Một số chính sách, quy định mới đáng chú ý trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo

Người dân cầu nguyện nhân dịp Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tại chùa Pháp Hoa, phường Nhiêu Lộc, Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5/2026. (Ảnh: THẾ ANH)

Bốn điểm mới trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo

Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 07/2026/QH16 (sau đây gọi tắt là Luật) có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027 thay thế Luật Tín ngưỡng, tôn giáo số 02/2016/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 84/2025/QH15.

Với 9 chương, 61 điều, Luật giao Chính phủ quy định chi tiết 34 điều của Luật và quy định các biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật.

Trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026, có một số nội dung chính sách, quy định mới đáng quan tâm.

Luật đã thể hiện 4 chính sách bao gồm: (1) Xác lập nguyên tắc, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; (2) Phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; (3) Bổ sung biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; (4) Đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

Điểm mới thứ nhất của Luật là lần đầu tiên thiết lập khuôn khổ pháp lý đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.

Luật đã bổ sung Điều 2 về giải thích từ ngữ khái niệm “hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng”, đồng thời, bổ sung quy định trong điều 7 về hành vi bị nghiêm cấm: “Sử dụng không gian mạng, trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ mới để vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo”.

Điều 8 của Luật quy định nguyên tắc khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng thì các chủ thể có liên quan thực hiện nghĩa vụ thông báo, đăng ký hoặc đề nghị theo các quy định tương ứng của Luật; trách nhiệm của tổ chức, cá nhân khi hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và của tổ chức, doanh nghiệp có mạng viễn thông trong việc ngăn chặn các nội dung vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo.

Điểm mới thứ hai là về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

Luật năm 2026 đã chuyển một số thẩm quyền của Bộ Dân tộc và Tôn giáo theo Luật năm 2016 cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, quy định tại các điều 27, 28, 38, 40, 44, 45, 46, 47 nhằm tăng cường phân quyền, phân cấp bảo đảm tổng số thủ tục hành chính bảo đảm cấp bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý theo tinh thần Nghị quyết số 89/NĐ-CP ngày 5/4/2026 của Chính phủ.

Bên cạnh đó, Luật phân định lại các thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp huyện cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cấp xã để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Điểm mới thứ ba của Luật là về bổ sung biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

Luật đã kế thừa nhiều quy định còn phù hợp của Luật năm 2016, bên cạnh đó, Luật điều chỉnh, bổ sung cụ thể các điều, khoản, trong đó có những biện pháp quản lý nhà nước, như:

Bổ sung biện pháp thu hồi văn bản chấp thuận đăng ký sinh hoạt tôn giáo tập trung (của cả nhóm là công dân Việt Nam và nhóm người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Việt Nam), văn bản chấp thuận đăng ký hoạt động tôn giáo và biện pháp đình chỉ chức vụ của chức việc.

Xác định khung pháp lý đối với hoạt động tín ngưỡng ngoài cơ sở tín ngưỡng. Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiếp nhận thông báo hoặc đăng ký tổ chức lễ hội tín ngưỡng.

Cụ thể, Luật sửa đổi, bổ sung các điều khoản như sau:

Những nội dung sửa đổi, hoàn thiện quy định tại các điều: 1, 2, 14, 15, 19, 20, 21, 22, 26, 29, 31, 34, 35, 47, 50, 51, 56, 57, 58. Ngoài ra, Luật chỉnh lý các điều, khoản có liên quan để tạo sự thống nhất trong nội tại Luật.

Những nội dung bổ sung: Luật bổ sung một số điểm, khoản, điều, cụ thể: giải thích về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (khoản 17 Điều 2); nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 3); hợp tác quốc tế trong công tác tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 5); hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (Điều 8); về việc bầu, cử người đại diện cơ sở tín ngưỡng thuộc địa bàn nhiều xã trong một tỉnh và đối với người đại diện cơ sở tín ngưỡng đã được đưa vào Danh mục kiểm kê, xếp hạng di tích (khoản 4 và 6 Điều 14); quy định thông báo và đăng ký hoạt động tín ngưỡng (khoản 2 và khoản 3 Điều 15); biện pháp quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo (Điều 19; Điều 20; Điều 33 và Điều 43); quy định điều kiện thành lập cơ sở đào tạo tôn giáo (Điều 34); quy định về trình độ đào tạo, hình thức đào tạo, phương thức đào tạo của cơ sở đào tạo tôn giáo (Điều 35).

Luật lược bỏ các quy định về trình tự, thủ tục, giao cho Chính phủ quy định; lược bỏ quy định về nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo và nguyên tắc hoạt động tín ngưỡng của Luật năm 2016 và bổ sung 1 điều nguyên tắc chung (Điều 3); lược bỏ quy định tại Điều 64 và 65 của Luật năm 2016 để bảo đảm phù hợp, thống nhất với quy định của pháp luật có liên quan.

Điểm mới thứ tư là về đơn giản hóa thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.

Luật đã sửa đổi, bổ sung một số quy định về thủ tục hành chính và chuyển đổi số tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân khi thực hiện thủ tục hành chính về tín ngưỡng, tôn giáo. Cụ thể là:

Sửa đổi, bổ sung 7 thủ tục hành chính theo Luật năm 2016, trong đó có 2 thủ tục đăng ký có bổ sung về chủ thể và địa bàn hoạt động (Điều 15), 1 thủ tục đăng ký từ tiền kiểm chuyển sang hậu kiểm (Điều 31) và 4 thủ tục theo hướng đăng ký thay vì đề nghị (Điều 42).

Sửa đổi, bổ sung 3 thủ tục hành chính theo Luật năm 2016 theo hướng chuyển từ quy định đăng ký thành thông báo: 2 thủ tục tại Điều 15 và 1 thủ tục quy định tại khoản 1 Điều 37.

Luật bỏ các quy định về trình tự, thủ tục, thành phần hồ sơ, thời hạn thực hiện các thủ tục trong Luật theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật. Theo đó, thành phần hồ sơ được cắt giảm (phiếu lý lịch tư pháp) và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính.

Về chuyển đổi số, Luật đặt ra yêu cầu thực hiện ứng dụng, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước. Hiện nay, Bộ Dân tộc và Tôn giáo đang được Chính phủ giao xây dựng cơ sở dữ liệu về tôn giáo, cùng với đó là cơ chế chia sẻ thông tin liên ngành cũng như việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật để ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin bảo đảm nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Sớm có Kế hoạch triển khai thi hành Luật

Bộ Dân tộc và Tôn giáo đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Kế hoạch triển khai thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026. Sau khi Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định ban hành Kế hoạch nêu trên, các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương sẽ triển khai các nhiệm vụ chủ yếu sau.

Trước hết, tổ chức tuyên truyền, phổ biến, hướng dẫn thi hành Luật và các văn hướng dẫn thi hành Luật.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và các cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình khác biên soạn tài liệu tuyên truyền, phổ biến; tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm, tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng; hướng dẫn triển khai thi hành Luật và các văn bản quy định chi tiết. Đối tượng tuyên truyền, phổ biến là cán bộ, công chức, viên chức; chức sắc, chức việc, tín đồ các tôn giáo và nhân dân; các tổ chức, cá nhân người nước ngoài liên quan.

Tiếp đó, tổ chức tập huấn chuyên sâu, bồi dưỡng nghiệp công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo

Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ và địa phương tổ chức tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác tín ngưỡng, tôn giáo về nội dung mới của Luật, nghiệp vụ quản lý nhà nước, hướng dẫn giải quyết thủ tục hành chính, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quá trình thi hành Luật.

Cùng với đó, rà soát các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo.

Các bộ, cơ quan ngang bộ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố rà soát các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến Luật thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước được phân công; thực hiện theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền kịp thời sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới các văn bản quy phạm pháp luật bảo đảm phù hợp với quy định của Luật và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành có liên quan.

Thêm vào đó, xây dựng Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật.

Luật giao Chính phủ quy định chi tiết 34 điều, bên cạnh đó nhiều nội dung cần hướng dẫn để bảo đảm Luật đi vào cuộc sống. Bộ Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật bảo đảm chất lượng, đúng tiến độ, theo quy định của pháp luật, có hiệu lực thi hành cùng với Luật (ngày 1/1/2027).

Song song với đó, xây dựng Cơ sở dữ liệu tôn giáo phục vụ giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo và công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo.

Cuối cùng là tổ chức theo dõi, kiểm tra, đôn đốc, sơ kết, tổng kết việc thi hành Luật và các văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành. Qua đó, kịp thời đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành Luật.

Việc triển khai đồng bộ, hiệu quả các nhiệm vụ nêu trên sẽ góp phần đưa Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026 nhanh chóng đi vào cuộc sống, phát huy đầy đủ giá trị và ý nghĩa của Luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.