Mở thêm sinh kế từ hệ sinh thái rừng
Gắn trách nhiệm giữ rừng với lợi ích thiết thực của người dân, Ban Quản lý rừng phòng hộ (QLRPH) Lang Chánh đa dạng hóa các mô hình kinh tế lâm nghiệp. Những cánh rừng gỗ lớn, vườn dược liệu dưới tán rừng, mô hình nuôi cá nước lạnh đang mở thêm hướng sinh kế, góp phần gìn giữ màu xanh nơi đại ngàn.

Vườn ươm cây giống lâm nghiệp (tại Ban QLRPH Lang Chánh) phục vụ trồng rừng.
Giữ rừng gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp
Đi qua những triền đồi xanh thẫm ở các xã: Linh Sơn, Đồng Lương, Giao An, chúng tôi cảm nhận sức sống mới đang lan tỏa từ những cánh rừng huyện Lang Chánh (cũ). Diện tích rừng trồng được chăm sóc theo hướng thâm canh đem lại giá trị kinh tế cao. Dưới tán rừng, các mô hình dược liệu được trồng khảo nghiệm; nguồn nước đầu nguồn được tận dụng để nuôi cá tầm. Từ thực tiễn ấy, mối quan hệ giữa bảo vệ tài nguyên và phát triển sinh kế đã trở thành hiện thực.
Ban QLRPH Lang Chánh hiện được giao quản lý, bảo vệ 10.169,61ha rừng, trong đó có 8.343,25ha rừng tự nhiên. Đây là nguồn tài nguyên có giá trị lớn, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường sinh thái.
Đồng chí Lê Văn Phong, Phó Giám đốc Ban QLRPH Lang Chánh, cho biết: để giữ được rừng, ngoài lực lượng chuyên trách, cần có sự tham gia của cộng đồng. Vì vậy, ban đã hoàn thành giao khoán cho 19 cộng đồng thôn, bản và gần 500 hộ gia đình, cá nhân tham gia bảo vệ, trồng và chăm sóc rừng. Chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm, các trạm bảo vệ rừng (BVR) cùng người nhận khoán phối hợp bám địa bàn, kịp thời phát hiện, ngăn chặn những hành vi xâm hại tài nguyên rừng.
Trong 10 tháng năm 2026, ban đã tổ chức 1.050 lượt tuần tra và 115 buổi tuyên truyền về bảo vệ và phát triển rừng (BV&PTR). Đằng sau những con số ấy là sự bền bỉ của lực lượng giữ rừng và người dân địa phương.
Thực tế cho thấy, khi người dân có thêm việc làm, có thu nhập từ công chăm sóc, BVR và sản phẩm rừng trồng, họ sẽ có thêm động lực gắn bó với diện tích nhận khoán. Từ đó, trách nhiệm BVR không chỉ là nhiệm vụ của chủ rừng và lực lượng chuyên trách, mà từng bước trở thành công việc chung của cộng đồng.
Từ nhiệm vụ giữ rừng, Ban QLRPH Lang Chánh xác định phát triển rừng sản xuất phải đi theo hướng nâng cao chất lượng và giá trị. Trong đó, rừng gỗ lớn được xem là một trong những hướng đi hiệu quả.
Trên diện tích rừng sản xuất, ban chú trọng thâm canh, sử dụng giống có chất lượng, thực hiện các biện pháp kỹ thuật từ khâu trồng, chăm sóc đến quản lý rừng trong suốt chu kỳ sinh trưởng. Các trạm BVR đồng hành hướng dẫn kỹ thuật, cung ứng cây giống cho hộ nhận khoán.
Kết quả được thể hiện qua từng năm. Giai đoạn 2017-2022, Ban QLRPH Lang Chánh đã trồng mới 824ha rừng gỗ lớn. Năm 2023 trồng 171,6ha, vượt kế hoạch 71,6ha; năm 2024 đạt 130ha, vượt 30ha; năm 2025 trồng hơn 100ha bằng keo lai mô và keo Úc, hoàn thành kế hoạch. Năm 2026, diện tích trồng đã đạt 108,3ha, vượt kế hoạch 8,3ha.
Theo đánh giá của ban, sau chu kỳ 8 - 10 năm, mỗi ha rừng gỗ lớn cho thu nhập khoảng 200 - 250 triệu đồng. Chu kỳ sản xuất dài hơn đồng nghĩa với việc người trồng rừng phải kiên trì, nhưng đổi lại là cơ hội nâng cao giá trị lâm sản.
Những mô hình sản xuất của các hộ như chị Lê Thị Thoa, anh Lê Văn Hiền ở Linh Sơn; anh Hà Văn Ướm ở Đồng Lương; anh Lê Văn Chuẩn, Vi Thanh Phương ở Giao An đang cho thấy một hướng đi rõ nét: đất rừng nếu được tổ chức sản xuất phù hợp có thể trở thành sinh kế lâu dài cho người dân.
Tạo dựng nguồn sinh kế lâu dài
Không chỉ nâng giá trị từ rừng trồng, Ban QLRPH Lang Chánh còn chủ động khai thác tiềm năng từ hệ sinh thái dưới tán rừng theo hướng phù hợp, thận trọng và bền vững.
Khu vực núi Pù Rinh có đỉnh cao trên 1.200m, khí hậu mát mẻ, thường xuyên có sương mù, nhiều diện tích rừng còn giữ được cấu trúc tự nhiên. Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc thù mở ra triển vọng phát triển một số loài cây dược liệu.
Tại trạm BVR số 4 (xã Linh Sơn), ban đã triển khai khảo nghiệm trồng 1,5ha sâm Lai Châu và 2ha khôi tía, sâm cau. Bước đầu, cây sinh trưởng, phát triển tốt. Trên cơ sở kết quả khảo nghiệm, đơn vị dự kiến nghiên cứu nhân rộng, hướng tới hình thành vùng dược liệu tập trung, tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân và góp phần giảm áp lực lên rừng tự nhiên.
Phát triển dược liệu phải gắn với giữ gìn điều kiện sống dưới tán rừng, tránh tác động làm suy giảm hệ sinh thái. Sự thận trọng ấy giúp người dân lựa chọn mô hình phù hợp, tạo cơ sở để sinh kế từ dược liệu được duy trì bền vững.
Tại trạm BVR số 3, Ban QLRPH Lang Chánh đã triển khai 10 bể nuôi cá tầm, hiện có hơn 5.000 con. Qua đánh giá bước đầu cho thấy điều kiện tự nhiên phù hợp với sinh trưởng của cá, tạo cơ sở xem xét nhân rộng mô hình trong khu vực. Đây là hướng tận dụng lợi thế khí hậu, nguồn nước để tạo thêm việc làm tại chỗ.
Nuôi cá nước lạnh gắn chặt với chất lượng nguồn nước và sự ổn định của môi trường. Rừng đầu nguồn được bảo vệ sẽ góp phần duy trì những điều kiện ấy. Người dân vì thế thấy rõ hơn lợi ích của việc giữ rừng, giữ dòng suối trong lành, không xả thải gây ô nhiễm. Từ một mô hình sản xuất, trách nhiệm bảo vệ tài nguyên được gắn với nhu cầu mưu sinh hằng ngày của đồng bào.
Ngoài những nguồn thu trực tiếp, cảnh quan rừng còn mở hướng phát triển du lịch sinh thái. Thác Ma Hao, thác Hón Lối cùng các thác nước trong khu vực, gắn với những câu chuyện, truyền thuyết về vua Lê Lợi và cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, tạo nên sức hấp dẫn riêng. Sự kết hợp giữa thiên nhiên, lịch sử và văn hóa tạo nên những giá trị riêng có để phát triển sản phẩm du lịch.
Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ do Ban QLRPH Lang Chánh quản lý đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 đã được Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt, đang được triển khai. Cơ hội mở ra cũng đặt yêu cầu bảo vệ cảnh quan, nguồn nước, bảo đảm các hoạt động dịch vụ phù hợp với chức năng phòng hộ và điều kiện sinh thái.
Giữ rừng hôm nay không chỉ bảo vệ màu xanh của đại ngàn, mà còn tạo dựng nguồn lực cho ngày mai. Đó chính là hướng đi để kinh tế rừng phát triển bền vững, màu xanh trên những triền núi tiếp tục lan rộng, trở thành nguồn sinh kế lâu dài cho đồng bào các dân tộc miền Tây xứ Thanh.
Nguồn Thanh Hóa: http://baothanhhoa.vn/mo-them-sinh-ke-tu-he-sinh-thai-rung-309332.htm
