Mong các gia đình liệt sĩ không còn phải chờ đợi

Ông Robert Ambrose Connor - cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Hoa Lê

Tại Hội thảo xác minh, kết luận thông tin mộ liệt sĩ tập thể được an táng tại Nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa - Sài Gòn), nay là Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng), do Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) tổ chức sáng 8/6 tại TP. Hồ Chí Minh, ông Robert Ambrose Connor - cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa đã kể lại hành trình gần 60 năm gắn với những ký ức chiến tranh và nỗ lực tìm kiếm các liệt sĩ Việt Nam.

Là một nhân chứng đặc biệt của cuộc chiến, nhiều năm qua ông Robert Ambrose Connor đã cung cấp nhiều thông tin quan trọng, góp phần hỗ trợ các cơ quan chức năng xác định vị trí một số khu mộ tập thể. Từ góc nhìn của người từng ở phía bên kia chiến tuyến, ông cho biết những trải nghiệm trong thời gian tham chiến đã làm thay đổi nhận thức của bản thân về chiến tranh và con người.

Ông nhớ lại, ngày 5/4/1967, khi đặt chân đến Việt Nam, ông tin rằng mình đang thực hiện nhiệm vụ cần thiết. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, những gì chứng kiến trên thực địa đã khiến ông bắt đầu đặt ra nhiều câu hỏi về ý nghĩa thực sự của cuộc chiến.

Ông Robert Ambrose Connor - cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Biên Hòa chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Hoa Lê

Trong thời gian làm nhiệm vụ bảo vệ vành đai phía Đông Căn cứ Không quân Biên Hòa, ông nhiều lần đối mặt với hiểm nguy. Đặc biệt, sau cuộc tấn công bằng súng cối và rocket vào căn cứ đêm 12/5/1967, ông cho biết bản thân bắt đầu nhìn nhận cuộc chiến dưới một góc độ khác. Dù vẫn tiếp tục thực hiện nhiệm vụ quân sự, những suy nghĩ trong ông đã dần thay đổi.

Đêm 31/1/1968, trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân, ông được phân công trực trên tháp nước tại Căn cứ Không quân Biên Hòa, làm nhiệm vụ xác định các đợt pháo kích và vị trí bắn súng cối, rocket.

Theo ông Robert Ambrose Connor, những người lính tham gia tấn công căn cứ đêm đó được huấn luyện tốt, chiến đấu kiên cường và có ý chí quyết tâm cao. Trận chiến kéo dài suốt 12 giờ. Sau trận đánh, đơn vị của ông có hai quân nhân thiệt mạng, trong đó có người chỉ huy hy sinh gần vị trí ông làm nhiệm vụ.

Rời Việt Nam ngày 5/4/1968 và hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại Mỹ vào năm 1969, ông trở lại cuộc sống bình thường. Tuy nhiên, ký ức về những khu mộ tại Biên Hòa vẫn luôn ám ảnh.

Bước ngoặt đến vào tháng 10/2016, khi hỗ trợ cháu gái thực hiện bài nghiên cứu về Việt Nam. Từ việc tra cứu hình ảnh vệ tinh trên Google Earth, ông xác định được vị trí một ngôi mộ tập thể tại Biên Hòa và để lại ghi chú kèm tọa độ cụ thể.

Chỉ 10 ngày sau, ông nhận được thư điện tử từ phía Việt Nam đề nghị hỗ trợ thêm thông tin. Từ đó, ông bắt đầu phối hợp với các cựu chiến binh, nhân chứng và cơ quan chức năng trong công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Các đại biểu tham dự hội thảo xem phim tài liệu có liên quan đến thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ trong thời kỳ kháng chiến. Ảnh: Hoa Lê

Tháng 3/2017, ông được mời trở lại Việt Nam. Ngày 13/4/2017, ngôi mộ tập thể tại Biên Hòa được tìm thấy đúng tại vị trí ông cung cấp. Theo ông, dù số lượng hài cốt được tìm thấy ít hơn dự kiến do khu vực từng bị tác động bởi các công trình xây dựng, kết quả này vẫn mang ý nghĩa đặc biệt khi một số liệt sĩ đã được xác định danh tính thông qua các kỷ vật còn lưu giữ.

Xúc động khi nhắc về những người đã ngã xuống, ông Robert Ambrose Connor khẳng định, sự hy sinh của các liệt sĩ tại Biên Hòa và nhiều nơi khác trên đất Việt Nam đã góp phần làm nên Việt Nam hôm nay.

Hiện nay, nhóm tình nguyện của ông vẫn tiếp tục phối hợp tìm kiếm các khu mộ tập thể khác tại Biên Hòa và một số địa phương. Theo ông, thời gian đang trở thành thách thức lớn bởi các cựu binh, cựu chiến binh và nhân chứng lịch sử đều đã cao tuổi, ký ức ngày càng phai nhạt.

Từ thực tiễn đó, ông đề xuất tăng cường hợp tác, đẩy mạnh ứng dụng các phương pháp khoa học hiện đại trong công tác tìm kiếm, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Ông tin rằng, dù nhiều năm đã trôi qua, những dấu tích còn lại trong lòng đất vẫn có thể được phát hiện bằng các phương pháp phù hợp.

“Đối với các gia đình, đã đến lúc hành trình này cần được khép lại theo cách đúng đắn nhất. Họ xứng đáng nhận được điều đó”, ông Robert Ambrose Connor nhấn mạnh.