Mưa cực đoan khiến 7% số đười ươi quý hiếm nhất thế giới biến mất

Đười ươi hoang dã trên đảo Sumatra bám mình trên một thân cây tại Trạm Nghiên cứu Soraya, thuộc Khu hệ sinh thái Leuser ở thành phố Subulussalam, tỉnh Aceh, Indonesia, ngày 14/3/2021. Ảnh: Reuters.

Chỉ trong 4 ngày vào tháng 11/2025, tỉnh Bắc Sumatra của Indonesia ghi nhận lượng mưa vượt 1.000 mm. Những trận mưa lớn kéo dài đã gây ra hàng loạt vụ sạt lở đất trong hệ sinh thái Batang Toru - nơi sinh sống duy nhất của loài đười ươi Tapanuli (Pongo tapanuliensis), theo The Guardian.

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Current Biology, khoảng 58 cá thể đã chết sau thảm họa này. Con số tương đương 11% quần thể địa phương và khoảng 7% tổng số cá thể đười ươi Tapanuli còn tồn tại trên thế giới. Hiện loài này chỉ còn khoảng 800 cá thể trong tự nhiên và được Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp.

"Thật đau lòng khi mất đi nhiều cá thể theo cách như vậy. Trong những hệ sinh thái có quần thể nhỏ và bị chia cắt, các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể gây tác động ở cấp độ toàn bộ quần thể. Điều này rất đáng lo ngại đối với tương lai của loài linh trưởng này", Giáo sư Serge Wich, chuyên gia linh trưởng học tại Đại học Liverpool John Moores (Anh) và đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Nhóm nghiên cứu kết hợp dữ liệu mật độ đười ươi với các phân tích ảnh vệ tinh mới để đánh giá tác động của cơn bão Senyar đối với quần thể đười ươi trong khu vực West Block thuộc hệ sinh thái Batang Toru. Đây vốn đã là môi trường sống chịu nhiều sức ép từ hoạt động khai khoáng, các đồn điền cọ dầu và dự án thủy điện quy mô lớn.

Môi trường sống chính của loài đười ươi Tapanuli nằm tại khu hệ sinh thái Batang Toru, tỉnh Bắc Sumatra, Indonesia. Ảnh: Nature Picture Library.

Ảnh vệ tinh cho thấy khoảng 8.300 ha rừng, tương đương 11,7% diện tích sinh cảnh quan trọng của loài, đã bị phá hủy bởi các vụ sạt lở đất do mưa cực đoan gây ra. Các nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra, chủ yếu từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, đã làm cường độ mưa trong sự kiện này tăng thêm tới 50%.

Giáo sư Jatna Supriatna, chuyên gia sinh học bảo tồn tại Đại học Indonesia, nhận định sự kiện vừa qua là một cú sốc nghiêm trọng đối với quần thể linh trưởng hiếm nhất thế giới. "Việc mất khoảng 58 cá thể đười ươi Tapanuli chỉ trong một sự kiện sạt lở đất liên quan đến khí hậu là cú sốc nhân khẩu học tàn khốc đối với loài vượn lớn quý hiếm nhất hành tinh", ông nói.

Theo ông, để ngăn chặn nguy cơ xảy ra vụ tuyệt chủng đầu tiên của một loài vượn lớn trong thời hiện đại, Indonesia cần bảo vệ lâu dài toàn bộ hệ sinh thái Batang Toru. Bên cạnh đó, cộng đồng quốc tế cũng cần thực hiện các cam kết toàn cầu bằng cách cung cấp nguồn tài chính khẩn cấp cho công tác phục hồi đa dạng sinh học.

Các nghiên cứu trước đây từng chỉ ra rằng chỉ cần quần thể đười ươi Tapanuli suy giảm khoảng 1% mỗi năm cũng đủ khiến loài này tiến tới tuyệt chủng trong tương lai.

Cá thể đười ươi Tapanuli sống trên đảo Sumatra, Indonesia. Ảnh: Nature Picture Library.

Trước những tác động nghiêm trọng của thảm họa, chính phủ Indonesia đã tạm thời đình chỉ các hoạt động công nghiệp quy mô lớn trong khu vực Batang Toru. Biện pháp này nhằm tạo điều kiện cho các nhà khoa học đánh giá những giải pháp cần thiết để bảo đảm sự tồn tại lâu dài của đười ươi Tapanuli, cũng như xem xét các nguy cơ tương tự đối với cộng đồng dân cư sống trong khu vực.

Nhóm nghiên cứu kêu gọi áp dụng ngay lệnh tạm dừng đối với mọi hoạt động sử dụng đất làm suy thoái sinh cảnh còn lại của loài. Các nhà khoa học cũng đề xuất mở rộng các khu bảo tồn hiện có nhằm ổn định quần thể đười ươi Tapanuli trước khi quá muộn.

Đười ươi Tapanuli chỉ được các nhà khoa học xác định là một loài riêng biệt vào năm 2017, trở thành loài vượn lớn đầu tiên được phát hiện trong gần một thế kỷ. Toàn bộ quần thể hiện chỉ phân bố trong một vùng rừng núi hẹp tại Bắc Sumatra. Với số lượng chưa đến 800 cá thể, đây được xem là loài vượn lớn hiếm nhất thế giới.