Một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội: Từ cuộc cách mạng bộ máy đến xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì dân

Bài 1: Khi bộ máy chính quyền tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả

Sau một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội bước đầu phát huy hiệu quả, bộ máy cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt. Một trong những kết quả nổi bật là giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động của cơ sở; chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp từng bước được nâng cao. Đặc biệt, việc đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền gắn với cải cách hành chính và chuyển đổi số đang góp phần hình thành phương thức quản trị mới, nâng cao hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của chính quyền Thủ đô.

Người dân đến giải quyết thủ tục hành chính tại Điểm hỗ trợ dịch vụ công số của xã Minh Châu. Ảnh: Tuấn Minh

Từ sự chuyển mình mạnh mẽ ở cơ sở

Minh Châu là xã đảo với nhiều đặc thù nhất của Hà Nội khi nằm trọn giữa dòng sông Hồng và gần như tách biệt với đất liền. Trong suốt thời gian dài, nói đến Minh Châu là nói đến điệp khúc “năm không - mười không”: Không có hạ tầng kết nối với phần còn lại của Hà Nội; không dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe; không có khu vui chơi, giải trí; không có hoạt động thương mại đáng kể; không gia tăng được dân số… và cũng không có nhà đầu tư nào tìm đến.

Trở lại Minh Châu những ngày tháng 6 này, ai cũng cảm nhận rõ sự chuyển mình mạnh mẽ nơi đây. Bởi trước kia, người dân muốn lên huyện Ba Vì (cũ) để giải quyết thủ tục hành chính thì phải đi phà hoặc đường bộ vòng qua địa phương khác. Từ khi bỏ cấp huyện, đến nay các thủ tục hành chính chuyển về cấp cơ sở, người dân được cán bộ, công chức phục vụ ngay tại nơi mình sinh sống.

Không giấu được niềm vui, bà Phương Thị Hồng Tuyết (thôn Chu Chàng, xã Minh Châu) cho biết, trước đây, khi giải quyết các thủ tục như đất đai, cấp đổi căn cước, người dân phải đi đường vòng hơn 20km hoặc tốn tiền phà qua sông Hồng để đến trung tâm huyện. Ngày mưa gió còn bất tiện hơn, đi phà cũng rất sợ sóng to, chưa kể tới nơi phải chờ đợi lâu vì đông người cần giải quyết. Bây giờ đây mọi thứ đã thay đổi khi các thủ tục hành chính chuyển về trụ sở xã ngay gần nhà và được hướng dẫn tận tình, không phải chờ đợi lâu.

Còn chuyên viên Điểm hỗ trợ dịch vụ công số của xã Minh Châu Nguyễn Thị Hồng Trang chia sẻ, kể từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã Minh Châu đã khai sinh mô hình “chính quyền 2 phục vụ”: Sáng phục vụ tại trụ sở, tối đến tận nhà dân. Với nguyên tắc “không để nhân dân ra về không có kết quả”, buổi sáng cán bộ giải quyết hồ sơ tại bộ phận một cửa; buổi tối tổ công tác gồm cán bộ chuyên môn, đoàn viên thanh niên và cả lãnh đạo xã trực tiếp xuống nhà dân để hỗ trợ người cao tuổi, người khó khăn, người bận mưu sinh ban ngày hoặc trả kết quả.

Năm học 2026-2027 này cũng đánh dấu bước phát triển quan trọng của sự nghiệp giáo dục tại xã đảo Minh Châu khi Trường Tiểu học - Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Minh Châu sẽ đi vào hoạt động, chính thức tuyển sinh lớp 10 đầu tiên.

Chia sẻ về đột phá trong lĩnh vực an sinh - y tế sau một năm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến cho biết, Minh Châu là xã đầu tiên cả nước khám sức khỏe toàn dân, lập 100% hồ sơ y tế điện tử; huy động gần 4 tỷ đồng chăm lo, hỗ trợ người dân, 100% học sinh trung học phổ thông được miễn phí tiền phà.

“Với quy mô dân số phù hợp và cách làm bài bản, Minh Châu trở thành xã đầu tiên trong cả nước thực hiện mô hình chăm sóc sức khỏe toàn dân ở quy mô cấp xã - một dấu ấn nhân văn được người dân xã đảo đánh giá rất cao”, ông Nguyễn Đức Tiến cho biết.

Còn tại phường Ô Chợ Dừa, từ lâu dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục được biết đến là công trình trọng điểm của Hà Nội nhằm hoàn thiện hạ tầng khung, giảm ùn tắc và thúc đẩy phát triển đô thị trung tâm. Sau bao nhiêu năm “giậm chân tại chỗ”, việc phường Ô Chợ Dừa hoàn thành 100% giải phóng mặt bằng mà không phải tổ chức cưỡng chế là kết quả nổi bật ngay sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sự cầu thị của chính quyền cơ sở và sự đồng thuận của người dân vì lợi ích chung của Thủ đô.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Ô Chợ Dừa Lê Ngọc Hân cho rằng, việc phân cấp, phân quyền trong thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cơ bản bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của phường; tạo điều kiện để phường chủ động hơn trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước trên các lĩnh vực.

“Các nhiệm vụ được phân cấp nhìn chung có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tiễn và năng lực tổ chức thực hiện. Nhờ đó, bộ máy tổ chức từng bước được kiện toàn, đội ngũ cán bộ, công chức cơ bản đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; quy trình giải quyết công việc được rà soát, điều chỉnh theo hướng rõ trách nhiệm, rút ngắn thời gian xử lý”, bà Lê Ngọc Hân nói.

Đến tái cấu trúc mô hình quản trị đô thị hiện đại

Những kết quả nổi bật của xã đảo Minh Châu hay câu chuyện giải phóng mặt bằng ở phường Ô Chợ Dừa chỉ là hai ví dụ trong hàng loạt mô hình hay, cách làm sáng tạo của các xã/phường trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của thành phố Hà Nội. Trong đó, thành phố đã triển khai nghiêm túc, đồng bộ và bài bản các chủ trương, quyết sách của Trung ương; hoàn thành khối lượng công việc lớn về sắp xếp đơn vị hành chính, kiện toàn tổ chức bộ máy, bố trí đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tổ chức vận hành mô hình mới.

Nhờ đó, bộ máy của hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở cơ bản hoạt động ổn định, thông suốt, không làm gián đoạn công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và phục vụ nhân dân. Từ đó hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước từng bước được nâng lên; cải cách hành chính, chuyển đổi số, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực.

Dù phải xử lý đồng thời nhiều nhiệm vụ chiến lược, cấp bách và phức tạp, thành phố vẫn giữ vững ổn định chính trị, phát huy tinh thần đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống; không để gián đoạn hoạt động quản lý, điều hành; không làm chậm tiến độ các chương trình, dự án trọng điểm và các mục tiêu phát triển dài hạn. Kết quả đó khẳng định năng lực lãnh đạo, tổ chức thực hiện và khả năng thích ứng của hệ thống chính trị Thủ đô trước những yêu cầu đổi mới lớn, chưa có tiền lệ.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã được Hà Nội triển khai không theo tư duy cơ học, đơn thuần giảm đầu mối mà gắn với tổ chức lại không gian phát triển và tái cấu trúc mô hình quản trị đô thị. Vì thế, hoạt động của hệ thống chính trị và chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp xã, phường, có nhiều đổi mới theo hướng gần dân, sát dân, chủ động, phục vụ nhân dân tốt hơn; đồng thời tạo điều kiện đổi mới phương thức lãnh đạo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy vai trò, trách nhiệm của cơ sở.

Chia sẻ về những chuyển biến trong tư duy quản trị sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nguyên Vụ trưởng Vụ Cơ sở Đảng (Ban Tổ chức Trung ương) Nguyễn Đức Hà cho rằng, quá trình theo dõi thực tiễn tại Hà Nội cho thấy, mô hình mới đã tạo ra nhiều thay đổi rõ nét, đặc biệt trong tinh thần, thái độ phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường.

Theo ông Nguyễn Đức Hà, để đánh giá những chuyển biến trong tư duy quản trị, trước hết cần nhìn vào mục tiêu cốt lõi của việc tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đó là tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, tăng tính trực tiếp trong quản lý, điều hành.

“Bây giờ từ cấp tỉnh chỉ đạo trực tiếp xuống xã, phường. Chính quyền cơ sở là cấp gần dân, sát dân, trực tiếp giải quyết công việc của người dân. Mục tiêu cuối cùng là phục vụ người dân nhanh hơn, tốt hơn và lấy chính hiệu quả phục vụ người dân để đánh giá hiệu quả của bộ máy”, ông Nguyễn Đức Hà nhấn mạnh.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho rằng, việc hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là sắp xếp tổ chức bộ máy mà còn là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản trị địa phương. Thành công của mô hình cuối cùng được quyết định bởi chất lượng cán bộ, mức độ phân quyền thực chất, năng lực giải quyết các vấn đề ngay từ cơ sở và khả năng chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu.

(Còn nữa)