Một container pin và 30.000 USD: Hành trình đưa BYD ra toàn cầu của nữ tướng Lý Kha

Lý Kha được tạp chí Time chọn vào Top 110 nhân vật có ảnh hưởng nhất trong lĩnh vực AI năm 2026. Ảnh: Sohu.

“Vợ Vương Truyền Phúc” và người cầm lái hoạt động quốc tế

Ngày nay, BYD đã trở thành một trong những tập đoàn xe điện lớn nhất thế giới. Nhưng khi Lý Kha gia nhập công ty năm 1996, BYD vẫn chỉ là một doanh nghiệp nhỏ ở Thâm Quyến, chuyên sản xuất pin sạc.

Lý Kha (李柯, tên tiếng Anh Stella Li) sinh năm 1970, khi đó vừa tốt nghiệp Đại học Phúc Đán, chuyên ngành thống kê. Trước khi đến BYD, bà là giám đốc kinh doanh quảng cáo của Asia Resources, phụ trách những khách hàng lớn như Huawei và TCL, với mức thu nhập khoảng 20.000-30.000 NDT/tháng – rất cao so với một doanh nghiệp nhỏ như BYD khi ấy.

Cơ duyên đến từ một tờ quảng cáo giới thiệu BYD là “nhà máy pin nickel-cadmium số 1 Trung Quốc”. Lý Kha tò mò tìm đến trụ sở của BYD ở Long Cương, Thâm Quyến vì một công ty tự nhận mình đứng đầu ngành lại không có nổi một gian hàng triển lãm tử tế…

Trụ sở công ty khi ấy chỉ là một căn hộ hai phòng ngủ, một phòng khách, trong đó phòng tổng giám đốc, kế toán, hành chính và kinh doanh chen chúc làm việc.

Vương Truyền Phúc tạo nên BYD còn Lý Kha đưa BYD ra thế giới. Ảnh: Sohu.

Nhưng cuộc gặp với Vương Truyền Phúc đã thay đổi quyết định của bà. Thay vì nói về quy mô hiện tại, ông nói về công nghệ pin và tham vọng xây dựng một nhà máy điện tử hàng đầu thế giới.

Lý Kha quyết định gia nhập BYD. Ngay trong năm đầu tiên, bà đã ký được hợp đồng trị giá 43 triệu NDT với Motorola, giúp BYD tạo được chỗ đứng trong ngành pin điện thoại.

Ba năm sau, bà mang theo 30.000 USD và một container pin đi tìm thị trường ngoài nước.

Đó là thời điểm hoạt động quốc tế của BYD gần như bắt đầu từ con số 0. Ban ngày, Lý Kha gọi điện tìm khách hàng; buổi tối đóng gói sản phẩm; cuối tuần đi tìm đối tác. Từ một công ty chủ yếu sản xuất pin, BYD dần trở thành nhà cung cấp cho những tên tuổi lớn của ngành điện thoại di động.

Lý Kha trở thành người kể câu chuyện của BYD với thế giới. Ảnh: Sohu.

Nokia, Motorola và bước ngoặt từ pin sang điện tử

Thành công với pin giúp BYD nhanh chóng lọt vào chuỗi cung ứng của các hãng điện thoại lớn.

Từ quý III/2002, BYD bắt đầu cung cấp pin lithium-ion cho Nokia. Đến khoảng năm 2005, công ty đã trở thành một trong hai nhà cung cấp pin lớn nhất cho tập đoàn điện thoại Phần Lan. Motorola cũng bắt đầu đặt hàng BYD từ năm 2000.

Nhưng Lý Kha không dừng lại ở việc bán pin. Trong quá trình tiếp xúc với các hãng điện thoại, bà nhận thấy nhu cầu của khách hàng không chỉ nằm ở pin mà còn bao gồm vỏ máy, bàn phím, bảng mạch mềm và nhiều linh kiện khác. BYD bắt đầu mở rộng sang lĩnh vực linh kiện điện tử.

Đó là một trong những quyết định quan trọng giúp BYD hình thành nền tảng sản xuất quy mô lớn và tích lũy kinh nghiệm trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Năm 2007, BYD Electronic được niêm yết tại Hong Kong, đánh dấu một bước phát triển mới của mảng linh kiện điện tử.

Đằng sau quá trình này là một cách tiếp cận mà Lý Kha sau này tiếp tục áp dụng với ô tô: không chỉ bán một sản phẩm, mà tìm cách tiến sâu vào chuỗi giá trị và xây dựng năng lực sản xuất ngay tại những thị trường quan trọng.

Hai vợ chồng Vương Truyền Phúc - Lý Kha trải nghiệm đi xe bus điện. Ảnh: Toutiao.

BYD bước vào ngành ô tô

Năm 2003, BYD mua lại Xi'an Qinchuan Automobile, chính thức bước vào ngành ô tô. Quyết định này từng gây tranh luận bởi một công ty chuyên về pin và linh kiện điện tử lại muốn sản xuất ô tô.

Nhưng chính nền tảng pin đã trở thành lợi thế để BYD phát triển xe năng lượng mới.

Lý Kha đóng vai trò quan trọng trong việc đưa sản phẩm của BYD ra thị trường quốc tế. Bà cho rằng BYD không nên chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ để thâm nhập các thị trường phát triển, mà phải xây dựng hình ảnh một doanh nghiệp có công nghệ và sản phẩm đủ sức cạnh tranh.

Năm 2010, BYD xây dựng nhà máy xe buýt điện tại Lancaster, California. Đây là một trong những bước đi sớm của BYD tại Mỹ và cũng cho thấy chiến lược quốc tế hóa của công ty không chỉ giới hạn ở xuất khẩu sản phẩm từ Trung Quốc.

Một bước ngoặt khác đến vào năm 2008. Thông qua Lý Kha, nhà đầu tư Lý Lục (Li Lu) có dịp tìm hiểu BYD và giới thiệu doanh nghiệp này với Warren Buffett và Berkshire Hathaway. Tháng 9/2008, Berkshire Hathaway đầu tư khoảng 225 triệu cổ phiếu H BYD với giá 8 HKD/cổ phiếu, tổng giá trị khoảng 1,8 tỷ HKD.

Khoản đầu tư này không chỉ mang ý nghĩa tài chính. Nó giúp BYD có thêm uy tín quốc tế vào thời điểm công ty đang tìm cách chuyển mình từ một nhà sản xuất pin và linh kiện thành tập đoàn công nghệ - ô tô toàn cầu.

Lý Kha đăng đàn tại Tuần lễ công nghệ London. Ảnh: Sohu.

Từ xuất khẩu sang xây nhà máy ở nước ngoài

Nếu giai đoạn đầu Lý Kha giúp BYD “đi ra ngoài” bằng hàng hóa Trung Quốc, thì chiến lược hiện nay đã thay đổi. BYD ngày càng chuyển từ xuất khẩu xe sang xây dựng nhà máy, hệ thống phân phối và chuỗi cung ứng ngay tại những thị trường mục tiêu.

Brazil là một ví dụ nổi bật. BYD đầu tư khoảng 5,5 tỷ real vào tổ hợp sản xuất tại Camacari, bang Bahia, với công suất dự kiến khoảng 150.000 xe mỗi năm và khả năng tạo khoảng 20.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp. Chiếc xe đầu tiên được sản xuất tại đây xuất xưởng vào tháng 7/2025. Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã gặp Lý Kha và đánh giá cao dự án của BYD tại nước này.

Tại châu Âu, BYD cũng đang theo hướng tương tự. Nhà máy xe du lịch đầu tiên tại Hungary đã trở thành một mắt xích quan trọng trong chiến lược sản xuất tại chỗ của tập đoàn. BYD đồng thời tìm kiếm địa điểm cho nhà máy thứ hai tại châu Âu.

Lý Kha cùng chồng gặp gỡ cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton. Ảnh: Sohu.

Antonio Citterio Altavilla, cố vấn cấp cao của BYD, từng cho rằng về lâu dài, hãng cần khoảng ba cơ sở lắp ráp ô tô và một nhà máy pin tại châu Âu.

Thông điệp của Lý Kha cũng ngày càng rõ ràng hơn. Trong chuyến thăm một nhà máy sản xuất xe buýt tại Menarini ở gần Avellino, Italy, tháng 9/2026, bà cho biết về dài hạn, các sản phẩm BYD bán tại châu Âu sẽ được sản xuất tại châu Âu. Đây là sự thay đổi đáng chú ý trong mô hình toàn cầu hóa của BYD: từ “Made in China” để xuất khẩu sang “Made locally” ngay tại thị trường tiêu thụ.

Người phụ nữ đứng sau mạng lưới BYD toàn cầu

Quy mô quốc tế của BYD hiện đã khác xa doanh nghiệp mà Lý Kha gia nhập năm 1996. Năm 2025, BYD đạt doanh thu khoảng 803,97 tỷ NDT, lợi nhuận ròng 32,62 tỷ và chi khoảng 63,4 tỷ NDT cho nghiên cứu và phát triển. Hãng bán được hơn 4,6 triệu xe và doanh số ở nước ngoài đã vượt 1 triệu xe. Doanh thu từ thị trường nước ngoài đạt khoảng 310,74 tỷ NDT, tương đương 38,65% tổng doanh thu.

Trong nửa đầu năm 2026, BYD đã xuất khẩu khoảng 792.300 xe, tăng 67,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Hoạt động kinh doanh xe năng lượng mới của tập đoàn đã hiện diện tại 121 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Những con số ấn tượng này cho thấy vai trò của Lý Kha không còn đơn thuần là phụ trách bán hàng quốc tế. Công việc của bà đã mở rộng sang xây dựng hệ thống phân phối, thương hiệu, nhà máy và chuỗi cung ứng tại nước ngoài.

Tổng thống Brazin Luiz Inácio Lula da Silva đã tiếp Lý Kha và chồng, ông Vương Truyền Phúc. Ảnh: Sina.

Đó cũng là lý do Forbes China đưa Lý Kha vào danh sách 100 nữ doanh nhân nổi bật của Trung Quốc. Thứ hạng của bà tăng từ vị trí 24 năm 2025 lên vị trí 13 năm 2026. Tuy nhiên, danh sách này phản ánh ảnh hưởng và vai trò kinh doanh, không phải bảng xếp hạng tài sản.

Theo dữ liệu công bố của BYD, đến nửa đầu năm 2026, Lý Kha sở hữu khoảng 32,58 triệu cổ phiếu BYD, tương đương khoảng 0,36% doanh nghiệp. Với giá cổ phiếu BYD tại Thâm Quyến cuối tháng 9/2026, số cổ phần này có giá trị khoảng 2,7 tỷ NDT, tương đương khoảng 380 triệu USD.

Đây mới chỉ là giá trị cổ phiếu BYD được công khai. Không có dữ liệu đáng tin cậy để xác định chính xác tổng tài sản của Lý Kha. Bà cũng không xuất hiện trong các bảng xếp hạng tỷ phú toàn cầu của Forbes hay các bảng xếp hạng tài sản hàng đầu của Hurun. Điều đáng chú ý là ảnh hưởng của Lý Kha được thể hiện rõ hơn qua vai trò điều hành quốc tế của bà.

Từ khẩu trang đến xe điện

Lý Kha cũng từng tham gia những nhiệm vụ nằm ngoài hoạt động kinh doanh thông thường của BYD.

Trong đại dịch COVID-19 năm 2020, BYD chuyển một phần năng lực sản xuất sang làm khẩu trang. Dưới sự điều phối của ban lãnh đạo, công ty chỉ mất khoảng 24 ngày để xây dựng năng lực sản xuất khẩu trang quy mô lớn, trở thành một trong những nhà sản xuất khẩu trang lớn trên thế giới.

Những chiếc xe bus điện đầu tiên của BYD được sản xuất trên đất Mỹ. Ảnh: Sohu.

Năm 2022, Lý Kha quyên tặng 500.000 cổ phiếu BYD cho hoạt động từ thiện liên quan đến các bệnh về máu. Giá trị số cổ phiếu tại thời điểm đó khoảng 160 triệu nhân dân tệ, đưa bà vào danh sách các nhà từ thiện hàng đầu Hurun năm 2022.

Nhưng nếu phải xác định dấu ấn đặc trưng nhất của Lý Kha, đó vẫn là quá trình đưa BYD từ một doanh nghiệp Trung Quốc phụ thuộc vào xuất khẩu trở thành một tập đoàn có năng lực sản xuất tại nhiều khu vực trên thế giới.

Tháng 9/2026, Lý Kha tiếp tục đưa ra quan điểm mạnh về tương lai xe điện, cho rằng với tốc độ phát triển của công nghệ sạc nhanh, xe sử dụng động cơ đốt trong sẽ ngày càng mất lợi thế. Bà cũng cho biết BYD dự kiến đưa mẫu xe sử dụng pin thể rắn ra thị trường vào năm 2027.

Ở lĩnh vực lái xe tự động, bà tuyên bố nếu xảy ra tai nạn thuộc trách nhiệm của hệ thống, BYD sẽ chịu toàn bộ chi phí liên quan.

Những phát biểu này cho thấy Lý Kha không chỉ phụ trách việc bán những sản phẩm BYD đã có, mà còn tham gia định hình cách tập đoàn này muốn xuất hiện trên thị trường toàn cầu.

Bà Lý Kha được trao giải Nhân vật xe hơi năm 2025. Ảnh: Sohu.

Hai vai trò, một tham vọng

Vương Truyền Phúc và Lý Kha đại diện cho hai mắt xích khác nhau trong câu chuyện phát triển của BYD.

Ông Vương Truyền Phúc xuất thân từ kỹ thuật và tập trung xây dựng năng lực công nghệ, pin, ô tô và sản xuất. Lý Kha lại dành phần lớn sự nghiệp để đưa những năng lực đó ra bên ngoài Trung Quốc, từ các đơn hàng pin đầu tiên, những chuyến đi với một container hàng hóa, cho đến các nhà máy tại Mỹ, Brazil và châu Âu.

Khoảng cách giữa hai thời điểm – một bên là năm 1999 với 30.000 USD và một container pin, bên kia là mạng lưới BYD tại hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ – phần nào cho thấy quy mô của quá trình thay đổi.

Với BYD, giai đoạn tiếp theo có thể không còn đơn thuần là câu chuyện “xe Trung Quốc xuất khẩu ra nước ngoài”, mà là một mạng lưới sản xuất toàn cầu, trong đó những chiếc xe mang thương hiệu BYD ngày càng được sản xuất ngay tại những thị trường mà chúng được bán.