'Mỏ vàng' trên đất rừng xóm Lối

Anh Bảy đang có dự định phát triển mô hình du lịch trải nghiệm sinh thái gắn với nông nghiệp bản địa

Kỳ mộc đồng rừng

Ít ai nghĩ rằng, con đường ô tô vào tận sân nhà trưởng khu hôm nay từng là lối đất nhỏ hẹp, ngoằn ngoèo hai con trâu tránh nhau còn khó, mùa mưa lầy lội, mùa nắng bụi đỏ phủ kín chân người. Nhắc chuyện cũ, anh Nguyễn Văn Bảy cười hiền: “Ngày trước đi lại vất vả lắm. Nông sản làm ra vận chuyển khó khăn, trẻ nhỏ đi học cũng cực. Khi Nhà nước có chủ trương mở đường, bà con đồng thuận, phấn khởi lắm”. Năm 2018, người dân xóm Lối cùng hiến đất, góp ngày công và kinh phí để mở rộng tuyến đường liên xóm. Riêng gia đình anh Bảy hiến hơn 300m2 đất vườn. Từ con đường ấy, việc đi lại thuận lợi hơn, nông sản dễ tiêu thụ hơn, cuộc sống người dân cũng dần đổi khác.

Dẫn chúng tôi đi qua triền dốc phía sau nhà, anh Bảy dừng chân giữa đồi gù hương thân thẳng tắp, vỏ cây nhẵn, tán lá xanh đậm phủ kín một góc đồi. Gió núi lùa qua tán cây mang theo mùi thơm dìu dịu, thanh khiết. Vòng tay đo thử thân cây, anh kể: “Hơn 6 năm trước, trong một lần sang Đà Bắc, tôi thấy người dân bán cây gù hương 23 năm tuổi với giá hơn một trăm triệu đồng. Tôi tò mò tìm hiểu, rồi xin ít quả chín mang về ươm thử. Không ngờ hạt nảy mầm tốt, thế là tôi phát quang hơn 1ha đồi phía sau nhà để trồng cả 500 cây”.

Ngày ấy, quyết định trồng gù hương của anh Bảy từng khiến không ít người băn khoăn. Đây là giống cây sinh trưởng chậm, phải chờ nhiều năm mới tạo giá trị kinh tế rõ rệt. Nhưng anh nhìn xa hơn. Anh chọn trồng xen quế với phương châm lấy ngắn nuôi dài. Đến nay, diện tích quế đã sắp bước vào kỳ thu hoạch, còn đồi gù hương cũng được thương lái nhiều lần tìm đến hỏi mua. Có cây mới hơn 6 năm tuổi đã được trả giá khoảng 1,5 triệu đồng. Nhưng anh vẫn lắc đầu. “Bán lúc này thì cũng có tiền, nhưng để lâu cây càng có giá trị. Tôi coi đây là khoản tích lũy lâu dài”, anh nói. Không chỉ giữ cây, anh còn lấy hạt ươm giống để tiếp tục mở rộng diện tích và chia sẻ cho người dân trong vùng có nhu cầu.

Gù hương (tên khoa học là Cinnamomum balansae) là loại gỗ quý thuộc nhóm II, nổi tiếng với lượng tinh dầu tự tỏa hương thơm. Toàn bộ cây gù hương đều có giá trị kinh tế cao. Lá, thân, rễ chứa tinh dầu, trong khi hạt giàu dầu béo. Trong y học cổ truyền, cây được dùng để hỗ trợ điều trị cảm cúm, rối loạn tiêu hóa, đau dạ dày, viêm khớp, ho gà, lỵ, sốt do sởi... Thân gỗ là nguyên liệu quý trong sản xuất đồ gia dụng và thủ công mỹ nghệ...

Hơn 6 năm tuổi, gù hương có chu vi gốc khoảng 60 - 65 cm.

Tăng trữ lượng “mỏ vàng”

Sinh năm 1984, nhiều năm được người dân tín nhiệm bầu làm trưởng khu, anh Nguyễn Văn Bảy không chỉ tận tụy, trách nhiệm với việc chung mà còn là người tiên phong trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở xóm Lối. Trên diện tích 2,7 ha đất đồi, anh không đi theo lối sản xuất quen thuộc chỉ trồng cây nguyên liệu ngắn chu kỳ. Thay vào đó, anh lựa chọn những giống cây phù hợp với thổ nhưỡng nhưng cho giá trị kinh tế cao hơn. Ngoài 500 cây gù hương, hiện gia đình anh còn có vườn chè và 0,8ha sơn ta đang cho thu hoạch. Theo anh Bảy, cây sơn ta dễ thích nghi, công chăm sóc không nhiều nhưng hiệu quả kinh tế khá ổn định. Với giá bán khoảng 200.000 đồng/kg, mỗi héc-ta có thể mang lại nguồn thu khoảng 100 triệu đồng/năm. Nhận thấy tiềm năng đó, đầu năm nay gia đình anh tiếp tục trồng mới thêm 1ha. Cùng với gia đình trưởng khu, nhiều hộ dân xóm Lối cũng mạnh dạn phát triển loại cây này. Toàn khu hiện có 17ha sơn ta, trong đó 13 ha đã cho khai thác.

Cây sơn ta đang giúp gia đình anh Bảy nguồn thu khoảng 100 triệu đồng mỗi năm.

Nếu cây lâu năm là nguồn tích lũy bền vững, thì chăn nuôi lại giúp người dân có nguồn thu ngắn hạn. Những năm gần đây, anh Bảy và nhiều hộ trong khu tập trung nuôi gà trống thiến thả vườn. Vào dịp lễ, Tết, giá bán lên tới khoảng 180.000 đồng/kg. Nhiều hộ có thể thu về hàng chục đến hàng trăm triệu đồng mỗi lứa xuất bán. Từ những quả đồi từng chủ yếu trồng cây nguyên liệu cho giá trị thấp, xóm Lối hôm nay đang hình thành những sinh kế đa dạng hơn: Cây quý, cây đặc sản, chăn nuôi hàng hóa. Đời sống người dân nhờ đó từng bước khởi sắc. Tỷ lệ hộ nghèo giảm dần, nhiều gia đình vươn lên khá giả. Đứng trên đồi gù hương nhìn xuống những mái nhà thấp thoáng giữa màu xanh bạt ngàn của núi rừng, anh Bảy cho biết đang tính toán phát triển mô hình du lịch trải nghiệm sinh thái gắn với nông nghiệp bản địa, tận dụng lợi thế cảnh quan và sản phẩm sẵn có của địa phương.

Đất rừng xóm Lối hôm nay đang dần được đánh thức bởi một tư duy phát triển mới. “Mỏ vàng” của vùng cao vì thế không chỉ nằm ở những cánh rừng quý hay đất đai màu mỡ, mà còn được tạo nên từ tinh thần đổi mới, sự cần cù và khát vọng vươn lên của người dân giữa đại ngàn.