Mở rộng hình thức chỉ định thầu, kiểm soát chặt điều kiện áp dụng

Luật Đấu thầu (sửa đổi) mở rộng các trường hợp áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đồng thời quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và cơ chế kiểm soát nhằm bảo đảm công khai, minh bạch, gắn quyền chủ động với trách nhiệm giải trình.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Chiều 21/11, với đa số phiếu tán thành (487/489), Quốc hội thông qua Luật Đấu thầu (sửa đổi). Luật gồm 8 Chương, 59 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027. Riêng quy định tại khoản 4 Điều 35 có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Luật được xây dựng theo hướng chỉ quy định những vấn đề khung, có tính nguyên tắc thuộc thẩm quyền của Quốc hội; những nội dung thường xuyên biến động được giao Chính phủ quy định chi tiết, gắn với cơ chế kiểm soát chặt chẽ.

Mở rộng hình thức chỉ định thầu và các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh

Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật là mở rộng các hình thức chỉ định thầu đặt hàng đối với những gói thầu chỉ có một nhà thầu đáp ứng yêu cầu hoặc có tính chất đặc thù, cấp bách. Quy định này nhằm tạo cơ chế lựa chọn nhà thầu phù hợp với yêu cầu thực tiễn, nhưng không thay thế hoặc hạn chế việc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi.

Theo đó, chủ đầu tư vẫn có quyền lựa chọn hình thức đấu thầu rộng rãi đối với cả những gói thầu đủ điều kiện áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu khác.

Cùng với việc mở rộng hình thức chỉ định thầu và các hình thức lựa chọn nhà thầu không qua cạnh tranh, Luật quy định chặt chẽ điều kiện, tiêu chí và giới hạn áp dụng trong những trường hợp cấp bách, khẩn cấp để thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đối ngoại; bảo vệ bí mật nhà nước; đáp ứng yêu cầu, điều kiện đặc thù về chuyên môn, nghiệp vụ mà không cần thiết phải áp dụng hình thức đấu thầu cạnh tranh.

Đối với các dự án cần đẩy nhanh tiến độ, việc áp dụng hình thức chỉ định thầu phải được xác định bằng văn bản của cấp có thẩm quyền. Quy định này nhằm tránh tình trạng lợi dụng sự chậm trễ do nguyên nhân chủ quan để áp dụng chỉ định thầu.

Luật cũng quy định các tiêu chí áp dụng hình thức chỉ định thầu, đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể các trường hợp áp dụng. Cách tiếp cận này nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong xử lý những yêu cầu đặc thù, cấp bách phát sinh ở từng ngành, lĩnh vực, tránh phải sửa đổi luật khi xuất hiện trường hợp cần áp dụng hình thức chỉ định thầu.

Đáng chú ý, Luật giao Chính phủ quy định hạn mức chỉ định thầu nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn. Bởi hạn mức này được xác định trên cơ sở giá gói thầu, trong khi giá cả hàng hóa, dịch vụ và chi phí thực hiện gói thầu thường xuyên biến động theo thị trường.

Quy rõ trách nhiệm chủ thể có liên quan, kết hợp cơ chế kiểm soát, giám sát

Cùng với việc mở rộng quyền chủ động trong lựa chọn nhà thầu, Luật giao Chính phủ quy định cơ chế kiểm soát rủi ro tương ứng đối với các trường hợp được mở rộng quyền tự chủ hoặc áp dụng quy trình, thủ tục thông thoáng. Cơ chế này đặc biệt chú trọng các hình thức chỉ định thầu, đặt hàng và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt.

Các đại biểu Quốc hội làm việc tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Các đại biểu Quốc hội làm việc tại hội trường. (Ảnh: THỦY NGUYÊN)

Luật đồng thời phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của người có thẩm quyền và chủ đầu tư. Trong đó, chủ đầu tư chịu trách nhiệm về quyết định lựa chọn nhà thầu và hiệu quả của việc lựa chọn nhà thầu, bảo đảm quyền chủ động đi đôi với trách nhiệm giải trình.

Đối với việc sử dụng nhà thầu phụ, Luật không quy định cứng tỷ lệ hoặc phạm vi công việc giao cho nhà thầu phụ nhằm bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với tính chất và quy mô khác nhau của từng gói thầu.

Tuy nhiên, để phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng nhà thầu giao lại phần công việc thuộc trách nhiệm trực tiếp thực hiện cho nhà thầu khác, làm thay đổi thực chất kết quả lựa chọn nhà thầu, Luật quy định cụ thể điều kiện sử dụng nhà thầu phụ và các trường hợp bị cấm sử dụng nhà thầu phụ trong hoạt động đấu thầu tại khoản 8 Điều 14.

Bên cạnh đó, Luật quy định trách nhiệm của các chủ thể có liên quan, kết hợp cơ chế kiểm soát việc sửa đổi hợp đồng và giám sát thực hiện hợp đồng. Qua đó, ngăn ngừa việc chuyển giao công việc không đúng quy định, đồng thời bảo đảm sự chủ động của các bên trong quá trình thực hiện gói thầu.

Để tạo điều kiện chủ động xử lý các dự án, gói thầu có yêu cầu đặc thù, Luật tiếp tục quy định các điều kiện đặc thù khác là một trong những căn cứ áp dụng hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt.

Thu Hằng

Nguồn Nhân Dân: https://nhandan.vn/mo-rong-hinh-thuc-chi-dinh-thau-kiem-soat-chat-dieu-kien-ap-dung-post1004461.html