Một việc, nhiều cửa: Gom đầu mối để người kinh doanh bớt đi vòng

Vướng mắc thủ tục vẫn là một trong những nỗi lo của người kinh doanh, khi một việc có thể phải qua nhiều đầu mối, bổ sung nhiều lần hoặc chờ cách xử lý thống nhất. Mỗi vòng đi thêm không chỉ tốn thời gian, mà còn kéo theo chi phí và rủi ro cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

DDCI phải chỉ đúng chỗ  vướng

Đây cũng là vấn đề được đặt ra khi TP.HCM triển khai khảo sát, đánh giá năng lực cạnh tranh cấp sở, ban, ngành và địa phương (DDCI) năm 2026. Kỳ vọng lớn hơn một bảng xếp hạng là DDCI phải chỉ ra những điểm khiến hộ kinh doanh, HTX, doanh nghiệp còn phải đi nhiều vòng để giải quyết một việc.

Các doanh nghiệp trao đổi về những vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục, qua đó góp phần nhận diện các điểm cần cải thiện trong điều hành.

Tại hội nghị tập huấn khảo sát DDCI diễn ra hôm 24/8, bà Hồ Thị Quyên, Phó giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC), cho biết khảo sát diện rộng sẽ được thực hiện trong tháng 8 và 9, kết quả chính thức dự kiến công bố vào tháng 12. 

Theo bà Quyên, DDCI phải trở thành công cụ nhận diện điểm nghẽn, qua đó giúp từng cơ quan, đơn vị có giải pháp cụ thể để nâng chất lượng điều hành.

Với người kinh doanh, giá trị của DDCI không nằm ở việc một cơ quan đứng thứ mấy. Quan trọng hơn, sau khảo sát, họ có phải đi ít cửa hơn, chờ ít hơn và làm lại ít hơn hay không.

Không chỉ ở TP.HCM, yêu cầu tháo gỡ vướng mắc cho cộng đồng kinh doanh cũng đang được đặt ra ở cấp Chính phủ. Mới đây, Văn phòng Chính phủ đã truyền đạt ý kiến của Thủ tướng, yêu cầu các bộ, cơ quan liên quan khẩn trương xử lý 65 vấn đề vướng mắc, kiến nghị của doanh nghiệp và hiệp hội doanh nghiệp được tổng hợp trong tháng 7/2026.

Thủ tướng yêu cầu việc xử lý phải rõ ràng, thực chất, hiệu quả. Kết quả được yêu cầu gửi về Bộ Tài chính và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) trước ngày 25/8 để tổng hợp, báo cáo Chính phủ.

Điểm cần chờ đợi không phải là thêm một lần trả lời kiến nghị, mà là những vướng mắc có thực sự được tháo gỡ trong thực tế. Một vấn đề chỉ được xem là xử lý xong khi hộ kinh doanh, HTX, doanh nghiệp bớt một bước, một lần chờ hoặc một đầu mối phải làm việc.

DDCI 2026 được kỳ vọng không chỉ tạo bảng xếp hạng, mà chỉ ra những điểm nghẽn trong điều hành. Mục tiêu là giúp hộ kinh doanh, HTX và doanh nghiệp giảm số lần đi lại, chờ đợi, bổ sung hồ sơ và khai lại dữ liệu.

Thực tế, những vòng đi của người kinh doanh không chỉ nằm ở một thủ tục riêng lẻ. Từ hộ kinh doanh chuyển sang cách kê khai thuế, doanh nghiệp xuất khẩu xử lý hồ sơ nguyên liệu đến doanh nghiệp cảng thực hiện nạo vét duy tu, nhiều vướng mắc đều liên quan đến cách phối hợp giữa các cơ quan.

Với hộ kinh doanh, những vòng đi này đang hiện rõ trong câu chuyện thực hiện nghĩa vụ thuế. Bà Nguyễn Thị Thu Hà, nguyên Vụ trưởng Vụ Tuyên truyền - Hỗ trợ người nộp thuế, Phó tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng hộ kinh doanh đang có tâm lý vừa phấn khởi, vừa bối rối trước những thay đổi về chính sách thuế. Họ muốn tuân thủ nhưng cần biết rõ phải làm gì, làm thế nào và làm đến đâu là đúng.

Đặc biệt, với những hộ kinh doanh lớn tuổi hoặc chưa thành thạo công nghệ, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai có thể tạo thêm áp lực. Theo bà Hà, cần có thời gian để hộ làm quen với cách làm mới, đồng thời tăng hỗ trợ trong giai đoạn đầu thay đổi.

Cùng với việc hỗ trợ hộ kinh doanh làm quen, cần cắt những phần việc không cần thiết, nhất là khi dữ liệu giao dịch đã được nền tảng cung cấp cho cơ quan thuế. Với giao dịch trên sàn thương mại điện tử, nếu chủ sàn đã khấu trừ, nộp thay thuế và chuyển dữ liệu bán hàng cho cơ quan thuế, có thể miễn trách nhiệm xuất hóa đơn cho hộ kinh doanh.

Cách làm này cũng đặt ra yêu cầu rộng hơn trong số hóa thủ tục: dữ liệu đã có thì không nên bắt người kinh doanh khai lại. Việc tận dụng dữ liệu sẵn có không chỉ giảm một bước thủ tục, mà còn giúp giảm thời gian, chi phí và hạn chế sai sót.

Cùng một việc, đừng để mỗi nơi một cách

Không chỉ ở lĩnh vực thuế, yêu cầu thống nhất cách làm còn đặc biệt rõ trong hoạt động xuất khẩu, nơi mỗi khâu thủ tục đều có thể tác động trực tiếp đến tiến độ đơn hàng. Gần đây, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản (VASEP) kiến nghị giảm chi phí logistics đối với nông, lâm, thủy sản; đồng thời rà soát, minh bạch các khoản phí, phụ phí trong chuỗi logistics và vận tải biển.

Với nguồn nguyên liệu khai thác trong nước, yêu cầu này càng cấp thiết khi thủ tục xác nhận còn liên quan đến nhiều khâu và địa phương. VASEP đề nghị tháo gỡ việc cấp mới, cấp lại giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm đối với cảng cá. Các thủ tục S/C, C/C, Processing Statement và COA cũng cần được số hóa, thống nhất cách thực hiện giữa các địa phương.

Nếu mỗi nơi áp dụng một cách, số hóa cũng khó giúp doanh nghiệp bớt việc. Họ vẫn phải tự tìm hiểu, bổ sung hồ sơ và chờ đợi. Điều cần thiết là một quy trình thống nhất, trong đó dữ liệu đã được xác nhận có thể được sử dụng xuyên suốt các khâu.

Từ thuế, xuất khẩu đến cảng biển, giải pháp chung là giảm đầu mối, thống nhất cách thực hiện và tăng liên thông dữ liệu. Khi một việc chỉ cần cung cấp thông tin một lần, người kinh doanh sẽ giảm thời gian, chi phí và rủi ro.

Tình trạng mỗi nơi một cách làm cũng xuất hiện trong hoạt động cảng biển, nơi những khác biệt về cách áp dụng quy định có thể kéo theo rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp. Theo ông Nhữ Đình Thiện, Tổng thư ký Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam (VISABA), việc áp dụng thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường và tiền cấp quyền khai thác khoáng sản với bùn, cát nạo vét duy tu vẫn gây vướng mắc. Tại khu vực Cái Mép - Thị Vải, vấn đề này tiếp tục tạo rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp cảng.

Để xử lý từ gốc, VISABA đề xuất quy hoạch tổng thể các khu vực tiếp nhận, tái sử dụng chất nạo vét, ưu tiên phương án dùng làm vật liệu san lấp trước khi tính đến nhận chìm. Hiệp hội cũng kiến nghị giao một đầu mối chủ trì thẩm định, cấp phép hoạt động nạo vét duy tu và việc tái sử dụng hoặc nhận chìm chất nạo vét.

Đề xuất này cho thấy một nguyên tắc có thể áp dụng rộng hơn: một việc càng qua nhiều đầu mối, nguy cơ phát sinh thêm thủ tục và cách hiểu càng lớn. Vì vậy, đánh giá chất lượng điều hành không chỉ để biết nơi nào làm tốt hơn, mà phải chỉ ra được những vòng đi nào có thể cắt bỏ.

Phần phối hợp giữa các cơ quan cần được xử lý ở phía sau, thay vì đẩy sang người kinh doanh. Điều họ cần là một đầu mối rõ ràng, chỉ cung cấp thông tin một lần và nhận được câu trả lời thống nhất.

Khi đó, DDCI sẽ không chỉ là một bảng xếp hạng, mà trở thành công cụ chỉ ra những vòng xử lý có thể cắt bỏ. Sau cùng, chất lượng điều hành cần được nhìn từ kết quả người kinh doanh nhận được: bớt thời gian, giảm chi phí và ít rủi ro hơn khi làm ăn.