Một thỏa thuận, nhiều kỳ vọng cho kinh tế thế giới

Thỏa thuận Mỹ - Iran có thể khôi phục lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Trong chương trình của đài ABC gần đây, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tiết lộ thỏa thuận hòa bình đã được Mỹ và Iran ký dưới dạng điện tử và lễ ký chính thức dự kiến diễn ra vào ngày 19/6 tại Geneva (Thụy Sĩ).

Xoa dịu nỗi lo về năng lượng

Sau nhiều tháng bị phủ bóng bởi lo ngại về an ninh năng lượng, thế giới hiện chứng kiến những tín hiệu khả quan đầu tiên sau khi thỏa thuận được công bố. Theo Reuters, ngày 15/6 (giờ Mỹ), thị trường chứng khoán Mỹ, châu Á và châu Âu đồng loạt khởi sắc.

Trong khi đó, giá dầu giảm xuống mức thấp nhất trong 3 tháng. Các chuyên gia Nga dự báo giá dầu có thể lùi về dưới ngưỡng 80 USD/thùng trong 6-8 tuần tới. Những chuyển động này cho thấy giới đầu tư đặt cược vào kịch bản tích cực hơn, với sự trở lại của niềm tin vào tính ổn định và khả năng dự báo của thị trường.

Theo AFP, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết, tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu, sẽ mở cửa hoàn toàn ngày 19/6 và miễn phí lưu thông. Đáng chú ý, tác động tích cực của việc mở lại “động mạch” năng lượng của thế giới này sẽ không diễn ra ngay lập tức mà theo từng giai đoạn.

Khoảng 60 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế hiện mắc kẹt trên các tàu lưu trữ nổi trong Vịnh Ba Tư. Khi Hormuz được khai thông, lượng dầu này sẽ là “làn sóng giải cứu” đầu tiên cho các thị trường đang “khát” nguồn cung, đặc biệt các nước châu Á.

Tiếp đến là làn sóng tàu vận tải quay trở lại Trung Đông để giải phóng lượng tồn kho lớn trên đất liền và khôi phục xuất khẩu. Tuy nhiên, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu cần 60-90 ngày để vận hành bình thường trở lại. Riêng hành trình từ Trung Đông đến các thị trường châu Á mất khoảng 3 tuần, chưa kể tình trạng ùn tắc cảng biển và các vấn đề khác.

Xa hơn, các nước sản xuất trong khu vực có thể từng bước khôi phục khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày từng bị đình trệ trong thời gian xung đột; đồng thời tái khởi động các cơ sở lọc hóa dầu và xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng. Nếu tiến trình này diễn ra thuận lợi, thị trường năng lượng toàn cầu có thể tránh cú sốc kéo dài, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ vẫn ở mức cao.

Hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ

Thỏa thuận còn mở ra triển vọng tích cực cho hoạt động nông nghiệp. Đây là lĩnh vực đang phải căng mình ứng phó với “áp lực kép” từ biến đổi khí hậu và chi phí sản xuất leo thang. Khoảng 1/3 lượng phân bón giao dịch quốc tế cùng khối lượng lớn khí tự nhiên phục vụ sản xuất phân đạm được vận chuyển qua Hormuz.

Theo BBC, chuyên gia Maurizio Carulli của công ty đầu tư Quilter Cheviot (Anh) nhận định, việc khôi phục tuyến hàng hải này sẽ giúp giảm áp lực lên thị trường phân bón và tạo điều kiện để giá cả hàng hóa nông nghiệp ổn định hơn trong thời gian tới, góp phần hỗ trợ an ninh lương thực toàn cầu.

Ở tầm vĩ mô, tác động quan trọng nhất có thể đến từ kỳ vọng lạm phát giảm nhiệt. Năng lượng là yếu tố đầu vào của hầu hết các hoạt động sản xuất, vận tải và dịch vụ. Một khi giá dầu hạ nhiệt và nguồn cung ổn định, áp lực chi phí đối với doanh nghiệp cũng giảm theo. Điều này cũng tạo điều kiện thuận lợi để các ngân hàng trung ương trên thế giới có thêm dư địa điều hành chính sách tiền tệ theo hướng hỗ trợ tăng trưởng thay vì tiếp tục duy trì trạng thái thắt chặt trong thời gian qua.

Một môi trường tài chính ổn định hơn có thể thúc đẩy đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sản xuất, tạo việc làm mới và cải thiện sức mua của người tiêu dùng... Đó cũng là lý do giới quan sát xem thỏa thuận Mỹ - Iran không chỉ là bước tiến ngoại giao, mà còn là cú hích đáng kể đối với triển vọng tăng trưởng của thế giới.

Dĩ nhiên, vẫn còn quá sớm để khẳng định mọi rủi ro đã khép lại. Tính bền vững của thỏa thuận và khả năng duy trì ổn định lâu dài tại Trung Đông vẫn là những câu hỏi cần thời gian trả lời. Song trên hết, thỏa thuận này tiếp tục khẳng định niềm tin mạnh mẽ vào khả năng giải quyết mọi bất đồng thông qua đối thoại.

Giờ đây, cộng đồng quốc tế mong muốn các bên thực hiện đầy đủ thỏa thuận, tạo điều kiện cho việc đạt giải pháp toàn diện, bền vững, mang lại hòa bình, ổn định cho khu vực Trung Đông, trong đó có eo biển Hormuz, trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc, vì lợi ích của các quốc gia trong khu vực, vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực và trên thế giới nói chung.