã có nhiều nghiên cứu giá trị về văn hóa, con người xứ Quảng; tuy nhiên, các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ về văn hóa, con người hiện nay còn phân tán, thiếu tính hệ thống; dữ liệu chưa được chuẩn hóa, số hóa đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý, điều hành và hoạch định chính sách của chính quyền thành phố. Trước yêu cầu thực tiễn đó, việc xây dựng “Chương trình nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ về phát triển văn hóa, con người thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2026 - 2035” nhằm phù hợp với định hướng và điều kiện phát triển của thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn mới được đặt ra.

Điểm đáng chú ý trong chiến lược của Đà Nẵng là cách tiếp cận mang tính hệ thống, theo đó, cùng với công tác số hóa là tái cấu trúc toàn bộ không gian văn hóa trên nền tảng công nghệ. Chương trình đã đặt ra mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản vật thể, phi vật thể và con người, tích hợp hình ảnh, âm thanh, video, mô hình 3D và bản đồ. Điều này sẽ tạo ra một “hạ tầng văn hóa số” trong tương lai. Đây cũng là điều các nhà làm nghệ thuật hướng tới.

Đạo diễn phim tài liệu Trương Vũ Quỳnh cho biết, đối với lĩnh vực nhiếp ảnh và điện ảnh, Đà Nẵng nên ưu tiên việc số hóa bối cảnh với ứng dụng công nghệ quét 3D các danh thắng (Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Bà Nà…) để tạo kho dữ liệu bối cảnh ảo. Đồng thời xây dựng thư viện bối cảnh số như xây dựng kho dữ liệu hình ảnh, video 360 độ và tọa độ GPS của các điểm quay tiềm năng tại Đà Nẵng, phân loại theo chủ đề: hiện đại, cổ kính, thiên nhiên, công nghiệp.

Ở góc độ công nghiệp văn hóa, số hóa bối cảnh chính là cơ hội để hình thành các sản phẩm mới như phim tài liệu tương tác, trò chơi lịch sử, nền tảng học tập di sản. Những sản phẩm này không chỉ phục vụ giáo dục mà còn có thể thương mại hóa, tạo nguồn lực tái đầu tư cho bảo tồn.

Xa hơn, chuyển đổi số còn mở ra khả năng “xuất khẩu văn hóa”. Khi dữ liệu di sản được chuẩn hóa và số hóa có thể được chia sẻ trên các nền tảng quốc tế, góp phần định vị hình ảnh Đà Nẵng như một trung tâm văn hóa - sáng tạo.