Mưa đầu mùa ăn cá rầm kho lá nghệ

Cá rầm mùa lụt.

Cá nhỏ “li ti” theo con nước

Theo những lão nông sống lâu năm bên sông Yên, cá rầm không phải tên riêng của một loài cá mà là cách gọi chung những con cá nhỏ xuất hiện từng đàn vào đầu và cuối mùa lụt. Chúng nhỏ xíu, có con chỉ bằng đầu mút đũa, nhưng khi bơi thành đàn lại tạo nên một chuyển động dày đặc trên mặt nước.

Có người giải thích cái tên cá rầm bắt nguồn từ cách chúng bơi theo đàn, “rầm rập” trong dòng nước. Lại có câu chuyện vui khác được người quê truyền miệng: những bà vợ thường “rầm rì”, cằn nhằn khi chồng kéo tủ bắt cá giữa lúc nước lớn, bởi chỉ một chút sơ sẩy cũng có thể gặp nguy hiểm. Cách lý giải nào cũng mang theo chút dí dỏm của người dân quê.

Thực ra, cá rầm là cá con của nhiều loài cá sống ở sông suối như cá gáy, cá trảnh, cá dềnh, cá chày, cá trôi… Khi những cơn lũ đầu mùa xuất hiện, cá lớn theo dòng nước tìm đến những vùng ruộng, vùng trũng để sinh sản. Trứng nở thành cá con, chúng lớn dần theo mùa nước rồi chờ những cơn lũ cuối mùa để tìm đường trở về sông, suối.

Ngày trước, người dân còn dựa vào sự xuất hiện của những đàn cá rầm để đoán con nước. Khi cá bắt đầu bơi ngược thành từng đàn, nhiều người biết rằng mùa lũ sắp khép lại, cá con đang tìm đường về nguồn.

Cá rầm từng được mang ra bán ở các chợ Ái Nghĩa, Đại Hiệp, Quảng Huế, Đại Cường. Mớ cá nhỏ xíu nằm trong chiếc thau nhôm, óng ánh dưới nắng, nhìn chẳng có gì đặc biệt. Nhưng với người quê, đó là thức quà theo mùa, chỉ cần nhìn thấy là nhớ ngay những ngày mưa lũ.

Nguyên liệu chính để kho cá rầm.

Đứng tủ, kéo tủ bắt cá

Sau mưa, khi nước bắt đầu rút, cá rầm thường men theo những vịnh nhỏ gần bờ để trở về sông, suối. Đây cũng là lúc người dân rủ nhau đi “đứng tủ”, hoặc “kéo tủ” bắt cá.

Tủ là một loại ngư cụ khá đơn giản nhưng hiệu quả. Nó gồm ba bộ phận chính là lưới, gọng và sào chống. Hai chiếc gọng được làm từ tre đực, loại tre già, rắn chắc, vót dài khoảng 3 - 4m, dày hơn hai ngón tay người lớn. Tre sau khi vót được ngâm dưới bùn khoảng một tháng để tre “chín”, giúp hạn chế mối mọt và tăng độ bền.

Tấm lưới tủ lớn hay nhỏ tùy sức khỏe và thói quen của người sử dụng. Khi đến nơi nước chảy, người bắt cá chống tủ xuống dòng nước, chờ khoảng năm phút rồi kéo lên. Nếu có cá, chỉ cần dùng chiếc gáo dừa có cán dài hoặc cái bát xúc cá con đổ vào xô.

Có hôm cá nhiều, chỉ một lúc chiếc xô đã lấp lánh bạc. Người đi bắt cá trở về, áo quần còn vương nước, tay lạnh cóng nhưng gương mặt ai cũng vui. Bởi biết rằng tối nay trong gian bếp nhỏ sẽ có một món ăn mà chẳng cần cầu kỳ.

Đĩa cá rầm kho lá nghệ thơm ngon với hương vị đặc trưng.

Món cá rầm níu chân người quê

Cá rầm có thể chế biến thành nhiều món, nhưng với người quê tôi, ngon và nhớ lâu nhất vẫn là cá rầm kho lá nghệ, lá gừng.

Mớ cá mua về được rửa nhẹ cho sạch, để ráo rồi cho vào nồi ướp cùng bột nghệ, hành tím, nước mắm, muối, chút đường, ớt và một ít dầu phộng. Lá nghệ, lá gừng non rửa sạch, tước bỏ cọng già rồi thái nhỏ.

Nồi cá được đặt lên bếp, kho liu riu. Khi cá bắt đầu sôi, lá nghệ và lá gừng được cho vào. Mùi thơm lập tức lan ra, quyện với mùi cá, mùi nghệ và dầu phộng. Một ít tiêu rắc lên trên càng làm nồi cá thêm dậy vị.

Kho đến khi nước trong nồi gần cạn, cá săn lại, gia vị bám quanh từng con cá nhỏ là lúc có thể nhấc xuống.

Gắp một đũa cá rầm cho vào chén cơm nóng, người ăn cảm nhận đủ vị: cái bùi béo của cá, vị cay của ớt và tiêu, mùi thơm nồng của lá nghệ, lá gừng. Đặc biệt, vị nhẫn nhẹ từ ruột những con cá non tạo nên cái duyên rất riêng của món ăn.

Những ngày mưa se lạnh, nồi cá rầm kho lá nghệ đặt giữa mâm cơm càng trở nên hấp dẫn. Cơm nóng, cá cay cay, thơm nồng. Ăn vài miếng, hơi ấm từ bữa cơm như lan dần lên cổ, cái lạnh ngoài trời cũng bỗng nhẹ đi.

Bởi vậy, ở quê tôi vẫn lưu truyền câu: “Cá rầm kho lá nghệ, cá bống thệ kho hạt tiêu”. Rồi có người lại vui miệng đọc: “Thơm ngon đĩa cá tên rầm/Kho cùng lá nghệ ông chồng mê ngay”.

Một món ăn nhỏ, một con cá nhỏ, vậy mà chứa trong đó cả mùa mưa của làng quê. Để rồi mỗi khi những cơn mưa đầu mùa trở lại, người ta lại nhớ con nước sông Yên, nhớ chiếc tủ tre, nhớ những buổi kéo cá ven bờ và nhớ nồi cá rầm kho lá nghệ thơm nồng trong căn bếp quê.