Mở rộng thị trường xuất khẩu, tăng sức cạnh tranh

Chỉ sau 10 tháng năm 2026, xuất nhập khẩu Việt Nam lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt gần 500 tỷ USD. Kết quả này khẳng định sức bật thương mại và khả năng mở rộng thị trường của hàng Việt. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, thách thức không chỉ là xuất khẩu nhiều hơn mà phải mở rộng thị phần, nâng giá trị gia tăng và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Xuất khẩu tăng trưởng, mở rộng hiện diện quốc tế

Xuất khẩu Việt Nam tiếp tục tăng trưởng mạnh bất chấp sức ép thuế quan và biến động thương mại quốc tế. Tuy nhiên, kết quả này chưa phản ánh đồng đều năng lực của các khu vực doanh nghiệp.

Trong 10 tháng năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm 81,2% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước đạt 93,93 tỷ USD, tăng 8,2%. Sự chênh lệch cho thấy yêu cầu cấp thiết phải nâng năng lực sản xuất, phát triển thương hiệu và mở rộng thị phần quốc tế của doanh nghiệp Việt.

Phân loại sầu riêng phục vụ khâu chế biến thành phẩm tại nhà máy của Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất - Nhập khẩu trái cây Chánh Thu, xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: THI HỒNG

Theo ông Jens Lottner, Tổng Giám đốc Techcombank, xuất nhập khẩu là một trong những động lực quan trọng đưa GDP Việt Nam quý 3-2026 tăng 9,95%. Tuy nhiên, khả năng tận dụng dịch chuyển chuỗi cung ứng còn phụ thuộc vào chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực và năng lực đáp ứng của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp Việt đang chuyển từ xuất khẩu sản phẩm sang phát triển thương hiệu, hệ thống phân phối và đầu tư tại thị trường nước ngoài. Trong 9 tháng năm 2026, doanh thu thuần từ thị trường nước ngoài của Vinamilk đạt 12.148 tỷ đồng, tăng 27,9% so với cùng kỳ. Đến nay, doanh nghiệp đã xuất khẩu sản phẩm đến 67 thị trường quốc tế.

Ông Võ Trung Hiếu, Giám đốc Kinh doanh Quốc tế Vinamilk, cho biết doanh nghiệp chú trọng nghiên cứu nhu cầu từng quốc gia, điều chỉnh sản phẩm và hợp tác với nhà phân phối để mở rộng khách hàng.

Trong khi đó, Tập đoàn TH lựa chọn hướng đầu tư sản xuất tại nước ngoài. Theo PGS-TS Sử Thanh Long, Giám đốc Dự án Sữa quốc tế Tập đoàn TH, doanh nghiệp đang mở rộng hoạt động tại Nga trên nền tảng công nghệ và năng lực quản trị tích lũy tại Việt Nam.

Ở lĩnh vực dịch vụ công nghệ, bà Nguyễn Thị Đan Phượng, Trưởng Ban Marketing và Trải nghiệm khách hàng toàn cầu FPT Software, cho biết doanh nghiệp đã phát triển hơn 90 văn phòng tại hơn 30 quốc gia, với doanh thu khoảng 1,5 tỷ USD.

Dù khác nhau về phương thức tiếp cận, các mô hình trên cho thấy doanh nghiệp Việt đang từng bước mở rộng hiện diện quốc tế, từ xuất khẩu hàng hóa đến đầu tư sản xuất và cung cấp dịch vụ công nghệ.

Do vậy, theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương), giai đoạn 2026-2030, công tác xúc tiến thương mại sẽ chuyển mạnh sang hỗ trợ theo nhu cầu doanh nghiệp và đặc điểm từng thị trường, chú trọng xây dựng thương hiệu, phát triển hệ thống phân phối và nâng khả năng hiện diện lâu dài của hàng Việt ở nước ngoài.

Chú trọng công nghệ, quản trị chất lượng

Ở khía cạnh khác, doanh nghiệp Việt đang đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các biện pháp phòng vệ thương mại, quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật. Thuế nhập khẩu bổ sung tại Hoa Kỳ, yêu cầu về môi trường và truy xuất nguồn gốc tại EU, cùng những quy định kiểm nghiệm khác biệt giữa các thị trường làm gia tăng chi phí tuân thủ, thu hẹp biên lợi nhuận.

Theo ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam), riêng tháng 10-2026, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) công bố 30 thông báo liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật.

Trong đó, EU điều chỉnh giới hạn dư lượng hoạt chất difenoconazole, Nhật Bản lấy ý kiến siết giới hạn dư lượng trên một số nông sản. Những thay đổi này đòi hỏi doanh nghiệp chủ động cập nhật quy định, kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu.

Công nhân chế biến sầu riêng tại nhà máy của Công ty cổ phần Tập đoàn Xuất - Nhập khẩu trái cây Chánh Thu, xã Cuôr Đăng, tỉnh Đắk Lắk. Ảnh: THI HỒNG

Cùng với tiêu chuẩn kỹ thuật, khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ đang ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA).

Từ thực tiễn ngành thủy sản, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) kiến nghị làm rõ tiêu chí truy xuất nguồn gốc, thống nhất phương pháp quy đổi khối lượng nguyên liệu và thành phẩm phù hợp yêu cầu từng thị trường. Do đó, cùng với hoàn thiện quản trị nguyên liệu và chứng từ của doanh nghiệp, cơ quan quản lý cần tăng cường cảnh báo sớm, hướng dẫn thống nhất quy định để giảm chi phí tuân thủ.

Theo ông Laurent Corpataux, chuyên gia Chương trình Xúc tiến nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO), dịch chuyển sản xuất mở thêm cơ hội cho Việt Nam nhưng nhiều nhà cung cấp của các tập đoàn lớn vẫn thuộc sở hữu nước ngoài. Vì vậy, nâng giá trị xuất khẩu phải bắt đầu từ năng lực công nghệ, quản trị chất lượng và phát triển thương hiệu, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thay vì phụ thuộc gia công.