Mở rộng quyền tự chủ đại học trong bổ nhiệm giáo sư, phó giáo sư

Đại học Công nghiệp Hà Nội trao quyết định bổ nhiệm, bổ nhiệm lại chức danh GS, PGS. Ảnh: haui

PGS.TS Ngô Tứ Thành, Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam nhận định, điểm mới nổi bật nhất của dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư là sự thay đổi căn bản về mô hình xét công nhận và bổ nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư.

Từ mô hình Nhà nước công nhận đạt tiêu chuẩn, cơ sở giáo dục đại học bổ nhiệm, dự thảo chuyển sang giao cơ sở giáo dục đại học tự chủ tuyển chọn cạnh tranh theo vị trí việc làm, Nhà nước ban hành chuẩn sàn và hậu kiểm theo rủi ro.

Đây là thay đổi lớn, thể hiện định hướng tăng cường quyền tự chủ của các trường đại học, tạo điều kiện để cơ sở đào tạo chủ động hơn trong thu hút nhân tài và phát triển đội ngũ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Chuyển quyền tuyển chọn về cơ sở giáo dục đại học

Chỉ ra một số đề xuất thay đổi quan trọng, PGS.TS Ngô Tứ Thành cho biết, theo quy định hiện hành việc xét công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư được thực hiện qua hệ thống Hội đồng Giáo sư cơ sở, Hội đồng Giáo sư ngành, liên ngành và Hội đồng Giáo sư Nhà nước. Sau khi được công nhận đạt tiêu chuẩn, ứng viên mới thực hiện thủ tục bổ nhiệm tại cơ sở giáo dục đại học.

Trong khi đó, dự thảo chuyển thẩm quyền tuyển chọn, đánh giá và bổ nhiệm về cơ sở giáo dục đại học, gắn với vị trí việc làm. Bộ GD&ĐT quy định tiêu chuẩn tối thiểu; các trường được cụ thể hóa yêu cầu, tiêu chí đánh giá trên cơ sở không thấp hơn quy định chung, đồng thời chủ động thành lập Hội đồng đánh giá và quyết định bổ nhiệm..

Về hạn mức số lượng theo nhóm ngành, dự thảo đưa ra công thức xác định số lượng giáo sư, phó giáo sư tối đa căn cứ vào số giảng viên có trình độ tiến sĩ, tỷ trọng nguồn thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và số lượng tiến sĩ được đào tạo trong từng nhóm ngành. Đây là điểm mới so với quy định hiện hành.

Về phản biện chuyên môn, dự thảo quy định việc đánh giá hồ sơ phải có phản biện ẩn danh. Trong đó đối với hồ sơ giáo sư có 5 chuyên gia, có ít nhất 1 chuyên gia quốc tế; 3 chuyên gia đối với phó giáo sư. Theo PGS.TS Ngô Tứ Thành, quy định này góp phần tăng tính khách quan và chất lượng đánh giá chuyên môn.

Về kiểm soát xung đột lợi ích, PGS.TS Ngô Tứ Thành đánh giá dự thảo đã quy định cụ thể các trường hợp không được tham gia đánh giá ứng viên, nhằm hạn chế ảnh hưởng của quan hệ hướng dẫn khoa học, quan hệ đồng tác giả và quan hệ quản lý trực tiếp đến tính khách quan của quá trình tuyển chọn.

Về đánh giá năng lực ứng viên, dự thảo không chỉ xem xét hồ sơ, thành tích khoa học mà còn chú trọng năng lực thực tế thông qua yêu cầu thuyết trình, thuyết giảng và trong trao đổi chuyên môn. Theo ông, cách đánh giá này hướng tới xem xét toàn diện hơn năng lực nghiên cứu, giảng dạy của ứng viên, thay vì chủ yếu dựa vào hồ sơ và các tiêu chí tích lũy.

Đề cao trách nhiệm và liêm chính học thuật

Về hậu kiểm, miễn nhiệm và thu hồi, PGS.TS Ngô Tứ Thành cho rằng dự thảo đã đặt ra rõ hơn trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học sau khi bổ nhiệm. Các trường có trách nhiệm xem xét, đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của người được bổ nhiệm theo chu kỳ 3–5 năm. Đặc biệt, dự thảo quy định thu hồi quyết định bổ nhiệm nếu phát hiện ứng viên có hành vi gian lận hồ sơ, sử dụng văn bằng không hợp pháp, đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, mua bán bản quyền hoặc gian lận thành tích.

“Việc giao quyền bổ nhiệm GS, PGS về cho các trường đại học (giống mô hình các nước tiên tiến) giúp các trường chủ động thu hút nhân tài, phát triển các ngành mũi nhọn mà không bị bó buộc bởi các tiêu chí mang tính "đồng phục" toàn quốc.

Cùng với đó, dự thảo đưa vào các quy định rất mạnh mẽ về kiểm soát xung đột lợi ích (Điều 18), phản biện độc lập quốc tế ẩn danh (Điều 19) và hậu kiểm được kỳ vọng sẽ hạn chế tối đa tình trạng "gửi gắm" hồ sơ hoặc trục lợi học thuật, từ đó đề cao liêm chính và chất lượng thực chất”, PGS.TS Ngô Tứ Thành đánh giá.

PGS.TS Ngô Tứ Thành khẳng định dự thảo Thông tư quy định tiêu chuẩn, điều kiện và quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm chức danh giáo sư, phó giáo sư là một bước đi đột phá nhằm cụ thể hóa Luật Giáo dục đại học về quyền tự chủ.

Tuy nhiên, để đạt được sự đồng thuận cao và vận hành hiệu quả, mấu chốt nằm ở việc Bộ GD&ĐT phải thực hiện tốt vai trò giám sát, hậu kiểm theo rủi ro (như quy định tại Điều 27) nhằm đảm bảo các trường tuân thủ đúng cam kết và duy trì được sự liêm chính học thuật.