Một số mô hình làm giàu độc đáo ở miền Tây Nghệ An

Tháng 8/2026, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Nghệ An tổ chức đoàn công tác gồm các phóng viên, nhà báo đi thực tế, làm việc với xã miền Tây Nghệ An.

Ông Nguyễn Bá Hảo - Phó Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An (bên phải) cùng các thành viên trong đoàn đi thực tế các mô hình phát triển kinh tế của địa phương. Ảnh: HQ

Ghi nhận tại xã Môn Sơn (Nghệ An) - xã miền núi với đa số đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống có diện tích tự nhiên hơn 529 km², dân số 18.836 người. Đời sống người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông, lâm nghiệp, chăn nuôi và kinh doanh nhỏ lẻ. Toàn xã còn 638 hộ nghèo, chiếm 15,35%.

Một trong những nội dung được xã quan tâm là bảo đảm quyền tiếp cận thông tin, học hỏi các mô hình trong trồng trọt và chăn nuôi của người dân. Tỷ lệ người dân được tiếp cận thông tin về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ước đạt từ 85 đến 90%.

Thông tin về phát triển kinh tế - xã hội của địa phương chiếm khoảng 80 đến 85%. Hệ thống truyền thanh cơ sở và các cuộc họp tại bản đang được duy trì để đưa thông tin đến người dân.

Trong lĩnh vực lao động, việc làm, 6 tháng đầu năm 2026, toàn xã đã giải quyết việc làm mới cho 860 lao động; trong đó có 50 lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo hợp đồng và 810 lao động làm việc tại các khu công nghiệp trong và ngoài tỉnh.

Du thuyền trên sông Giăng ở xã Môn Sơn, Nghệ An. Ảnh: QH

Đại diện lãnh đạo xã Môn Sơn chia sẻ, trên địa bàn xã có một số mô hình phát triển kinh tế chủ lực được đông đảo bà con nhân dân hưởng ứng, học tập và làm theo như: Nuôi ong nội với 39 hộ tham gia, được triển khai tại 5 bản (Hua Nà 13 hộ; Tân Hợp 04 hộ; Cửa Rào 01 hộ; Làng Yên 11 hộ; Thái Hòa 10 hộ).

Mô hình nuôi cá bọp với 40 hộ tham gia, được triển khai tại 7 thôn bản (Bản Xiềng 11 hộ; Hua Nà 5 hộ; Yên Hòa 4 hộ; Tân Hợp 6 hộ, Thái Sơn 2 có 1 hộ; Nam Sơn 8 hộ và Tân Hòa 5 hộ);

Riêng mô hình trồng Na và Hồng xiêm với 64 hộ tham gia, triển khai tại 03 bản (Bản Hua Nà 21 hộ; Bản Mọi 24 hộ và Bắc Sơn 19 hộ).

Đáng chú ý, mô hình nuôi dúi với 68 hộ tham gia, triển khai tại 12 bản (Bản Xiềng 3 hộ; Bản Cằng 6 hộ; Bản Mét 3 hộ và bản Trung Thành 1 hộ; Yên Hòa 2 hộ; Khe Ló 4 hộ; Thái Sơn 1 4 hộ; Thái Sơn 2 11 hộ; Bắc Sơn 11 hộ; Cửa Rào 3 hộ; Thái Hòa 12 hộ; Nam Sơn 8 hộ).

Mô hình chăn nuôi bê địa phương dự án 9, cấp 112 con giống cho 56 hộ dân thuộc bản Co Phạt và Khe Búng.

Lãnh đạo chính quyền xã Môn Sơn chia sẻ thêm, địa phương đang từng bước khai thác lợi thế về văn hóa truyền thống và tài nguyên thiên nhiên để phát triển kinh tế. Trong các mô hình trên thì nổi bật là nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào dân tộc Thái tại bản Xiềng và mô hình du lịch cộng đồng gắn với Vườn quốc gia Pù Mát, sông Giăng, Pha Lài. Các mô hình vừa tạo thêm việc làm, thu nhập cho người dân, vừa góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Bên cạnh đó, xã Môn Sơn đang triển khai nhiều chương trình, dự án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ sở hạ tầng, giảm nghèo bền vững và hỗ trợ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tổng nguồn kinh phí được phân bổ cho các chương trình hơn 31,6 tỷ đồng. Đến ngày 30/6/2026 đã giải ngân hơn 19 tỷ đồng.

Rẻo cao Huồi Tụ ở miền Tây Nghệ An. Ảnh: HQ

Thế mạnh về trồng chè shan tuyết trên rẻo núi cao

Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Huồi Tụ (Nghệ An) cũng chia sẻ, Huồi Tụ là là xã miền núi cao, địa hình dốc, có nhiều rừng nên bà con nhân dân xã Huồi Tụ chủ yếu phát triển các mô hình kinh tế gắn với rừng như chăn nuôi bò, nuôi gà đen, cây sa nhân tím, chè shan tuyết, cây bo bo. 

Đồng thời, do có đường quốc lộ 16 chạy qua xã cũng như có đường liên xã đi các xã ở khu vực phía bắc của huyện Kỳ Sơn (cũ) nên cũng thuận lợi cho hoạt động thương mại, dịch vụ.

Trong đó, diện tích chè shan tuyết đang cho thu hoạch đạt 288,1 ha. Sản lượng chè búp tươi hàng năm từ 330 - 350 tấn, chế biến được khoảng 66 - 70 tấn chè vàng, 3 tấn lục trà, 3 tấn hồng trà, 1,5 tấn hoàng trà và 650 tấn bạch trà.

Với giá thu mua chè búp thường (2 lá 1 tôm ) là 10.000 đ/kg, các loại cao cấp (1 lá, 1 tôm hoặc 1 tôm) giá từ 30.000 đ - 50.000đ/kg, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

Những cây chè tuyết shan cổ thụ. Ảnh: HQ

Đối với cây dược liệu dưới tán rừng, toàn xã có khoảng 30 ha cây bobo dưới tán rừng, sản lượng ước tính đạt gần 100 tấn quả tươi, chế biến được 20 - 25 tấn quả khô, với giá trung bình 50.000 đồng/kg quả khô thì người dân cũng có nguồn thu nhập ổn định.

Ngoài ra, một số hộ dân cũng đã trồng cây sa nhân tím, trong đó hộ gia đình ông Hờ Pà Chù ở bản Huồi Khe là có thu nhập trung bình 65 - 70 triệu đồng/năm. Đến nay toàn xã đã hỗ trợ 77 hộ gia đình trồng hơn 100.000 cây sa nhân tím trên địa bàn xã.

Bên cạnh đó, nhân dân Huồi Tụ cũng khoanh nuôi, chăm sóc diện tích cây lá giang dưới tán rừng. Người dân xã Huồi Tụ cũng thu hái lá giang để bán cho các thương lái. Với giá trung bình 15.000 đồng/kg, nhiều hộ dân có thu nhập trung bình 50 - 60 triệu đồng/năm. Tuy nhiên do đặc điểm cây lá giang là cây ưa bóng mát nên người dân cũng bảo vệ các cây gỗ xanh tạo bóng mát, góp phần bảo vệ rừng.

Về chăn nuôi, nhân dân Huồi Tụ tích cực phát triển mô hình chăn nuôi bò địa phương và chăn nuôi gà đen. Đối với chăn nuôi bò địa phương, người dân chủ yếu nuôi giống bò vàng địa phương, tổng đàn bò hàng năm trung bình đạt 3.000 con, xuất bán hơn 500 con bò, giá trung bình 12 - 15 triệu đồng/con.

Đối với chăn nuôi gà đen, hiện tại có nhiều hộ dân nuôi gà đen chuẩn địa phương với số lượng trung bình 100 - 200 con/mô hình, giá bán trung bình 220.000 đ/kg. 

Tuy nhiên, cũng có một số hộ dân nuôi gà đen (nhập giống từ phía Bắc về), trong đó có gia đình ông Nguyễn Hữu Tranh nuôi trung bình 10.000 con/năm, gia đình ông Lỳ Bá Xênh nuôi trung bình 4.000 con/năm, với giá xuất bán 150.000đ/kg.

Đoàn phóng viên đi thực tế mô hình nuôi dúi ở xã Vĩnh Tường. Ảnh: HQ

Học nuôi con dúi làm giàu

Gia đình anh Trần Văn Kiên (sinh năm 1978), trú tại xóm Hoa Sơn 3, xã Vĩnh Tường (Nghệ An), sau nhiều năm bôn ba trong và ngoài nước đã về quê làm giàu trên chính mảnh đất của quê hương mình bằng việc nuôi dúi giống.

Năm 2023, khi trở về quê trong tâm trạng sẽ học trồng cây gì và nuôi con gì để làm kế sinh nhai. Anh Kiên đã nghiên cứu và tìm hiểu nhiều tháng liền, anh quyết định mở trang trại nuôi con dúi. Con giống ban đầu anh nhập từ các tỉnh thành phía Bắc và các nguồn giống uy tín.

Mô hình nuôi dúi cho thu nhập khá với người dân ở Nghệ An. Ảnh: HQ

Đặc điểm của con dúi là loài động vật dễ nuôi, thức ăn chủ yếu là thân cây tre, hạt ngô, mía có sẵn ở địa phương.

Thời gian ban đầu, anh Kiên đầu tư nuôi 20 cặp dúi, sau 10 tháng đã sinh sản, mỗi cặp sinh sản 2-3 lứa/năm, mỗi lứa 5 con dúi con. Đến nay, đàn dúi sinh sôi nảy nở lên hàng trăm cặp.

Dúi là loài ưa mát mẻ, trong những ngày cao điểm anh phải cho hệ thống quạt mát chạy hết công suất, phải lắp cả máy điều hòa cho dúi. Dúi thích hợp với thời tiết mát mẻ cuối thu đầu đông và chủ yếu sinh sản vào mùa này. Tuổi thọ của dúi khoảng 6 năm, thời gian sinh sản với tần suất là 2-3 lứa/năm, sau 1 năm, dúi được bán làm thương phẩm.

Anh Trần Văn Kiên là người nuôi dúi đầu tiên tại huyện Anh Sơn cũ, anh chủ yếu bán dúi giống, với giá 8.000.000 đồng/cặp, từ khi bắt đầu thu hoạch (10/2025) đến nay, chưa đầy 1 năm, anh Kiên đã thu về 500 triệu đồng. Trừ chi phí giống, thức ăn và các chi phí khác, anh thu lãi 400 triệu đồng.

Chia sẻ với báo chí, bà Bùi Thị Phượng - Chủ tịch UBND xã Vĩnh Tường (Nghệ An) cho biết, mô hình nuôi dúi của anh Kiên là mô hình thành công ngay lứa nuôi đầu tiên ở địa phương, đem lại niềm tin cho những người bắt đầu học hỏi để khởi nghiệp trên mảnh đất quê hương.