Mỗi kỷ vật là một mảnh ký ức chiến tranh

Nhặt ký ức từ những mảnh sắt hoen gỉ

Ngôi nhà nhỏ nép mình bên con đường ven biển ở thôn Hà Lợi Trung không mang dáng dấp của một bảo tàng theo nghĩa thông thường. Nhưng bước qua cánh cửa ấy, người ta như bước vào một không gian khác – nơi chiến tranh chưa hề lùi xa. Hơn một nghìn kỷ vật thời chiến được treo kín bốn bức tường, xếp đầy trên các kệ gỗ, tủ kính và cả những lối đi hẹp. Bom, đạn, bi đông, mũ áo, chén bát… nằm lặng lẽ cạnh nhau, như những nhân chứng câm của một thời khói lửa chưa hề khép lại.

Hơn 1000 hiện vật rất có giá trị là vũ khí của Quân đội Nhân dân Việt Nam và Đế quốc Mỹ sử dụng trong những cuộc chiến tại Quảng Trị đã được ông Duyện sưu tầm trong khoảng thời gian hơn 20 năm

Ông Ngô Duy Duyệt chỉnh trang lại chiếc balo được trang bị cho bộ đội trong thời chiến.

Một khẩu súng trung liên của bộ đội ta sử dụng trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước

Hơn hai mươi năm trước, ông Ngô Duy Duyệt bắt đầu hành trình sưu tầm kỷ vật chiến tranh bằng những chuyến đi âm thầm, lặng lẽ. Ngày ngày, ông rong ruổi khắp các vùng quê trong tỉnh, góp nhặt từng mảnh vỡ còn sót lại sau chiến tranh. Có món đồ được tìm thấy trong bùn đất, có thứ nằm sâu dưới lòng suối, có kỷ vật phải mất hàng tuần cùng máy móc chuyên dụng mới đưa được lên khỏi mặt đất.

Mỗi lần tìm thấy một vỏ bom, một mảnh đạn hay chỉ là vật dụng sinh hoạt đời thường của người lính, ông lại nâng niu như tìm được vàng. Với ông, đó không phải là phế liệu, càng không phải thứ để mua bán, trao đổi. Đó là ký ức, là dấu tích của những năm tháng chiến tranh khốc liệt đã in hằn lên mảnh đất Quảng Trị.

Những chiếc bi đông đựng nước và những vỏ đựng đạn cối do Liên Xô hỗ trợ trong chiến tranh

“Có thể với người khác, những món đồ này chỉ là sắt vụn. Nhưng với tôi, đó là báu vật,” ông Duy Duyệt nói, giọng chậm rãi. Bởi mỗi kỷ vật đều mang theo một câu chuyện chưa kể, một số phận con người, một mảnh lịch sử không thể thay thế.

Mỗi kỷ vật – một thông điệp hòa bình

Hơn một nghìn kỷ vật chiến tranh được sưu tầm và lưu giữ không chỉ là dấu tích của quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình hôm nay. Với người sưu tầm, mỗi hiện vật là một mảnh ký ức cần được trân trọng, để lịch sử không bị lãng quên và những mất mát chiến tranh không lặp lại trong tương lai.

Sưu tầm kỷ vật, với ông, không đơn thuần là thú chơi hay sự tích lũy vật chất. Đó là một hành trình đối thoại bền bỉ với quá khứ – để nhớ, để hiểu và để không quên những mất mát mà chiến tranh đã gây ra. Giữa căn nhà chỉ rộng vài chục mét vuông, ký ức chiến tranh hiện diện không ồn ào, không bi lụy, nhưng đủ khiến người xem chậm lại, để lắng xuống và suy ngẫm.

Khi hiện vật cất tiếng kể lịch sử

Không gian trưng bày kỷ vật chiến tranh tại gia của ông Ngô Duy Duyệt dần trở thành điểm dừng chân đặc biệt của nhiều cựu chiến binh, du khách và những người trẻ muốn tìm hiểu lịch sử. Ở đó, không có bảng thuyết minh cầu kỳ hay ánh đèn trưng bày hiện đại. Người chủ nhà vừa là người sưu tầm, vừa là người kể chuyện, say sưa giãi bày về lai lịch và công năng của từng hiện vật.

Những chiếc áo của quân địch trong cuộc chiến đấu tại chiến trường Quảng Tri

Những vỏ Bom, đạn của kẻ thù đã trút xuống đất Quảng Trị trong những trận đánh

Những ống liều đạn pháo của địch được ông Duyệt thu gom

Những bộ phận của lựu đạn, đạn súng cối... bị xé nát và còn sót lại tại chiến trường

Ông Duyệt bên "Cây nhiệt đới" của Đế quốc Mỹ thả xuống Quảng Trị nhằm theo dõi những hoạt động của bộ đội Trường Sơn

Chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên sức hút rất riêng. Người xem không chỉ nhìn thấy hiện vật, mà còn cảm nhận được hơi thở của lịch sử qua những câu chuyện đời thường. Những kỷ vật chiến tranh, vì thế, không bị “đóng khung” trong tủ kính, mà trở thành cầu nối cảm xúc giữa quá khứ và hiện tại.

Từ không gian nhỏ bé ấy, một hướng đi đáng suy ngẫm được gợi mở: du lịch ký ức – du lịch lịch sử gắn với cộng đồng. Đây không phải là loại hình du lịch ồn ào, càng không nhằm thương mại hóa nỗi đau chiến tranh đã lùi xa nhưng chưa bao giờ mất đi. Ngược lại, đó là hành trình để du khách lắng lại, để hiểu rằng cuộc sống bình yên hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hy sinh.

Ông Duyệt thực hiện thao tác việc đưa quả đạn Cối cất giữ

Pháo sáng quân sự (đèn hỏa châu) của Đế Quốc Mỹ bắn lên bầu trời để quan sát các khu vực nghi vấn có quân đội Việt Nam hoạt động

Trong bối cảnh Quảng Trị – vùng đất từng là “tọa độ lửa” của chiến tranh – những không gian lưu giữ ký ức như thế mang ý nghĩa đặc biệt. Chúng góp phần bổ sung cho hệ thống bảo tàng chính thống, làm phong phú thêm cách kể chuyện lịch sử, nhất là với thế hệ trẻ. Khi lịch sử được kể bằng những kỷ vật cụ thể, bằng ký ức của người thật, việc giáo dục truyền thống trở nên gần gũi và thấm sâu hơn.

Những thứ nhặt được ở chiến trường được ông Duyệt sưu tập giúp du khách và các thế hệ có thể hiểu hơn về sự khốc liệt, sức chịu đựng của quân và dân Quảng Trị trong chiến tranh

Với ông Ngô Duy Duyệt, mong muốn lớn nhất không nằm ở việc mở rộng không gian trưng bày hay danh xưng bảo tàng. Điều ông trân trọng hơn cả là mỗi người đến đây có thể hiểu thêm về chiến tranh, để biết quý hơn từng khoảnh khắc bình yên của hiện tại.

VĨNH QUÝ