Mở rộng mô hình ESCO, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng

ESCO tiếp sức cho tiết kiệm năng lượng

Mô hình công ty dịch vụ năng lượng (ESCO) đang mở ra hướng tiếp cận mới trong thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tại Việt Nam. Không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất, mô hình này còn tạo điều kiện ứng dụng công nghệ hiện đại, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng của ESCO, vẫn còn nhiều khó khăn về cơ chế, chính sách và nguồn lực tài chính cần được tháo gỡ.

Chia sẻ bên lề hội thảo “Tham vấn Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả” do Bộ Công Thương tổ chức mới đây, ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng Ban Kinh doanh Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, bên cạnh cung cấp năng lượng, ESCO còn cung cấp giải pháp giúp khách hàng sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đây là mô hình kinh doanh đã được áp dụng tại nhiều quốc gia, từ Mỹ, các nước châu Âu đến châu Á. Trong đó, Trung Quốc và Ấn Độ là những quốc gia phát triển mạnh loại hình này. Hiệu quả của mô hình ESCO đã được kiểm chứng qua thực tiễn triển khai tại nhiều nước trên thế giới.

“Tại Việt Nam, mô hình ESCO đã được quan tâm trong nhiều năm. Việc loại hình này lần đầu tiên được đề cập trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành xây dựng các quy định, hướng dẫn cụ thể hơn cho hoạt động ESCO”, ông Nguyên cho biết.

Ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng Ban Kinh doanh Tập đoàn Điện lực Việt Nam.

Về vai trò, đại diện EVN cho hay, ESCO có thể cung cấp trọn gói các dịch vụ, từ khảo sát, đánh giá, kiểm toán năng lượng đến đề xuất giải pháp, thu xếp tài chính, mua sắm thiết bị, lắp đặt và bàn giao cho khách hàng theo hình thức chìa khóa trao tay. Khách hàng đưa ra yêu cầu về mức tiết kiệm hoặc hiệu quả sử dụng năng lượng mong muốn, còn ESCO xây dựng và triển khai giải pháp phù hợp.

Cũng theo ông Nguyên, khách hàng lựa chọn ESCO trước hết nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đáp ứng yêu cầu của chính sách, pháp luật và tiết kiệm chi phí. Thay vì tự tìm hiểu công nghệ, lựa chọn giải pháp hay tiếp cận nguồn vốn, khách hàng có thể nhận được sự hỗ trợ của một đơn vị có chuyên môn trong suốt quá trình triển khai.

“Một lợi ích quan trọng khác là cơ hội tiếp cận các thiết bị, công nghệ hiện đại. Các giải pháp tiết kiệm năng lượng có hiệu quả lâu dài thường gắn với đổi mới công nghệ. Với năng lực chuyên môn, ESCO có thể tư vấn, lựa chọn công nghệ phù hợp, giúp khách hàng nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng”, đại diện EVN thông tin.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, các giải pháp ESCO còn góp phần bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và đáp ứng yêu cầu phát triển xanh, bền vững. Việc áp dụng các giải pháp tiết kiệm năng lượng giúp doanh nghiệp thể hiện trách nhiệm với môi trường bằng những hành động cụ thể, có thể đo lường được, đồng thời nâng cao hình ảnh và uy tín thương hiệu.

Ông Nguyên cho rằng, một yếu tố khác tạo sức hấp dẫn cho mô hình ESCO là khách hàng được giảm bớt rủi ro trong quá trình triển khai. Thông qua các cam kết trong hợp đồng, ESCO chịu trách nhiệm về giải pháp kỹ thuật và hiệu quả tiết kiệm năng lượng, giúp khách hàng yên tâm sử dụng dịch vụ.

Khơi thông nguồn lực

Về tiềm năng phát triển ESCO tại Việt Nam, theo đại diện EVN, hầu hết các hoạt động sử dụng năng lượng, đặc biệt là điện, đều có thể nghiên cứu áp dụng mô hình này. Những lĩnh vực có tiềm năng bao gồm hệ thống chiếu sáng đường phố, chiếu sáng trong khu công nghiệp, nhà máy, nhà xưởng; điện mặt trời mái nhà; hệ thống điều hòa không khí, thông gió và động cơ phục vụ sản xuất.

“Riêng với điện mặt trời mái nhà, ngay trong giai đoạn áp dụng cơ chế giá mới, các công ty dịch vụ điện thuộc EVN đã tham gia cung cấp, lắp đặt hệ thống cho khách hàng. Từ thực tiễn này, có thể tiếp cận từng hệ thống, thiết bị sử dụng năng lượng để lựa chọn giải pháp và hình thức cung cấp dịch vụ phù hợp”, ông Nguyên thông tin.

Với tiềm năng ứng dụng rộng rãi, mô hình ESCO được kỳ vọng góp phần thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, nâng cao hiệu quả sử dụng điện và hỗ trợ tăng trưởng xanh.

Tuy nhiên, theo ông Nguyên, có một số khó khăn khi Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn thống nhất phục vụ đo lường, đánh giá các chương trình hiệu quả năng lượng. Trong khi đó, mỗi ngành sản xuất, từ sắt thép, xi măng đến dệt may, đều có đặc điểm công nghệ và sử dụng năng lượng khác nhau, đòi hỏi phương pháp đánh giá phù hợp.

Bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, ông Nguyên cho rằng công tác truyền thông về ESCO cần được đẩy mạnh. Trong giai đoạn thí điểm, thị trường mới có một số doanh nghiệp tham gia nên mức độ nhận biết của khách hàng còn hạn chế. Khi hành lang pháp lý từng bước được hoàn thiện, việc phổ biến mô hình, cách thức hợp tác và lợi ích cụ thể sẽ giúp khách hàng hiểu rõ hơn, qua đó thúc đẩy thị trường ESCO phát triển tại Việt Nam.

Đại diện EVN đề nghị Bộ Công Thương tiếp tục quan tâm đến hoạt động truyền thông, đồng thời cho biết khả năng thu xếp tài chính vẫn là một hạn chế đáng kể. Ngay cả với EVN, việc bố trí vốn triển khai cũng có giới hạn; các dự án thí điểm được đầu tư với quy mô khoảng trên 1 tỷ đồng mỗi dự án.

Đối với các doanh nghiệp ESCO quy mô nhỏ, khó khăn về tài chính còn lớn hơn, nhất là khi phải bỏ vốn đầu tư ban đầu và chịu rủi ro trong quá trình thu hồi vốn. Vì vậy, theo ông Nguyên, vai trò đồng hành của các ngân hàng, tổ chức tài chính là hết sức quan trọng.

“Đặc thù của mô hình này là hiệu quả tiết kiệm năng lượng chỉ được đo lường, xác nhận sau khi giải pháp đi vào vận hành. Ở giai đoạn lập hồ sơ đầu tư, mức tiết kiệm mới là kết quả dự kiến trên cơ sở khảo sát, tính toán. Đây cũng là một trong những yếu tố khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi tiếp cận tín dụng”, đại diện EVN chia sẻ.

Từ thực tế đó, EVN ủng hộ chủ trương hình thành Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo ông Nguyên, đây sẽ là nguồn lực hỗ trợ quan trọng, góp phần khuyến khích các định chế tài chính tham gia, đồng thời giúp doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận vốn để triển khai giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Từ những vướng mắc nêu trên, ông Nguyên đề nghị các bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Tài chính và Bộ Công Thương, tiếp tục nghiên cứu, ban hành hướng dẫn để các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước có cơ sở triển khai mô hình ESCO.

Theo ông Nguyên, khu vực nhà nước cần tiên phong trong thực hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng, qua đó tạo sức lan tỏa, khuyến khích người dân và doanh nghiệp cùng tham gia. Tiềm năng tiết kiệm năng lượng tại các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp còn lớn, vì vậy cần sớm tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế để khai thác hiệu quả tiềm năng này.

Bên cạnh đó, ông Nguyên nhấn mạnh vai trò của hiệp hội ESCO trong việc làm cầu nối giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước, tập hợp các kiến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách và phản ánh những khó khăn phát sinh trong thực tiễn.

“Nếu giải quyết được những vấn đề trên, hoạt động của các doanh nghiệp ESCO sẽ thuận lợi hơn, tạo điều kiện mở rộng thị trường và đưa các giải pháp tiết kiệm năng lượng vào thực tiễn trong thời gian tới”, đại diện EVN bày tỏ.