'Mỏ vàng' tài nguyên bán dẫn và khoảng trống công nghệ của Việt Nam

Theo ông Đỗ Quân, Giám đốc quốc gia của Corning, Việt Nam đang sở hữu trữ lượng đáng kể một số loại tài nguyên mà không phải quốc gia nào cũng có, trong đó có thạch anh – một trong những vật liệu quan trọng trong quá trình sản xuất ingot và wafer, hai công đoạn nền tảng của ngành công nghiệp bán dẫn.

CÓ NGUỒN TÀI NGUYÊN THÔ NHƯNG CHƯA LÀM CHỦ CÔNG NGHỆ TINH CHẾ

Theo ông Quân, đây là một lợi thế về mặt địa chất mà ngay cả nhiều quốc gia đang tham gia sâu vào chuỗi cung ứng chip toàn cầu cũng không có được. Tuy nhiên, việc sở hữu tài nguyên mới chỉ là điều kiện ban đầu, bởi từ quặng thô đến nguyên liệu đủ tiêu chuẩn cho ngành bán dẫn là một khoảng cách rất lớn.

“Có tài nguyên không đồng nghĩa với có ngành công nghiệp vật liệu”, ông Quân nhấn mạnh.

Theo ông, để thạch anh có thể được sử dụng trong các thiết bị và vật liệu phụ trợ của quá trình sản xuất silicon ingot và wafer bán dẫn, nguyên liệu này phải trải qua quá trình tinh chế với yêu cầu rất cao về độ tinh khiết cũng như các tính chất kỹ thuật. Đây là công đoạn Việt Nam hiện chưa làm chủ.

Bức tranh về chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu cho thấy mức độ chuyên môn hóa rất sâu của từng công đoạn. Ông Quân cho biết một số quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ đang sở hữu năng lực đáng kể trong sản xuất silicon cấp điện tử với độ tinh khiết rất cao. Trong khi đó, sản xuất wafer gắn với năng lực của Hàn Quốc và Nhật Bản; công đoạn chế tạo chip (fabrication) tập trung ở Đài Loan; còn máy quang khắc – thiết bị then chốt trong sản xuất chip – lại gắn với Hà Lan.

“Nói cách khác, mỗi mắt xích trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu đều đã được ‘cắm cờ’ bởi một vài quốc gia có năng lực chuyên môn hóa rất sâu”, ông Quân nói.

Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa chứng minh được năng lực thương mại ổn định ở cấp quốc tế trong việc sản xuất thạch anh độ tinh khiết cao, polysilicon cấp điện tử và một số vật liệu bán dẫn chủ chốt. Một số dự án thạch anh siêu tinh khiết đang được đề xuất hoặc triển khai, nhưng chưa thể đồng nhất các dự án này với năng lực sản xuất đã được xác lập.

CHIẾN LƯỢC HÓA VÀ CHUYÊN MÔN HÓA TRONG CHUỖI CUNG ỨNG BÁN DẪN TOÀN CẦU

Chiến lược hóa và chuyên môn hóa là hai từ khóa được ông Đỗ Quân đề cập khi nói về cơ hội của Việt Nam trong bối cảnh này. Theo ông, thay vì tìm cách tham gia toàn bộ chuỗi giá trị bán dẫn, Việt Nam cần lựa chọn một hoặc một vài công đoạn phù hợp để tập trung nguồn lực, đầu tư và phát triển năng lực chuyên sâu.

Chuyên gia cho rằng rất ít quốc gia có năng lực cạnh tranh ở mọi công đoạn của chuỗi bán dẫn; ngay cả các cường quốc cũng thường phụ thuộc vào doanh nghiệp và nhà cung cấp nước ngoài ở một số mắt xích, từ thiết kế vi mạch đến sản xuất và tạo ra sản phẩm hoàn thiện. Mỗi quốc gia thường lựa chọn những công đoạn có lợi thế để tập trung phát triển.

Chẳng hạn, Hà Lan tập trung vào công nghệ và thiết bị quang khắc, trong khi Đài Loan xây dựng năng lực nổi bật ở công đoạn chế tạo chip. Theo ông Quân, Việt Nam cũng cần xác định rõ đâu là mắt xích phù hợp với nguồn lực và lợi thế của mình, thay vì dàn trải nguồn lực trên toàn bộ chuỗi giá trị.

Với lĩnh vực vật liệu bán dẫn, ông Quân đưa ra một kỳ vọng cụ thể: Việt Nam có thể trở thành một địa chỉ được nhắc đến khi nói về công nghệ vật liệu bán dẫn, với năng lực sản xuất silic và tinh chế thạch anh phục vụ sản xuất ingot, wafer.

Theo cách hình dung của ông, Việt Nam có thể từng bước xây dựng dấu ấn riêng trong lĩnh vực vật liệu, tương tự cách một số quốc gia đã tạo được vị trí ở các công đoạn khác như thiết kế vi mạch hay đóng gói bán dẫn tiên tiến.

Ông Nguyễn Phúc, Giám đốc giải pháp SoC trọn gói và kinh doanh khu vực Châu Á Thái Bình Dương của GlobalFoundries (GF) Việt Nam, kỳ vọng đến năm 2030, Việt Nam sẽ có năng lực tinh chế một số loại vật liệu bán dẫn đạt mức độ tinh khiết cần thiết cho công nghiệp. Theo đó, khoảng trống về công nghệ vật liệu không phải là một “chi tiết bên lề”, mà là một trong những bài toán quan trọng nếu Việt Nam muốn nâng cấp vai trò trong chuỗi bán dẫn trước năm 2030.

Theo các chuyên gia, nếu những kỳ vọng này thành hiện thực, câu chuyện tài nguyên bán dẫn của Việt Nam sẽ không còn dừng ở việc "có mỏ nhưng chưa biết đào", mà có thể trở thành một mắt xích thực sự trong chuỗi giá trị toàn cầu, nơi tài nguyên bản địa được chuyển hóa thành năng lực công nghệ, thay vì chỉ là một dòng nguyên liệu thô chờ tinh chế.

Ngoài ra, theo Giám đốc quốc gia của Corning, Việt Nam đang có lợi thế khi đã hình thành một cứ điểm sản xuất, lắp ráp điện tử quan trọng ở châu Á, đặc biệt trong điện thoại thông minh và một số thiết bị máy tính. Nền tảng này tạo ra thị trường hạ nguồn cho các linh kiện điện tử và bán dẫn, dù quy mô xuất khẩu chưa đồng nghĩa với việc Việt Nam đã làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao.