Mở rộng cơ hội học tập và nghiên cứu ở nước ngoài

Sinh viên Trường Đại học Thăng Long. Ảnh: NTCC.

Bộ GD&ĐT vừa đăng tải dự thảo Nghị định về chính sách khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên học tập, nghiên cứu và trao đổi học thuật ở nước ngoài. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất tăng mức hỗ trợ người học các lĩnh vực trọng điểm và yêu cầu cam kết sản phẩm đầu ra đối với giảng viên thỉnh giảng, trao đổi học thuật.

Tăng hỗ trợ người học các lĩnh vực trọng điểm

Việc xây dựng Nghị định nhằm thể chế hóa nhiệm vụ tại Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo (Nghị quyết 71) và Nghị quyết số 281/NQ-CP ngày 15/9/2025 của Chính phủ (Nghị định 281); tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện chính sách khuyến khích, hỗ trợ người học và giảng viên Việt Nam đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở nước ngoài.

Qua nghiên cứu dự thảo Nghị định, ông Lê Tuấn Tứ - đại biểu Quốc hội khóa XIV nhấn mạnh, chính sách về đối tượng áp dụng và chế độ thụ hưởng khá phù hợp, đáp ứng với thực tiễn và khắc phục được những bất cập trước đây.

Cụ thể, theo dự thảo, đối tượng người học được hưởng chính sách là công dân Việt Nam được cử đi đào tạo trình độ đại học, thạc sĩ, tiến sĩ tại các nước phát triển, các nước có quan hệ truyền thống với Việt Nam, có thế mạnh trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm theo các đề án, chương trình học bổng có sử dụng ngân sách nhà nước đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Người học phải đáp ứng đồng thời tiêu chí về nước, ngành, lĩnh vực trọng điểm và các điều kiện cụ thể. Ngành đào tạo tại cơ sở giáo dục nước ngoài phải thuộc nhóm 500 ngành hàng đầu thế giới theo bảng xếp hạng quốc tế có uy tín tại thời điểm cấp có thẩm quyền phê duyệt danh sách trúng tuyển hoặc quyết định cử đi.

Dự thảo đề xuất người học được hỗ trợ 2 vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông trong quá trình học; lệ phí hộ chiếu, lệ phí thị thực và chi phí phương tiện đi lại từ sân bay đến nơi đào tạo và ngược lại; bảo hiểm y tế; học phí.

Sinh hoạt phí hằng tháng dự kiến bằng 1,5 lần mức sinh hoạt phí cao nhất đang áp dụng đối với người học trình độ đại học và bằng 2 lần đối với người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ.

Người học trình độ thạc sĩ, tiến sĩ là công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, cơ sở giáo dục được giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp. Trường hợp chưa có cơ quan công tác được ưu tiên trong tuyển dụng công chức, viên chức theo quy định hiện hành.

Giảng viên Trường Đại học Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) hướng dẫn sinh viên quốc tế.

Tạo lực đẩy cho phát triển nhân lực chất lượng cao

Đồng tình với định hướng của dự thảo Nghị định, đặc biệt là đề xuất tăng mức hỗ trợ đối với học sinh, sinh viên theo học các lĩnh vực trọng điểm ở nước ngoài; PGS.TS Trần Xuân Nhĩ – nguyên Thứ trưởng Bộ GD&ĐT – nhấn mạnh, trong bối cảnh yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao ngày càng cấp thiết, việc tạo điều kiện để người học tiếp cận những nền giáo dục tiên tiến, các trung tâm nghiên cứu và hệ sinh thái khoa học - công nghệ phát triển là khoản đầu tư có ý nghĩa lâu dài.

Điểm đáng chú ý là chính sách không chỉ hướng tới hỗ trợ tài chính mà còn thể hiện cách tiếp cận có trọng tâm, ưu tiên những ngành, lĩnh vực đất nước đang có nhu cầu lớn. Đây là hướng đi phù hợp, bởi nguồn lực nhà nước có hạn và cần được tập trung cho những lĩnh vực có khả năng tạo tác động lan tỏa đối với phát triển kinh tế - xã hội.

Đánh giá cao việc dự thảo đặt ra yêu cầu về sản phẩm đầu ra đối với giảng viên tham gia thỉnh giảng, trao đổi học thuật ở nước ngoài, PGS.TS Đặng Quốc Bảo – nguyên Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục nhấn mạnh, đây là cơ sở để chuyển từ tư duy “hỗ trợ đi học” sang “đầu tư gắn với hiệu quả”.

Nếu được thiết kế phù hợp, các chuyến đi học thuật sẽ không chỉ mang lại kinh nghiệm cho cá nhân giảng viên mà còn tạo ra các kết quả cụ thể như: công bố khoa học, hợp tác nghiên cứu, chuyển giao tri thức, xây dựng mạng lưới chuyên gia và mở rộng hợp tác giữa các cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, để chính sách thực sự phát huy hiệu quả, PGS.TS Đặng Quốc Bảo cho rằng, cần xây dựng tiêu chí lựa chọn minh bạch, cơ chế hỗ trợ đủ hấp dẫn và đánh giá sản phẩm đầu ra theo đặc thù từng ngành.

Khi đó, chính sách sẽ tạo động lực để người học và đội ngũ giảng viên mạnh dạn bước ra môi trường quốc tế, đồng thời mang tri thức, kinh nghiệm và các mối quan hệ học thuật trở về phục vụ sự phát triển của giáo dục đại học và đất nước.

Hỗ trợ trao đổi học thuật ở nước ngoài

Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết, dự thảo đề xuất chính sách hỗ trợ đối với giảng viên của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trình độ tiến sĩ, được cơ quan có thẩm quyền cử đi thỉnh giảng và trao đổi học thuật với cơ sở giáo dục nước ngoài theo các chương trình hợp tác song phương, chương trình trao đổi học thuật trong khuôn khổ điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế mà Việt Nam là thành viên hoặc đã ký kết. Nội dung thỉnh giảng và trao đổi học thuật phải thuộc ngành, lĩnh vực trọng điểm và đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Theo dự thảo, giảng viên được giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp trong thời gian đi thỉnh giảng, nghiên cứu khoa học, trao đổi học thuật ở nước ngoài; được hỗ trợ 1 vé máy bay khứ hồi hạng phổ thông, lệ phí hộ chiếu, lệ phí thị thực, chi phí phương tiện đi lại từ sân bay đến nơi ở và ngược lại, bảo hiểm y tế và sinh hoạt phí hằng tháng.

Mức sinh hoạt phí dự kiến bằng mức sinh hoạt phí cao nhất đang áp dụng đối với công dân Việt Nam đi học ở nước ngoài theo các đề án, chương trình đào tạo của Chính phủ Việt Nam. Trường hợp giảng viên được cơ sở giáo dục nước ngoài hoặc tổ chức, cá nhân khác hỗ trợ một phần kinh phí, ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ phần chênh lệch còn thiếu so với mức được hưởng. Bộ GDĐT sẽ quy định điều kiện, cam kết sản phẩm đầu ra đối với giảng viên đi thỉnh giảng và trao đổi học thuật.

Theo dự thảo Tờ trình gửi Chính phủ về “Dự thảo Nghị định quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ học sinh, sinh viên, giảng viên đi học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng và trao đổi học thuật ở các nước phát triển, các nước có quan hệ truyền thống, có thế mạnh trong các ngành, lĩnh vực trọng điểm”, từ đầu những năm 2000, Nhà nước đã triển khai nhiều chương trình, đề án đào tạo công dân Việt Nam ở nước ngoài bằng ngân sách nhà nước, tiêu biểu như Đề án 322, Đề án 911, Đề án 599 và Đề án 89.

Các chương trình này đã góp phần hình thành đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, chuyên gia có trình độ cao, bổ sung nguồn nhân lực cho các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở nghiên cứu và các ngành, lĩnh vực quan trọng của đất nước.

Theo số liệu tổng hợp tại hồ sơ xây dựng Nghị định, Đề án 322 đã đào tạo 7.129 người, trong đó có 3.838 tiến sĩ và 2.042 thạc sĩ; Đề án 911 đã cử 2.390 nghiên cứu sinh đi đào tạo. Kết quả này cho thấy, đầu tư cho đào tạo nguồn nhân lực ở nước ngoài là hướng đi cần thiết, có giá trị lâu dài đối với phát triển giáo dục, khoa học, công nghệ và kinh tế - xã hội.