Một số tín hiệu tích cực từ Eo biển Hormuz

Thông qua hệ thống nhận dạng tự động (AIS), phía Công ty thông tin hàng hải Windward cho biết sau các cuộc không kích của Israel - Mỹ vào Tehran bắt đầu hôm 28/02/2026, từ đầu tháng 3, nhiều tàu thương mại để tránh rủi ro đành phải neo đậu ngoài khơi bờ biển TP. Dubai, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại Eo biển Hormuz, xuất phát từ các cảnh báo của Iran đối với hoạt động trên trong khu vực.

Nhưng từ đầu tuần này, các nhà phân tích của Windward đã đưa ra nhận định khả quan rằng ngày càng nhiều tàu thương mại chuyển hướng đi qua vùng lãnh hải Iran, điều đó chứng tỏ Tehran đã thực hiện lời hứa của Ngoại trưởng Iran - Abbas Araghchi hôm 16/3 tuyên bố Eo biển Hormuz "vẫn mở, nhưng luôn đóng đối với tàu của các nước tham gia cuộc tấn công gần đây vào Iran", sau khi phía Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 02/3 tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz, cảnh báo bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua đều có thể bị tấn công. Mới đây nhất, hôm 16/3 hệ thống của công ty đã phát hiện 8 tàu (trừ tàu treo cờ Iran và những chiếc có liên hệ với các quốc gia phương Tây) đi qua Eo biển Hormuz, "gần như gấp đôi" so với những ngày trước đó, một tín hiệu rất đáng mừng do trước đó hoạt động giao thông thương mại qua eo biển này gần như ngưng trệ. Trong số đó, có vẻ như Iran đang cho phép một số tàu nhất định đi qua Hormuz nhằm giúp kiềm chế giá năng lượng toàn cầu đang leo thang.

Một tàu chở dầu của Ấn Độ tiến vào cảng Mundra sau khi vượt qua Eo biển Hormuz hôm 16/3/2026. Ảnh: Reuters

Theo các nguồn tin, có ít nhất 3 tàu dầu Pakistan đã vượt thành công qua Eo biển Hormuz trong những ngày gần đây. Mới đây nhất, hôm 16/3 Tổng Công ty Vận tải biển quốc gia Pakistan (PNSC) cho biết, "Karachi" là tàu dầu mới nhất của nước này đã băng qua Hormuz, thuộc các tàu không phải của Iran vượt eo biển chiến lược thành công. Trước đó, vào cuối tuần qua, hai tàu chở khí gas (LPG) của Ấn Độ cũng vượt qua eo biển này sau các cuộc điện đàm giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và Tổng thống Iran - Masoud Pezeshkian dẫn đến việc hồi hương 140 công dân Iran từ Ấn Độ về.

Thông tin của dịch vụ theo dõi tàu khác là MarineTraffic đã ghi nhận 9 lượt tàu đi qua Hormuz vào các ngày 15 - 16/3, hơn gần gấp đôi so với chỉ 5 lượt trong 2 ngày 13-14/3. Mặc dù vậy, tính đến ngày 18/3/2026 lưu lượng tàu đi qua Eo biển Hormuz đã giảm hơn 90% kể từ khi cuộc chiến bùng phát.

Eo biển Hormuz do Iran kiểm soát, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km, nhưng đã trở thành tuyến vận chuyển huyết mạch khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, chính vì thế "điểm nghẽn" này gây ra một trong những cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất trong lịch sử đồng thời khiến hàng chục ngàn thuyền viên trên khoảng 3.000 tàu các loại đang bị kẹt lại tại Vịnh Ba Tư tiếp tục đối mặt với tình trạng cạn kiệt nhiên liệu, thực phẩm và nước sinh hoạt do xung đột tại Trung Đông; trường hợp tàu không thể di chuyển, việc tiếp tế càng trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, tác động của việc đóng cửa Eo biển Hormuz không chỉ giới hạn ở dầu mỏ, còn nhiều loại phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp toàn cầu cũng được vận chuyển qua tuyến này, khiến nguy cơ tăng giá thực phẩm do chi phí vận chuyển leo thang.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiều lần trấn an rằng Mỹ sẽ triển khai lực lượng hải quân để hộ tống và bảo vệ các tàu chở dầu rời eo biển chiến lược trên, mặc dù vậy các quan chức Lầu Năm Góc cho biết có thể phải mất vài tuần để Hải quân Mỹ chuẩn bị vì Iran được cho là đã gia tăng các biện pháp gây sức ép, bao gồm rải thủy lôi tại Hormuz. Dữ liệu từ trang Marine Traffice cho thấy khả năng Tehran chỉ cho phép một số tàu chở dầu không thuộc nước này đi qua "trong các chuyến đi an toàn đã được đàm phán".

Chính vì thế, biện pháp tối ưu nhất để giải quyết tình trạng trên lúc này khi tình hình chiến sự khu vực chưa có dấu hiệu "hạ nhiệt" là cần thuyết phục các quốc gia thiết lập cơ chế tạo hành lang an toàn để các tàu có thể di chuyển. Vấn đề này cần được ưu tiên triển khai sau cuộc họp của Tổ chức Hàng hải Quốc tế 18/3/2026.

Đ.LOAN (theo Reuters, AP)