Mojtaba Khamenei - nhân vật kín tiếng trở thành lãnh tụ tối cao mới của Iran

Mojtaba Khamenei tham dự một cuộc biểu tình ở Tehran vào tháng 5/2019. Ảnh: NurPhoto/Getty Images

Dẫn các nguồn tin chính thức, báo Al Jazeera cho biết ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, không có mặt tại thời điểm xảy ra cuộc không kích và được cho là vẫn sống sót sau các đợt oanh tạc dữ dội tại nhiều khu vực của Iran. Tuy nhiên, truyền thông nhà nước cho biết mẹ, vợ và một người chị gái của ông được cho là đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công.

Quyết định của Hội đồng Chuyên gia

Việc lựa chọn lãnh tụ tối cao mới được thực hiện bởi Hội đồng Chuyên gia Iran - cơ quan gồm 88 giáo sĩ cấp cao có nhiệm vụ lựa chọn và giám sát lãnh tụ tối cao của nước Cộng hòa Hồi giáo.

Trong tuyên bố phát trên truyền thông nhà nước ngày 8/3, Hội đồng cho biết ông Mojtaba Khamenei được lựa chọn thông qua một “cuộc bỏ phiếu quyết định”. Cơ quan này đồng thời kêu gọi người dân Iran duy trì đoàn kết và cam kết ủng hộ ban lãnh đạo mới.

Tuyên bố nhấn mạnh: “Tất cả người dân Iran, đặc biệt là giới học giả, trí thức và các giáo sĩ tại các trường dòng và đại học, cần duy trì sự đoàn kết và trung thành với sự lãnh đạo của đất nước trong giai đoạn khó khăn hiện nay”.

Theo các nguồn tin thân cận với giới giáo sĩ Iran, Hội đồng Chuyên gia thực tế đã đạt được đồng thuận về việc bổ nhiệm Mojtaba Khamenei vài ngày trước khi thông báo chính thức được công bố. Tuy nhiên, nội bộ cơ quan này được cho là đã tranh luận về việc liệu có nên công bố quyết định trong thời điểm chiến sự đang diễn ra hay không.

Một số thành viên cho rằng việc công bố danh tính lãnh tụ tối cao mới trong bối cảnh xung đột có thể khiến người này trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công tiếp theo.

Ngày 8/3, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết họ sẽ tiếp tục theo dõi sát tiến trình lựa chọn lãnh đạo mới của Iran. Người phát ngôn IDF Nadav Shoshani cảnh báo Israel “không loại trừ khả năng nhắm mục tiêu” vào những cá nhân tham gia tiến trình này. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Washington có thể có ảnh hưởng đối với việc lựa chọn lãnh đạo mới của Iran.

Theo truyền thông quốc tế, các cuộc không kích trước đó cũng đã nhắm vào các cơ sở của Hội đồng Chuyên gia Iran tại Tehran và thành phố thánh Qom. Trước tình hình này, cơ quan tôn giáo quyền lực của Iran được cho là đã tổ chức các cuộc thảo luận và bỏ phiếu trực tuyến nhằm đưa ra quyết định về lãnh tụ tối cao mới.

Một người đàn ông Iran cầm bức ảnh của Mojtaba Khamenei khi tham gia lễ kỷ niệm 47 năm cuộc cách mạng Hồi giáo ở Tehran, Iran tháng 2/2026. Ảnh: EPA

Nhân vật có ảnh hưởng trong bộ máy quyền lực

Dù chưa từng tham gia bất kỳ cuộc bầu cử công khai nào, Mojtaba Khamenei từ lâu đã được xem là một nhân vật có ảnh hưởng đáng kể trong hệ thống quyền lực của Iran.

Trong nhiều năm, ông được cho là đóng vai trò điều phối hoạt động tại văn phòng của lãnh tụ tối cao, tương tự một chánh văn phòng không chính thức cho cha mình.

Các nhà phân tích cho rằng vị giáo sĩ này đã xây dựng được mạng lưới quan hệ sâu rộng với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), lực lượng quân sự - chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống quyền lực của Iran.

Quan hệ giữa Mojtaba Khamenei và IRGC được cho là đã hình thành từ khá sớm. Khi còn trẻ, ông từng phục vụ trong Tiểu đoàn Habib của IRGC và tham gia một số chiến dịch trong Chiến tranh Iran-Iraq vào những năm 1980. Một số đồng đội của ông trong giai đoạn đó, bao gồm cả các giáo sĩ và sĩ quan quân đội, sau này đã nắm giữ những vị trí quan trọng trong bộ máy an ninh và tình báo của Iran.

Trong những năm gần đây, Mojtaba Khamenei thường xuyên được nhắc đến như một trong những ứng cử viên hàng đầu có thể kế nhiệm cha mình.

Ông Ali Khamenei từng giữ chức Tổng thống Iran trong gần 8 năm trước khi trở thành lãnh tụ tối cao vào năm 1989. Trong hơn ba thập kỷ lãnh đạo đất nước, ông là nhân vật quyền lực nhất trong hệ thống chính trị Iran.

Theo truyền thông, ông Ali Khamenei đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công nhằm vào khu nhà riêng tại thủ đô Tehran ngày 28/2.

Trước khi được lựa chọn chính thức, Mojtaba Khamenei đã được nhiều nhà quan sát coi là một trong những nhân vật quyền lực nhất trong nội bộ chính quyền Iran.

Mặc dù có ảnh hưởng lớn trong nội bộ quyền lực, Mojtaba Khamenei từ lâu vẫn duy trì hình ảnh khá kín tiếng trước công chúng. Không giống nhiều giáo sĩ cấp cao khác ở Iran, ông hiếm khi xuất hiện trước công chúng, không thường xuyên giảng đạo tại các thánh đường lớn và cũng không có nhiều bài phát biểu chính trị công khai.

Theo một số nhà quan sát, nhiều người dân Iran thậm chí chưa từng nghe thấy giọng nói của ông, dù tên tuổi của ông đã được nhắc đến trong nhiều năm qua như một nhân vật có ảnh hưởng trong hệ thống cầm quyền.

Việc ông được lựa chọn làm lãnh tụ tối cao cũng gây ra nhiều tranh luận trong xã hội Iran, bởi một số ý kiến cho rằng điều này có thể tạo ra tiền lệ giống như một sự kế thừa mang tính gia đình trong hệ thống lãnh đạo. Điều này gợi nhớ đến thời kỳ của triều đại Pahlavi trước khi diễn ra Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979.

Các cáo buộc và lệnh trừng phạt

Tên tuổi của Mojtaba Khamenei cũng từng xuất hiện trong nhiều tranh cãi trên trường quốc tế.

Năm 2019, Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với ông, cho rằng cha ông đã giao phó cho ông một phần trách nhiệm trong việc điều hành bộ máy lãnh đạo của Iran.

Theo phía Mỹ, Mojtaba Khamenei được cho là có quan hệ chặt chẽ với lực lượng Quds thuộc IRGC cũng như lực lượng bán quân sự Basij, một tổ chức có vai trò quan trọng trong việc duy trì an ninh nội bộ tại Iran.

Trong gần hai thập kỷ qua, một số đối thủ chính trị trong và ngoài nước từng cáo buộc Mojtaba Khamenei có liên quan đến các biện pháp xử lý biểu tình tại Iran, trong đó có các sự kiện thuộc Phong trào Xanh năm 2009.

Tuy nhiên, chính quyền Iran khi đó cho rằng các vụ bạo lực trong các cuộc biểu tình có liên quan đến những nhóm mà họ gọi là “khủng bố” hoặc “bạo loạn”, được các thế lực bên ngoài hậu thuẫn.

Việc lựa chọn lãnh tụ tối cao mới diễn ra trong bối cảnh Iran đang đối mặt với tình hình an ninh phức tạp. Giới quan sát cho rằng việc Mojtaba Khamenei được lựa chọn có thể phản ánh sự tiếp tục của đường lối cứng rắn trong chính sách đối nội và đối ngoại của Iran trong thời gian tới.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc