Giá dầu áp sát kỷ lục, ông Trump thêm sức ép

Khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 đến gần, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang triển khai hàng loạt biện pháp tốn kém nhằm giải quyết một vấn đề dai dẳng: giá dầu diesel tăng cao.

Chính quyền ông đã đề xuất hàng tỷ USD hỗ trợ nông dân, nới lỏng quy định đối với tài xế xe tải và gây sức ép buộc các đồng minh châu Âu giải phóng nguồn dự trữ nhiên liệu khẩn cấp. Tuy nhiên, giá diesel tại Mỹ vẫn tăng trong tuần gần nhất, khiến những nỗ lực của ông Trump chưa mang lại kết quả như kỳ vọng.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá diesel bình quân tại nước này tăng gần 10 cent/gallon trong tuần gần nhất, lên 6,28 USD/gallon. Đà tăng đảo ngược hai tuần giảm liên tiếp, đưa giá nhiên liệu trở lại gần mức cao kỷ lục.

Giá dầu Brent, chuẩn tham chiếu của thị trường dầu quốc tế, vọt lên trên 117 USD/thùng vào ngày 23/10, đưa mức tăng trong tuần lên gần 6%. Giá dầu WTI đã vượt mốc 102 USD.

Diễn biến này tạo thêm sức ép đối với đảng Cộng hòa, vốn đang phải bảo vệ thế đa số sít sao tại Quốc hội. Theo khảo sát Reuters/Ipsos công bố hồi tháng 10, gần 80% người Mỹ nhìn nhận các chính sách của ông Trump có liên quan đến sự gia tăng chi phí sinh hoạt.

Giá dầu diesel hiện hành được hiển thị tại một trạm xăng ở California (Mỹ) ngày 21/10. Ảnh: Reuters.

Giá nhiên liệu gây sức ép lên cử tri

Trong hai tháng qua, dầu diesel trở thành một vấn đề đáng chú ý trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời góp phần đẩy lạm phát Mỹ tăng cao. Đây là nhiên liệu thiết yếu đối với hoạt động vận tải hàng hóa, xây dựng và sản xuất nông nghiệp. Vì vậy, giá diesel tăng không chỉ tác động đến chi phí vận hành doanh nghiệp mà còn có thể lan sang giá nhiều mặt hàng tiêu dùng.

Số liệu chính phủ Mỹ công bố tuần trước cho thấy giá nhiên liệu tăng góp phần làm chi phí giao hàng và chi phí ở giai đoạn đầu của chuỗi sản xuất thực phẩm tăng mạnh.

Đối với doanh nghiệp vận tải, nhiên liệu là một khoản chi phí vận hành quan trọng. Khi giá diesel tăng, các đơn vị vận chuyển phải đối mặt với áp lực lợi nhuận hoặc điều chỉnh giá dịch vụ. Chi phí vận tải cao hơn sau đó có thể được chuyển sang nhà sản xuất, nhà bán lẻ và cuối cùng là người tiêu dùng.

Áp lực chính trị đặc biệt rõ tại các bang thuộc Vành đai Nông nghiệp, vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa, như Iowa và Kansas. Nông dân tại những khu vực này đang chịu tác động đồng thời từ giá nhiên liệu, phân bón tăng cao, thương mại gián đoạn và hiệu quả kinh tế nông nghiệp suy yếu.

Tại các cuộc vận động tranh cử trong khu vực, Tổng thống Mỹ liên tục quảng bá những biện pháp nhằm giảm chi phí nhiên liệu. Ông đã ký sắc lệnh cho phép sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ trên đường cao tốc và công bố gói hỗ trợ nông nghiệp mới trị giá 8 tỷ USD trong cuộc vận động tại Kansas hôm 19/10.

Ông Trump ký sắc lệnh sử dụng nhiên liệu diesel nhuộm đỏ trong các phương tiện giao thông đường cao tốc. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, hiệu quả của các biện pháp này vẫn là dấu hỏi. Trong khi giá nhiên liệu chưa giảm bền vững, các khoản hỗ trợ mới tiếp tục gây sức ép lên ngân sách liên bang.

Nhà Trắng cho rằng giá diesel cao bắt nguồn từ những vấn đề tồn tại từ trước, trong đó có tình trạng nhiều nhà máy lọc dầu đóng cửa suốt nhiều năm. Chính quyền đồng thời khẳng định các biện pháp của ông Trump nhằm giúp người dân và doanh nghiệp giảm chi phí.

Gói cứu trợ hàng tỷ USD chưa giải quyết gốc rễ

Một trong những nỗ lực trực tiếp của ông Trump là cho phép xe tải sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ khi lưu thông trên đường cao tốc. Loại nhiên liệu này thường được dùng cho các thiết bị ngoài đường bộ, chẳng hạn máy móc nông nghiệp.

Sắc lệnh được ký trong tháng 10 cho phép áp dụng biện pháp này trong thời gian nhất định, đồng thời tạm miễn một số yêu cầu báo cáo thuế liên bang và lưu giữ hồ sơ liên quan.

Tuy nhiên, Cơ quan Thuế vụ Mỹ (IRS) không xóa bỏ thuế liên bang đối với dầu diesel. Cơ quan này chỉ tạm thời miễn một số nghĩa vụ báo cáo và lưu trữ hồ sơ, cùng các khoản phạt liên quan, đến hết năm nay. Điều đó khiến các trạm dừng xe tải và đơn vị kinh doanh nhiên liệu vẫn chưa rõ cách triển khai quy định.

David Fialkov, nhà vận động hành lang của NATSO, hiệp hội đại diện cho các nhà khai thác trạm dừng xe tải lớn tại Mỹ, cho biết các thành viên đánh giá cao nỗ lực giải quyết chi phí diesel của ông Trump. Song, hướng dẫn thực hiện vẫn còn mơ hồ và tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Ông Fialkov nhận định các thông báo về việc sử dụng dầu diesel nhuộm đỏ khó có thể tạo ra tác động đáng kể đối với giá nhiên liệu.

Bên cạnh đó, chính quyền Mỹ đang sử dụng các khoản chi ngân sách để hỗ trợ những nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt là nông dân.

Tổng hỗ trợ nông dân Mỹ dự kiến đạt mức kỷ lục nhưng vẫn chưa giải quyết được giá nhiên liệu và phân bón tăng cao. Ảnh: Reuters.

Tổng số tiền chính phủ dự kiến chi trả cho nông dân trong năm nay vốn đã vượt 47 tỷ USD, bao gồm các khoản hỗ trợ hàng hóa nông nghiệp và 12 tỷ USD hỗ trợ liên quan đến thuế quan được Bộ Nông nghiệp Mỹ phân bổ hồi đầu năm.

Nếu cộng thêm gói cứu trợ mới trị giá 8 tỷ USD, tổng hỗ trợ dành cho nông dân sẽ lên mức kỷ lục 55,4 tỷ USD. Con số này vượt mức 45 tỷ USD của năm 2020, khi nông dân nhận được hỗ trợ trong đại dịch.

Các khoản chi có thể giúp nông dân ứng phó với chi phí đầu vào tăng và doanh thu sụt giảm. Song, chúng không trực tiếp xử lý những gián đoạn thị trường khiến giá nhiên liệu và phân bón leo thang.

Có thể tiếp sức cho lạm phát

Việc sử dụng ngân sách để bù đắp thiệt hại cũng đặt ra câu hỏi về hiệu quả chi tiêu công, nhất là khi các tổ chức nông nghiệp cho rằng những khó khăn hiện nay một phần bắt nguồn từ các chính sách của chính quyền.

Rob Larew, Chủ tịch Liên đoàn Nông dân Quốc gia Mỹ, cho biết đây đã là đợt hỗ trợ khẩn cấp thứ hai trong năm nhằm bù đắp những tổn thất phần lớn có thể dự đoán trước.

Theo ông, gián đoạn thương mại và chi phí nhiên liệu tăng cao đã đẩy nhiều hộ nông dân vào tình thế khó khăn. Các khoản hỗ trợ một lần không thể mang lại sự ổn định cần thiết để họ hoạch định hoạt động sản xuất trong dài hạn.

Đáng chú ý, khoản hỗ trợ mới khó có thể giúp nông dân ngay lập tức. Richard Fordyce, quan chức Bộ Nông nghiệp Mỹ, nói với Reuters hôm 23/10 rằng tiền sẽ được giải ngân sau cuộc bầu cử ngày 3/11 và nhiều khả năng nông dân phải chờ đến cuối năm mới nhận được.

Trong bối cảnh đó, các biện pháp của ông Trump đang đối mặt với bài toán khó: vừa phải tìm cách giảm chi phí nhiên liệu trong thời gian ngắn, vừa hạn chế tác động đến ngân sách và hạn chế tác động của giá cả đến tâm lý cử tri.