Modem LTE Grim giúp UAV Ukraine không cần Starlink, NASA công bố X-70, Saab thử AI trên Gripen E

Công ty Militech Group của Ukraine đã phát triển modem LTE Grim, cho phép điều khiển UAV và phương tiện mặt đất không người lái (UGV) qua mạng di động mà không cần Starlink, theo Militarnyi ngày 4/11. Sản phẩm đã qua thử nghiệm và sẵn sàng sử dụng trong chiến đấu. Cùng thời điểm, NASA công bố máy bay thử nghiệm X-70 Fractal, còn Saab cho biết tác tử AI tự phát triển đã điều khiển tiêm kích Gripen E trong kịch bản không chiến ngoài tầm nhìn.

Modem LTE Grim: duy trì điều khiển UAV qua mạng di động

Grim được phát triển trên nền modem LTE tiêu chuẩn của hãng MikroTik, bổ sung bộ khuếch đại để nâng công suất phát lên 1,5 W. Mức này gấp khoảng 6 lần modem LTE thông thường, vốn chỉ khoảng 0,25 W.

UAV Peklo do Ukraine sản xuất được trưng bày tại một cuộc triển lãm. Ảnh: Reuters

Theo nhà sản xuất, modem có tầm hoạt động tới 45 km, hai khe SIM, chuyển vùng liền mạch giữa các trạm phát sóng và giữ kết nối ổn định khi tín hiệu di động rất yếu. Ăng-ten không đi kèm mà được chọn theo từng loại phương tiện. Băng tần, trọng lượng, giá thành và cơ chế mã hóa chưa được công bố.

Giám đốc thương mại Vasyl Polishchuk cho biết LTE hiện là một trong số ít giải pháp đáng tin cậy cho UAV nhiều cánh quạt và UGV. Theo Militarnyi, phần lớn đơn vị ở tiền tuyến ghi nhận độ trễ truyền dữ liệu Starlink đáng kể trong tháng 10, còn UAV điều khiển bằng cáp quang bị giới hạn về tầm và chi phí cuộn cáp. Militech Group đang chuẩn bị các lô từ 500 chiếc trở lên cho nhà sản xuất UAV Ukraine trong năm 2026 và dự kiến bán cho khách hàng nước ngoài từ tháng 1/2027.

Phân tích kỹ thuật

Trong liên lạc di động, công suất phát của thiết bị đầu cuối thường là khâu yếu. Trạm phát sóng có công suất hàng chục watt, trong khi UAV phải tự gửi ngược video và dữ liệu lên mạng. Tăng 6 lần công suất tương đương thêm khoảng 8dB, về lý thuyết trong không gian tự do giúp tăng tầm liên lạc khoảng 2,4 lần.

Khả năng chuyển vùng cũng quan trọng, bởi UAV bay cao bắt được nhiều trạm phát cùng lúc và đi qua nhiều ô phủ sóng trong thời gian ngắn. Do người điều khiển kết nối qua Internet, con số 45 km nhiều khả năng là khoảng cách tới trạm phát chứ không phải tới người điều khiển. So với UAV cáp quang thường dùng cuộn cáp 5 - 20 km, LTE không bị giới hạn bởi chiều dài cáp nhưng phụ thuộc vùng phủ sóng và dễ bị gây nhiễu hơn.

NASA hé lộ máy bay thử nghiệm X-70 Fractal

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã công bố X-70 Fractal, máy bay thử nghiệm có người lái dùng để nghiên cứu công nghệ điều khiển bay tiên tiến và khả năng cơ động vượt giới hạn khí động học thông thường, theo Army Recognition. Giám đốc NASA Jared Isaacman giới thiệu máy bay tại hội nghị UP.Summit ở Trung tâm Vũ trụ Kennedy, bang Florida ngày 4/11 và cho biết X-70 sẽ bay dưới danh nghĩa NASA trong vòng 2 năm tới.

Hình minh họa máy bay thử nghiệm X-70 Fractal của NASA. Ảnh: NASA

NASA mô tả mục tiêu là khám phá khả năng cơ động theo những cách chưa từng được trình diễn trên máy bay có người lái. Tuy nhiên, cơ quan này chưa nêu công nghệ sẽ thử trong đợt bay đầu, cũng chưa xác nhận X-70 có điều khiển hướng phụt động cơ hay bề mặt điều khiển khác thường. The War Zone cho biết hiện chưa rõ đơn vị chế tạo máy bay.

Hình minh họa cho thấy thân gọn giống tiêm kích, buồng lái dạng giọt nước và hai cánh đuôi đứng lớn chếch ra ngoài. Phần lớn thân bị mây che nên chưa thể đánh giá khí động học chi tiết.

X-70 tiếp nối dòng máy bay X nghiên cứu điều khiển bay của Mỹ. X-29 những năm 1980 thử cánh xuôi về trước và hệ thống điều khiển bay số, còn X-31 kết hợp ba cánh lái hướng phụt với điều khiển điện tử để đạt góc tấn 70 độ có kiểm soát năm 1992. Với khoảng 4,5 tấn, X-70 nhẹ hơn X-31 (7,2 tấn) và chỉ bay cận âm, khoảng 800km/h ở độ cao 13.700m.

Khối thiết bị 900 kg chiếm khoảng 20% trọng lượng cất cánh, cho thấy đây là bệ thử linh hoạt thay vì máy bay tốc độ cao. Theo Army Recognition, kết quả nghiên cứu có thể hữu ích cho tiêm kích và UAV chiến đấu tương lai, loại không bị giới hạn sinh lý như phi công, dù NASA chưa công bố ứng dụng quân sự trực tiếp nào.

Saab thử nghiệm phi công AI trên Gripen E

Tập đoàn Saab của Thụy Điển cho biết các tác tử AI do hãng tự phát triển đã tự điều khiển tiêm kích Gripen E trong các kịch bản không chiến ngoài tầm nhìn (BVR) khi bay thử, theo Army Recognition. Các tác tử do bộ phận Chương trình Tiên tiến của Saab phát triển trong khoảng 2 năm.

Tiêm kích Gripen E của Saab. Ảnh: Saab

Saab chưa công bố số chuyến bay, địa điểm hay kịch bản cụ thể. Các tác tử được huấn luyện qua chương trình AI Fighter Pilot Academy với hàng triệu giờ bay mô phỏng, rồi tích hợp lên Gripen E nhờ kiến trúc điện tử hàng không định nghĩa bằng phần mềm.

Ứng dụng nhiệm vụ được tách khỏi chức năng điều khiển bay an toàn, nên AI chỉ gửi các lệnh điều khiển được phép mà không thay thế phần mềm điều khiển bay. Dữ liệu đầu vào gồm radar AESA ES-05 Raven, cảm biến hồng ngoại thụ động Skyward-G, hệ thống tác chiến điện tử Arexis và liên kết dữ liệu chiến thuật.

Nền tảng và bối cảnh thử nghiệm

Gripen E dùng động cơ F414-GE-39E lực đẩy 98kN khi bật buồng đốt sau, trọng lượng cất cánh tối đa 16.500 kg, đạt Mach 2. Radar ES-05 có ăng-ten xoay được, cho vùng quan sát tới 100 độ mỗi bên trục máy bay, đi cùng tên lửa không đối không Meteor tầm hơn 100 km.

Từ 28/5 đến 3/6/2025, Saab đã bay 3 chuyến với tác tử Centaur của công ty Helsing (Đức). Ở chuyến cuối, Centaur điều khiển Gripen E đối đầu Gripen D do phi công lái, bám mục tiêu và gợi ý thời điểm phóng tên lửa. Centaur từng tích lũy hơn 500.000 giờ bay mô phỏng, tương đương khoảng 57 năm bay liên tục.

Khác biệt lần này là Saab làm chủ toàn bộ chuỗi từ mô phỏng tới bay thử. Không chiến BVR đặt trọng tâm vào xử lý dữ liệu cảm biến và chọn thời điểm phóng ở cự ly hàng chục km, khác không chiến quần vòng tầm gần mà chương trình ACE của DARPA thử trên X-62A VISTA.

Army Recognition lưu ý cả hai đợt thử chưa cho thấy AI được tự quyết định phóng tên lửa hay thực hiện trọn nhiệm vụ không giám sát. Thách thức chính là chuyển hành vi học từ mô phỏng sang điều kiện thật, nơi có sai số radar, nhiễu điện tử và gián đoạn liên lạc. Saab dự kiến mở rộng các tác tử sang nền tảng không người lái, như mẫu ý tưởng A3-001 công bố tháng 8/2026.