Mở rộng không gian phát triển từ các đô thị vệ tinh

Từ yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển

Phát biểu tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội sáng 4-8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, bộ mặt Hà Nội sẽ thay đổi rất căn bản khi triển khai Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Theo Tổng Bí thư, quy hoạch đã định hướng tầm phát triển và triển khai các chính sách cụ thể đối với từng ngành, lĩnh vực. Tổng Bí thư đồng thời đề nghị Hà Nội trước hết cần chấn chỉnh, sắp xếp lại không gian trên mặt đất; quy hoạch lại, xác định rõ khu vực trung tâm, các đô thị vệ tinh và có kế hoạch giãn dân phù hợp.

Hệ thống vành đai, các trục hướng tâm và hạ tầng liên vùng được quy hoạch đồng bộ. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Những yêu cầu đó đã và đang được cụ thể hóa trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm. Theo quy hoạch, Hà Nội phát triển trên nền tảng triết lý lấy con người làm trung tâm, lấy chiều sâu văn hóa Thăng Long - Hà Nội làm nguồn lực nội sinh, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các Thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc hàng đầu thế giới. Quy hoạch cũng xác định lộ trình phát triển đến năm 2035, năm 2045 và tầm nhìn sau năm 2065, đồng thời định hướng phát triển hệ thống hạ tầng đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài của Thủ đô.

Trên cơ sở đó, quy hoạch xác định 4 đột phá chiến lược gồm hoàn thiện thể chế và tăng cường phân quyền; phát triển khoa học, công nghệ, chuyển đổi số với Khu công nghệ cao Hòa Lạc là hạt nhân; phát triển hệ thống hạ tầng giao thông đa tầng và phục hồi các dòng sông theo mô hình hạ tầng tích hợp đa năng, tạo chuyển biến về cảnh quan và môi trường đô thị.

Điểm nhấn của quy hoạch là hình thành 9 cực tăng trưởng chiến lược, 9 trung tâm lớn đa chức năng và 9 trục động lực phát triển. Hệ thống vành đai, các trục hướng tâm và hạ tầng liên vùng được quy hoạch đồng bộ nhằm kết nối không gian kinh tế và đô thị, phân bổ lại dân cư và việc làm, tạo nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh của Thủ đô trong khu vực và trên thế giới.

Thực tiễn phát triển cũng đặt ra yêu cầu phải tổ chức lại không gian đô thị. Theo ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội, mô hình phát triển hiện nay đã bộc lộ những hạn chế khi thành phố bị giới hạn bởi điều kiện địa lý tự nhiên và các hành lang nông nghiệp cần được bảo vệ. Việc tập trung các hoạt động trên một mặt bằng tạo áp lực lớn lên hạ tầng, dẫn đến ùn tắc giao thông, ngập úng và ô nhiễm môi trường. Chuyển sang mô hình phát triển mới vì vậy là yêu cầu xuất phát từ thực tiễn phát triển của Thủ đô.

Hạ tầng kết nối tạo động lực phát triển

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, hạ tầng giao thông được xác định là một trong bốn đột phá chiến lược. Quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới đường sắt đa cấp theo cấu trúc "vòng và tia", tổng chiều dài khoảng 1.200km, trong đó hệ thống đường sắt đô thị dài 979km giữ vai trò trục xương sống. Cùng với đó là phát triển các khu vực theo mô hình TOD, lấy nhà ga làm hạt nhân để tổ chức không gian đô thị và sử dụng đất.

Hệ thống đường sắt đô thị. Ảnh: Phạm Hùng

Theo ông Vũ Hồng Trường, nguyên Chủ tịch HĐTV, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội, mô hình TOD lấy các tuyến đường sắt đô thị làm "xương sống" để tổ chức không gian đô thị và sử dụng đất. Quy hoạch được phát triển theo các vùng xung quanh nhà ga, kết hợp với chính sách thu hút người dân sinh sống, làm việc tại các khu vực này, góp phần giãn dân, giảm áp lực giao thông cho khu vực trung tâm và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống đường sắt đô thị.

Định hướng đó đang được triển khai thông qua các dự án cụ thể. Sau 7 tháng khởi công, tuyến Metro số 5 Văn Cao - Hòa Lạc đã bước vào giai đoạn thi công các ga ngầm. Tuyến đường sắt đô thị dài gần 39km, tổng mức đầu tư hơn 72.000 tỷ đồng được thiết kế kết nối khu vực trung tâm với đô thị vệ tinh Hòa Lạc. Khi hoàn thành, tuyến sẽ góp phần giảm áp lực giao thông trên các trục phía Tây, tăng cường kết nối giữa nội đô với các đô thị vệ tinh và thúc đẩy phát triển giao thông công cộng bền vững.

Đô thị vệ tinh trong cấu trúc phát triển mới

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, các đô thị vệ tinh được phát triển trong mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm và kết nối với khu vực trung tâm bằng hệ thống hạ tầng đồng bộ. Đây là cơ sở để phân bổ lại dân cư, việc làm và các hoạt động kinh tế trên phạm vi toàn thành phố. Trên nền tảng đó, quy hoạch tổ chức không gian đô thị theo hướng đa tầng, đa lớp; khai thác hiệu quả không gian ngầm, mặt đất và trên cao, đồng thời tái cấu trúc khu vực lõi trung tâm, phát huy giá trị Hồ Gươm, phố cổ, khu phố cũ và trục cảnh quan sông Hồng.

Phát triển các đô thị vệ tinh gắn với hệ thống hạ tầng kết nối và các cực tăng trưởng sẽ tạo thêm dư địa phát triển cho Thủ đô. Ảnh minh họa: Phạm Hùng

Theo KTS Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, việc khai thác đồng thời không gian ngầm, mặt đất và trên cao sẽ tạo thêm dư địa phát triển trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo sự gắn kết giữa phát triển giao thông với tổ chức không gian đô thị, qua đó hỗ trợ hình thành các khu vực phát triển mới và phát huy vai trò của các đô thị vệ tinh.

Ở góc độ quy hoạch, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, điểm mới của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm là chuyển từ tư duy phát triển đơn cực sang đa cực, đa trung tâm; tích hợp các lĩnh vực kinh tế, giao thông, môi trường, văn hóa, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong một quy hoạch thống nhất. Đây là cơ sở để hình thành các cực tăng trưởng mới, tạo sự liên kết giữa khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh và mở rộng không gian phát triển trên phạm vi toàn thành phố.

Phát triển các đô thị vệ tinh gắn với hệ thống hạ tầng kết nối và các cực tăng trưởng sẽ tạo thêm dư địa phát triển cho Thủ đô. Đó cũng là hướng đi để từng bước hiện thực hóa các mục tiêu của Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.