Mở rộng cung ứng vốn: Cơ hội và rủi ro đan xen

Một trong những điều chỉnh đáng chú ý là việc nâng trần tỉ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn từ 30% lên 40%. Đây là sự đảo chiều so với lộ trình siết chặt kéo dài 3 năm trước đó, kể từ 1-10-2023, trần tỉ lệ đã được neo ở mức 30% sau chu kỳ hạ dần trong giai đoạn 2020 - 2023.

Với quy định mới, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đưa tỉ lệ này trở lại mức 40%, tương đương giai đoạn từ 1-1-2020 đến hết 30-9-2021. Động thái này nhằm tạo thêm dư địa thanh khoản và hỗ trợ các tổ chức tín dụng mở rộng cung ứng vốn cho các nhu cầu trung, dài hạn của nền kinh tế.

Về cách tính tỉ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR), tại Thông tư mới, NHNN giữ nguyên quy định cho phép các tổ chức tín dụng được tính 20% số dư tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước vào phần tổng tiền gửi. Đồng thời, thông tư bổ sung cơ chế linh hoạt mới, Thống đốc NHNN có thẩm quyền quyết định áp dụng tỉ lệ khác trong từng thời kỳ, tùy theo diễn biến thị trường và yêu cầu điều hành chính sách tiền tệ.

Dòng vốn tín dụng dài hạn phụ thuộc lớn vào nguồn huy động ngắn hạn. Ảnh: T.L

Vì sao nhà điều hành buộc phải nới tỉ lệ?

Trao đổi với PLOvề vấn đề này, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi (NTU), nhận định: Việc giảm dần tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn từ 40% xuống 30% trong giai đoạn 2020 - 2023 xuất phát từ yêu cầu tăng cường an toàn hệ thống trước những biến động lớn của kinh tế thế giới, lạm phát toàn cầu leo thang, lãi suất quốc tế tăng mạnh, thị trường tài chính chao đảo và rủi ro thanh khoản gia tăng. Siết dần tỉ lệ này là cần thiết để giảm rủi ro mất cân đối kỳ hạn và nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đã khác. Nền kinh tế đang bước vào chu kỳ phát triển mới với nhu cầu vốn trung và dài hạn rất lớn cho hạ tầng chiến lược, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, công nghiệp công nghệ cao và nhà ở xã hội.

Vì vậy theo ông Huy, động thái lần này không nên được nhìn nhận là nới lỏng theo hướng đánh đổi an toàn lấy tăng trưởng, mà là sự tái cân bằng chính sách trong bối cảnh điều kiện kinh tế và nhu cầu phát triển đã thay đổi.

Vậy việc đưa tỉ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn trở lại mốc 40% liệu có tạo thêm dư địa vốn cho các ngân hàng? Trả lời thắc mắc này, ông Huy cho biết: Về bản chất, câu trả lời là có.

Thứ nhất, các tổ chức tín dụng sẽ có thêm không gian tài trợ cho các dự án đầu tư có khả năng tạo ra năng lực sản xuất mới và giá trị gia tăng cao - điều đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống ngân hàng để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn. Thứ hai, các ngân hàng sẽ linh hoạt hơn trong cơ cấu nguồn vốn, qua đó giảm áp lực chi phí huy động và cải thiện khả năng cung ứng tín dụng.

Thứ ba, dòng vốn có điều kiện chảy tốt hơn vào các lĩnh vực có tính lan tỏa cao như hạ tầng, logistics, năng lượng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, không chỉ tạo tăng trưởng ngắn hạn mà còn nâng cao năng suất và sức cạnh tranh dài hạn.

Công ty Chứng khoán Vietcombank cũng đánh giá, việc nâng tỷ lệ sử dụng vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn lên 40% cho thấy NHNN ưu tiên hỗ trợ dòng vốn cho nền kinh tế. Đây là biện pháp nới lỏng có tính toán để hỗ trợ nền kinh tế, tạo thời gian và không gian cho các ngân hàng tích lũy nguồn lực trước khi bước vào giai đoạn chuẩn hóa Basel III khắt khe hơn từ năm 2028.

Tương tự, Công ty Chứng khoán Vietcap cũng cho rằng, trong bối cảnh nhu cầu vốn tăng cao từ loạt các dự án hạ tầng và dự án xây dựng – chuyển giao (BT) quy mô lớn và dài hạn, Thông tư 25 sẽ giúp nâng cao năng lực của các ngân hàng trong việc cung cấp nguồn vốn cho các dự án này. Áp lực lên các ngân hàng sẽ được giảm thiểu trong việc huy động vốn trung và dài hạn, vốn là nguồn vốn đắt đỏ và khó tiếp cận hơn tại thị trường Việt Nam. Khi các dự án đi vào vận hành và tạo ra dòng tiền, các chủ đầu tư dự án có thể tiếp cận thị trường quốc tế để tái cơ cấu các khoản vay, từ đó làm giảm rủi ro cho các ngân hàng thương mại trong nước.

Về quy định tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước, nhóm phân tích của Vietcap cho rằng rằng thay đổi này sẽ giúp NHNN có được sự linh hoạt hơn trong việc hỗ trợ thanh khoản hệ thống. Chẳng hạn nếu NHNN quyết định nâng tỷ lệ này, điều đó sẽ giúp giảm tỷ lệ LDR của các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng quốc doanh do hầu hết tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được gửi tại đây.

Nhìn chung, những thay đổi này sẽ giúp giảm bớt áp lực chi phí vốn tăng của các ngân hàng trong thời gian gần đây, từ đó giúp hạ lãi suất cho vay và hỗ trợ nền kinh tế. Ngoài ra, Thông tư này tái khẳng định lập trường linh hoạt của NHNN đối với chính sách tiền tệ trong việc cân bằng giữa thúc đẩy tăng trưởng và đảm bảo ổn định vĩ mô.

Cơ hội mở rộng, rủi ro không nhỏ

Tuy nhiên, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng đằng sau cơ hội là những rủi ro cần nhận diện sớm và quản trị chủ động. Khi chênh lệch kỳ hạn giữa huy động và cho vay gia tăng, áp lực thanh khoản có thể xuất hiện nếu thị trường biến động hoặc hành vi gửi tiền thay đổi.

Bên cạnh đó, chi phí huy động vốn ngắn hạn thường biến động nhanh hơn lãi suất cho vay trung, dài hạn, nếu mặt bằng lãi suất tăng trở lại, biên lợi nhuận của ngân hàng sẽ chịu sức ép. Nếu dòng tín dụng tập trung quá lớn vào các lĩnh vực có chu kỳ đầu tư dài hoặc hiệu quả chưa tương xứng, chất lượng tài sản và nguy cơ nợ xấu trong tương lai cũng cần được theo dõi chặt chẽ.

Đồng quan điểm, một số chuyên gia cho rằng, Thông tư 25 là giải pháp kịp thời và linh hoạt, nhưng chưa phải lời giải dài hạn. Khả năng mở rộng tín dụng trên thực tế còn phụ thuộc vào năng lực vốn của từng ngân hàng, chất lượng tài sản, khả năng xử lý nợ xấu và đặc biệt là sức hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Về dài hạn, giải pháp căn cơ là xây dựng một cấu trúc tài chính cân bằng và đa tầng hơn: các ngân hàng cần tiếp tục tăng vốn điều lệ, phát hành công cụ huy động vốn dài hạn và nâng cao năng lực quản trị rủi ro; đồng thời thúc đẩy phát triển đồng bộ thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, trái phiếu chính phủ và các định chế đầu tư dài hạn.

Nhìn tổng thể, Thông tư 25 phản ánh sự chủ động và linh hoạt trong điều hành của NHNN. Giá trị lớn nhất của chính sách này sẽ nằm ở chỗ: vừa tận dụng được cơ hội mở rộng tín dụng cho các lĩnh vực tạo ra năng suất mới, vừa giữ vững nguyên tắc an toàn hệ thống. Trần tỷ lệ càng cao đồng nghĩa với việc ngân hàng sử dụng nhiều hơn nguồn vốn ngắn hạn để tài trợ cho các khoản vay có thời hạn dài, qua đó gia tăng khả năng mở rộng tín dụng trung và dài hạn.

Qua đó góp phần xây dựng một cấu trúc tài chính ổn định và phát triển bền vững hơn cho Việt Nam trong những năm tới.